Νιούσομ: σχέδιο μετατροπής 548 θανατικών ποινών

Ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας Γκάβιν Νιούσομ ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι επιδιώκει να μετατρέψει και τις 548 θανατικές ποινές της πολιτείας σε ισόβια κάθειρξη χωρίς δυνατότητα αποφυλάκισης. Εφόσον ολοκληρωθεί, θα πρόκειται για τη μεγαλύτερη μαζική μετατροπή θανατικών ποινών στην ιστορία των ΗΠΑ. Καμία μετατροπή όμως δεν έχει ακόμη τεθεί σε ισχύ: η επίσημη σελίδα επιείκειας του κυβερνήτη διευκρινίζει ότι «οι μετατροπές δεν θα τεθούν σε ισχύ έως ότου ολοκληρωθούν τα αναγκαία νομικά βήματα» (επίσημη σελίδα επιείκειας).

Το σχέδιο χωρίζεται σε δύο ομάδες από τον ίδιο τον νόμο. Για τους 382 κρατουμένους που έχουν καταδικαστεί για περισσότερα από ένα κακουργήματα, το Σύνταγμα της Καλιφόρνιας ορίζει ότι ο κυβερνήτης δεν μπορεί να μετατρέψει την ποινή χωρίς σύσταση του πολιτειακού Ανώτατου Δικαστηρίου, με σύμφωνη γνώμη τουλάχιστον τεσσάρων δικαστών (Σύνταγμα Καλιφόρνιας, άρθρο V, §8). Σε επιστολή της ίδιας ημέρας, ο Νιούσομ ζήτησε από το δικαστήριο να εκδώσει αυτή τη σύσταση έως το τέλος του έτους, ώστε να προλάβει να ενεργήσει πριν λήξει η θητεία του (επιστολή προς το δικαστήριο). Η προθεσμία είναι δικό του αίτημα, όχι απόφαση των δικαστών· εκπρόσωπος του δικαστηρίου δεν σχολίασε πόσο θα διαρκέσει η διαδικασία (The New York Times).

Η σύσταση δεν είναι τυπική υπογραφή. Οι δικαστές δεν καλούνται να κρίνουν αν εκείνοι θα επέλεγαν την επιείκεια, αλλά αν η κίνηση του κυβερνήτη θα ήταν κατάχρηση εξουσίας. Το 2018 το ίδιο δικαστήριο είχε απορρίψει δέκα αιτήματα επιείκειας του προηγούμενου κυβερνήτη, Τζέρι Μπράουν, χωρίς αιτιολογία (Los Angeles Times).

Για τους υπόλοιπους 166, δεν απαιτείται δικαστική σύσταση (Explanatory Statement). Ωστόσο, δεν έχει δημοσιευθεί καμία υπογεγραμμένη πράξη μετατροπής ούτε ημερομηνία έναρξης ισχύος για κανέναν από τους δύο καταλόγους: το έγγραφο του κυβερνήτη φέρει τον τίτλο «Προτεινόμενη ενέργεια επιείκειας για τη θανατική ποινή» και οι κρατούμενοι αναφέρονται ως «προτεινόμενοι αποδέκτες» (Explanatory Statement).

Στην ανοικτή επιστολή του προς τους Καλιφορνέζους, ο Νιούσομ δηλώνει ότι θεωρεί την κρατικά επιβαλλόμενη θανάτωση ασύμβατη με τις αξίες της πολιτείας, και επικαλείται τον κίνδυνο δικαστικού λάθους, την άνιση εφαρμογή της ποινής και το κόστος της. Η επεξηγηματική δήλωση διευκρινίζει ότι δεν εξέτασε ατομικά κάθε υπόθεση, μεταμέλεια ή τρέχοντα κίνδυνο: το κριτήριο ήταν η ύπαρξη θανατικής ποινής (ανοικτή επιστολή, Explanatory Statement).

Είναι η κατάληξη μιας πορείας που ξεκίνησε το 2019, όταν ο ίδιος επέβαλε μορατόριουμ στις εκτελέσεις και έκλεισε τον θάλαμο εκτελέσεων του Σαν Κουέντιν· η Καλιφόρνια δεν έχει εκτελέσει κανέναν από το 2006 (εκτελεστική εντολή N-09-19, CDCR). Το μορατόριουμ πάγωσε τις εκτελέσεις αλλά άφησε ανέγγιχτο τον νόμο: η θανατική ποινή παραμένει διαθέσιμη στις δικαστικές αίθουσες για νέες υποθέσεις (The Marshall Project). Οι ψηφοφόροι άλλωστε την είχαν διατηρήσει στα δημοψηφίσματα του 2012 και του 2016 (California Choices).

Διχασμός στα θύματα

Ο Νιούσομ παραδέχεται ότι η ανακοίνωση θα ανοίξει πληγές. Ο Μαρκ Κλάας, πατέρας της Πόλι Κλάας που δολοφονήθηκε το 1993, μίλησε για οργή και απώλεια εμπιστοσύνης στο σύστημα που είχε επιβάλει θανατική ποινή στον δράστη (Mercury News). Η Τζίνιν Πατσιόνι, πρόεδρος της Ένωσης Εισαγγελέων της Καλιφόρνιας, χαρακτήρισε την οριζόντια μετατροπή «βαθιά αδικία», λέγοντας ότι κάθε υπόθεση στηρίχθηκε σε ξεχωριστή κρίση ενόρκων (KRCR).

Όμως, τα θύματα δεν μιλούν με μία φωνή. Η Τζες Νίκολ, ετεροθαλής αδελφή της Πόλι Κλάας, συναντήθηκε τον Οκτώβριο με τον κυβερνήτη και υποστήριξε τη μετατροπή, λέγοντας ότι η εκτέλεση «δεν συνδέεται με την ανάρρωση» των επιζώντων (The New York Times).

Τι θα δείξει αν έγινε

Η είδηση εξαρτάται πλέον από τα δικαστήρια. Για τους 166, ο κυβερνήτης μπορεί να εκδώσει τις πράξεις όποτε το αποφασίσει. Για τους 382, πρέπει πρώτα να αποφανθεί το Ανώτατο Δικαστήριο· αν η σύσταση δεν έρθει, οι θανατικές ποινές τους παραμένουν σε ισχύ.

Ό,τι και αν αποφασιστεί, θα έχει συνέπειες πέρα από την Καλιφόρνια: περίπου ένας στους τέσσερις θανατοποινίτες των ΗΠΑ βρίσκεται εκεί (CalMatters). Το επόμενο βήμα είναι εκείνο που ζήτησε ο Νιούσομ: η σύσταση του δικαστηρίου για τους 382 έως το τέλος του έτους.