Νορβηγός βασιλιάς Χάραλντ πέθανε· αμέσως βασιλιάς ο Χάακον

Στις 06:35 το πρωί της Παρασκευής, 28 Αυγούστου, ο βασιλιάς Χάραλντ Ε΄ πέθανε στο νοσοκομείο Rikshospitalet του Όσλο, σε ηλικία 89 ετών, μετά από νοσηλεία (ABC Nyheter). Την ίδια στιγμή, χωρίς ψηφοφορία, χωρίς διορισμό, χωρίς ούτε δευτερόλεπτο κενού εξουσίας, ο γιος του έγινε βασιλιάς Χάακον Η΄. Λίγες ώρες αργότερα, σε έκτακτο υπουργικό συμβούλιο, δήλωσε επίσημα ότι «σύμφωνα με το Σύνταγμα, ανέλαβα τη διακυβέρνηση ως βασιλιάς της Νορβηγίας» και κράτησε το σύνθημα του πατέρα του, «Alt for Norge», τα πάντα για τη Νορβηγία (Regjeringen, Minerva).

Δεν υπήρξε στέψη, ούτε θα υπάρξει. Η Νορβηγία είναι κληρονομική συνταγματική μοναρχία: ο επόμενος στη σειρά γίνεται μονάρχης τη στιγμή που πεθαίνει ο προηγούμενος, χωρίς έγκριση από κυβέρνηση, κοινοβούλιο ή Εκκλησία, αφότου η υποχρέωση στέψης καταργήθηκε το 1908 (Nidarosdomen). Ο Χάακον οφείλει μόνο να ορκιστεί «το συντομότερο δυνατό» στο Storting, το νορβηγικό κοινοβούλιο, ότι θα κυβερνά σύμφωνα με το Σύνταγμα (Stortinget). Μια εκκλησιαστική ευλογία στον καθεδρικό του Τρόντχαϊμ μπορεί να ακολουθήσει αργότερα, ως συμβολική πράξη και όχι ως προϋπόθεση εξουσίας.

Αυτή η τελετουργική λιτότητα κρύβει το πραγματικό διακύβευμα. Ο Χάακον δεν διαδέχεται απλώς έναν βασιλιά 35 ετών. Διαδέχεται μια προσωπική δημοφιλία που ο θεσμός, από μόνος του, δεν έχει πια.

Ένας άνθρωπος πιο δημοφιλής από τον θεσμό του

Ο Χάραλντ ανέβηκε στον θρόνο το 1991 και έμεινε αυστηρά έξω από την κομματική πολιτική· την ευθύνη την είχαν πάντα οι εκλεγμένοι υπουργοί. Οι αλλαγές που άφησε ήταν κοινωνικές: η μεταρρύθμιση που έδωσε ίσα δικαιώματα διαδοχής σε αγόρια και κορίτσια, το άνοιγμα της βασιλικής οικογένειας σε λιγότερο παραδοσιακούς γάμους (Forsvarets Forum). Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 22ας Ιουλίου 2011 στο Όσλο και στο νησί Ουτόγια, στάθηκε ενωτικό σύμβολο ενός έθνους σε πένθος, όχι αποφασιστής.

Το πιο εύγλωττο νούμερο της βασιλείας του δεν είναι νεκρολογικό. Την ώρα που η στήριξη προς τη μοναρχία είχε πέσει στο ιστορικό χαμηλό του 60%, ο ίδιος βαθμολογούνταν με 9,2 στα 10 ως εκπρόσωπος της βασιλικής οικογένειας (News in English). Ο άνθρωπος ήταν πολύ πιο δημοφιλής από τον θεσμό. Αυτό ακριβώς κληροδοτεί στον γιο του.

Η κάμψη είναι μετρήσιμη. Σύμφωνα με τη νορβηγική εταιρεία δημοσκοπήσεων Norstat, που μετρά για τη δημόσια ραδιοτηλεόραση NRK, η στήριξη στη μοναρχία έπεσε από 70% τον Ιανουάριο στο 60% τον Φεβρουάριο του 2026 (Document). Τον Μάιο ανέκαμψε στο 64%, αλλά μόνο 60% έλεγε ότι η μοναρχία πρέπει να συνεχιστεί και μετά τον Χάραλντ, και στους νέους 18 έως 29 ετών το ποσοστό αυτό έπεφτε στο 51% (Firda Tidend). Η μισή νεότερη γενιά, δηλαδή, δεν θεωρεί πια δεδομένο ότι θέλει βασιλιά μετά τον άνθρωπο που μόλις έχασε.

Τρία σκάνδαλα στο ίδιο τραπέζι

Πίσω από τα νούμερα υπάρχουν τρεις πληγές, άνισης βαρύτητας. Η σοβαρότερη αφορά τον Μάριους Μποργκ Χόιμπι, γιο της συζύγου του Χάακον από προηγούμενη σχέση: στις 15 Ιουνίου 2026 το πρωτοδικείο του Όσλο τον καταδίκασε σε τέσσερα χρόνια φυλάκιση για 34 από 40 κατηγορίες, ανάμεσά τους δύο βιασμούς, με την απόφαση να μην είναι ακόμη αμετάκλητη (ABC Nyheter, SVT). Η δεύτερη αφορά την αδελφή του Χάακον, Μάρτα Λουίζε, και την εμπορική εκμετάλλευση του βασιλικού τίτλου, χωρίς ποινική διάσταση. Η τρίτη έφτασε ως τη σύζυγό του: η Μέτε-Μάριτ παραδέχθηκε επαφές με τον Τζέφρι Έπσταϊν μεταξύ 2011 και 2013 και εξέφρασε δημόσια μεταμέλεια, χωρίς να της αποδοθεί καμία ποινική ευθύνη (CNN, Reuters). Στην ίδια περίοδο, το 44% των Νορβηγών την έκρινε ακατάλληλη για μελλοντική βασίλισσα (Sol).

Ο νέος βασιλιάς φτάνει προσωπικά προετοιμασμένος: σπουδές πολιτικής επιστήμης στο Μπέρκλεϊ, μεταπτυχιακό στην London School of Economics, τη Σχολή Οικονομικών του Λονδίνου, στρατιωτική σχολή, εκπαίδευση στο νορβηγικό υπουργείο Εξωτερικών και χρόνια αναπλήρωσης του πατέρα του στα ασθενικά του χρόνια (Adressa). Αποτιμάται μάλιστα καλύτερα από τη φθαρμένη εικόνα της οικογένειας: σχεδόν τέσσερις στους πέντε πιστεύουν ότι θα γίνει καλός βασιλιάς (Tagesspiegel, Sosialnytt). Το πρόβλημά του δεν είναι ο ίδιος. Είναι ότι στη Νορβηγία η ηθική εξουσία του στέμματος κρίνεται οικογενειακά, και το αν μπορεί να βάλει καθαρά όρια στο ίδιο του το περιβάλλον μένει ανοιχτό.

Το κοινοβούλιο δεν πρόκειται να αλλάξει πολίτευμα σύντομα: τον Φεβρουάριο απέρριψε ρεπουμπλικανική πρόταση με 141 ψήφους κατά και 26 υπέρ (Altinget). Η πραγματική δοκιμασία δεν θα κριθεί σε ψηφοφορία, αλλά στο αν η οικογένεια ανακτήσει σταδιακά την εμπιστοσύνη, όπως η Σουηδία που προέβαλε συστηματικά τη διάδοχο Βικτόρια μετά τα δικά της σκάνδαλα (Democrata).

Γιατί με την άνοδο του Χάακον, πρώτη στη σειρά διαδοχής γίνεται αυτομάτως η κόρη του, Ίνγκριντ Αλεξάνδρα (VG). Ο πατέρας της έχει μία δουλειά: να μεταφέρει πίσω στον θεσμό τη νομιμοποίηση που ο παππούς της κρατούσε στο πρόσωπό του. Αν δεν τα καταφέρει, το βάρος πέφτει σε εκείνη, και οι μισοί συνομήλικοί της δεν είναι πια σίγουροι ότι θέλουν τον θρόνο που θα κληρονομήσει.