Νομοσχέδιο εξαιρεί αναδρομικά δασικούς χάρτες από ελέγχους αγροτικών επιδοτήσεων

Ένα νομοσχέδιο του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης απαγορεύει στις αρχές να χρησιμοποιούν τους δασικούς χάρτες όταν ελέγχουν ή ζητούν πίσω αγροτικές επιδοτήσεις των ετών 2018-2022. Αυτή την εβδομάδα το νομοσχέδιο συζητείται σε δεύτερη ανάγνωση στη Βουλή. Η διάταξη δεν υπήρχε στο κείμενο της δημόσιας διαβούλευσης και έρχεται ενώ η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά απάτες με ενισχύσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ (του οργανισμού που πλήρωνε τις αγροτικές ενισχύσεις) από την ίδια περίοδο. Δεν κάνει νόμιμη κάθε παράτυπη πληρωμή. Στερεί όμως από τους ελεγκτές ένα συγκεκριμένο εργαλείο για να ζητήσουν τα χρήματα πίσω.

Η διαβούλευση άνοιξε στις 24 Αυγούστου και έκλεισε στις 7 Σεπτεμβρίου, με 72 άρθρα για την αλιεία, τον Αλιευτικό Κώδικα και τις σχολές του κλάδου (OpenGov). Στις 15 Σεπτεμβρίου το νομοσχέδιο κατατέθηκε στη Βουλή με δύο επιπλέον άρθρα (ΟΤ). Το ένα από αυτά είναι το άρθρο 74. Για τις Ενιαίες Αιτήσεις Ενίσχυσης 2018-2022, ορίζει ότι τα δεδομένα των δασικών χαρτών δεν λαμβάνονται υπόψη για την επιλεξιμότητα σε κανένα στάδιο: ούτε στην πληρωμή, ούτε στον έλεγχο, ούτε στην ανάκτηση. Αυτό ισχύει όποτε κι αν κυρώθηκαν ή αναμορφώθηκαν οι χάρτες (Agrotypos). Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ούτε η αιτιολογική έκθεση ούτε πρακτικό που να δείχνει ποιος εισηγήθηκε την προσθήκη. Άρα δεν ξέρουμε ποιος αποφάσισε ότι η ρύθμιση θα μπει στον νόμο χωρίς να περάσει από δημόσια κρίση.

Ένας βοσκότοπος σε δύο χάρτες

Το 2019 ένας κτηνοτρόφος δηλώνει έναν βοσκότοπο στο ΟΣΔΕ (το σύστημα όπου ο παραγωγός δηλώνει τα χωράφια του για να πληρωθεί) και παίρνει ενίσχυση. Χρόνια αργότερα, ο αναμορφωμένος δασικός χάρτης δείχνει την ίδια έκταση ως δασική. Ο ελεγκτής θα μπορούσε να στηριχθεί σε αυτό, να κρίνει ότι η έκταση δεν δικαιούνταν ενίσχυση και να ζητήσει τα χρήματα πίσω. Με το άρθρο 74 ο χάρτης βγαίνει από τον φάκελο. Αν ήταν το μόνο ή το βασικό τεκμήριο, ο καταλογισμός αποδυναμώνεται (Dnews).

Ο φάκελος όμως έχει κι άλλα στοιχεία. Η διάταξη κρατά σε ισχύ τρεις προϋποθέσεις που πρέπει να ισχύουν όλες μαζί: το αγροτεμάχιο να είχε δηλωθεί στο ΟΣΔΕ, να υπήρχε σε αυτό πραγματική επιλέξιμη δραστηριότητα και να τηρούνταν οι υπόλοιποι εθνικοί και ευρωπαϊκοί κανόνες. Αν ο κτηνοτρόφος δεν έβοσκε ποτέ ζώα εκεί, αν το μισθωτήριο ήταν πλαστό ή αν η γη ανήκε σε άλλον ή στο Δημόσιο, ο ελεγκτής μπορεί ακόμη να ζητήσει τα χρήματα πίσω. Ο δασικός χάρτης λέει τι είδους έκταση είναι μια γη. Δεν λέει αν κάποιος την καλλιεργούσε ή τη νοίκιαζε νόμιμα.

Αυτό μετράει, γιατί οι γνωστές υποθέσεις της περιόδου στηρίζονται ακριβώς σε τέτοια στοιχεία. Στις αρχές Σεπτεμβρίου καταδικάστηκαν 19 από τους 22 κατηγορούμενους της Κρήτης για ενισχύσεις 2019-2020. Είχαν δηλώσει εκτάσεις άλλων ιδιοκτητών ή του Δημοσίου και είχαν εισπράξει από 25.000 έως 85.000 ευρώ ο καθένας (in.gr). Κάποιοι εμφανίζονταν να κατέχουν χωράφια ακόμη και στην Άνδρο και την Κάσο (To Brief). Η υπόθεση 38 παραγωγών από το Αγρίνιο αφορούσε περίπου 15.000 στρέμματα βοσκοτόπων στα Κύθηρα και πλαστά μισθωτήρια (Ύπαιθρος Χώρα). Σε καμία από αυτές τις υποθέσεις, όπως έχουν περιγραφεί δημόσια, ο δασικός χάρτης δεν εμφανίζεται ως κρίσιμο τεκμήριο.

Ούτε η ποινική έρευνα εξαρτάται από το άρθρο 74. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) έχει δική της αρμοδιότητα για απάτες σε βάρος του προϋπολογισμού της ΕΕ. Την 1η Απριλίου ανακοίνωσε νέες εξελίξεις στην έρευνα για μαζική απάτη με αγροτικές επιδοτήσεις στην Ελλάδα (EPPO). Τον Ιούλιο, όταν άσκησε έφεση κατά μιας αθωωτικής απόφασης, υποστήριξε ότι η επιστροφή των χρημάτων δεν σβήνει την απάτη (Το Βήμα). Επιπλέον, οι οργανισμοί πληρωμών έχουν ευρωπαϊκή υποχρέωση να ελέγχουν και να ανακτούν ό,τι πληρώθηκε αχρεωστήτως (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ένας εθνικός νόμος αλλάζει ποια στοιχεία χρησιμοποιεί η ελληνική διοίκηση, όχι την ίδια την υποχρέωση. Δεν είναι γνωστό αν η Κομισιόν ή η EPPO ενημερώθηκαν πριν από την κατάθεση.

Δύο αφηγήματα, κανένας αριθμός

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι αιτήσεις 2018-2022 υποβλήθηκαν σε περίοδο που η αποδεικτική ισχύς των δασικών χαρτών είχε ανασταλεί, με το άρθρο 48 του ν. 4685/2020, όσο οι χάρτες αναμορφώνονταν (Agrotypos). Κατά την κυβέρνηση, είναι άδικο να κρίνονται σήμερα παλιές πληρωμές με δεδομένα που δεν ίσχυαν τότε. Πηγές του υπουργείου επιμένουν ότι το άρθρο 74 δεν νομιμοποιεί παράνομες επιδοτήσεις και ότι οι έλεγχοι συνεχίζονται (Liberal, Business Daily). Για τον παραγωγό που πράγματι έβοσκε ή καλλιεργούσε και κινδυνεύει μόνο εξαιτίας ενός νεότερου χάρτη, το επιχείρημα στέκει.

Ο ΣΥΡΙΖΑ ζητά να αποσυρθεί η διάταξη. Τη χαρακτηρίζει νέα «νυχτερινή» ρύθμιση, που φέρνει η κυβέρνηση την ώρα που η EPPO ερευνά απάτες της ίδιας περιόδου (ΕφΣυν). Η καταγγελία για «φωτογραφική» ρύθμιση μένει προς το παρόν πολιτική θέση, χωρίς ονόματα ή φακέλους πίσω της. Ισχύει όμως και το αντίστροφο: η κυβέρνηση εξηγεί γιατί η ρύθμιση μπορεί να προστατεύει έντιμους παραγωγούς, όχι γιατί προστέθηκε μετά τη διαβούλευση.

Για το μέγεθος του προβλήματος των ελέγχων, ένα μέτρο σύγκρισης: μόνο για το 2023, το Ελεγκτικό Συνέδριο κατέγραψε 52 εκατ. ευρώ σε λανθασμένες ή παράτυπες πληρωμές (To Brief). Για τα πέντε χρόνια που καλύπτει το άρθρο 74, το υπουργείο και η ΑΑΔΕ, που έχει πλέον αναλάβει λειτουργίες του ΟΠΕΚΕΠΕ (To Brief), οφείλουν να δώσουν δύο αριθμούς πριν από την ψηφοφορία. Πρώτον, πόσοι φάκελοι έχουν καταλογισμό που στηρίζεται στον δασικό χάρτη. Δεύτερον, πόσα χρήματα αφορούν. Χωρίς αυτούς, η Βουλή ψηφίζει αναδρομική ρύθμιση χωρίς να ξέρει πόσα ευρωπαϊκά χρήματα σταματά να διεκδικεί.