Νέος τουρκικός νόμος στο Αιγαίο: Η Αθήνα απαντά με όπλο την ΕΕ

Η Τουρκία επιχειρεί να μεταφέρει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από δόγμα σε εσωτερικό δίκαιο, ενώ η Ελλάδα προσπαθεί να κάνει την αλιεία ευρωπαϊκό ζήτημα. Αυτό αφορά άμεσα την ελληνική ασφάλεια: η σύγκρουση περνά από τις δηλώσεις στους κανόνες, στους χάρτες και στην καθημερινή παρουσία σκαφών στο Αιγαίο.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ο μηχανισμός. Οι τουρκικές πηγές μιλούν ακόμη για taslak, δηλαδή σχέδιο νόμου, όχι για ψηφισμένο κανόνα στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας (DHA, Cumhuriyet). Όμως η πολιτική κατεύθυνση είναι καθαρή: η Άγκυρα θέλει να κωδικοποιήσει θαλάσσιες ζώνες, «γκρίζες ζώνες», υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ, αλιεία και έρευνες σε ένα ενιαίο πλαίσιο κρατικής αρμοδιότητας (TRT Haber).

Για την Αθήνα, αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα πιο πρακτικό από τη ρητορική. Τα χωρικά ύδατα δίνουν πλήρη κυριαρχία έως 12 ν.μ., ενώ η ΑΟΖ δίνει κυριαρχικά δικαιώματα σε πόρους, αλιεία και ενέργεια έως 200 ν.μ., όπου δεν υπάρχουν επικαλύψεις (UN UNCLOS). Η Τουρκία δεν χρειάζεται να κερδίσει μια νομική μάχη αύριο για να μεταβάλει το πεδίο σήμερα. Αρκεί να κάνει τους δικούς της χάρτες διοικητική πρακτική: άδειες, περιπολίες, παρεμβάσεις, αμφισβητήσεις.

Η ελληνική απάντηση στις 15 Μαΐου δεν ήταν η χρήση των βαριών εργαλείων. Δεν είδαμε ανακήρυξη ΑΟΖ στο Αιγαίο, επέκταση χωρικών υδάτων, προσφυγή σε διεθνές δικαστήριο ή κυρώσεις. Είδαμε νομική απονομιμοποίηση του τουρκικού σχεδίου, με τη θέση ότι μια μονομερής τουρκική νομοθέτηση έχει εσωτερική ισχύ και όχι διεθνές αποτέλεσμα (News247).

Το νέο βήμα βρίσκεται αλλού: στην αλιεία. Ο Βασίλης Κικίλιας ζήτησε παρέμβαση της ΕΕ για παράνομη αλιεία Τούρκων ψαράδων και μη σεβασμό του δικαίου της θάλασσας (ΥΝΑΝΠ, Cyprus Mail). Εκεί η Αθήνα έχει καλύτερο πάτημα, γιατί η Κοινή Αλιευτική Πολιτική ανήκει στις αποκλειστικές αρμοδιότητες της ΕΕ για τη διατήρηση θαλάσσιων βιολογικών πόρων (EUR-Lex Συνθήκη, EUR-Lex 1380/2013).

Το όριο είναι επίσης σαφές. Η ΕΕ μπορεί να κινηθεί σε κανόνες αλιείας, επιτήρηση, πίεση για παράνομη αλιεία και περιορισμούς απέναντι σε μη συνεργαζόμενες τρίτες χώρες (European Commission IUU). Δυσκολεύεται πολύ περισσότερο όταν το ζήτημα μετατρέπεται σε διαφορά κυριαρχίας. Γι’ αυτό η Αθήνα προσπαθεί να κρατήσει την υπόθεση στο πεδίο όπου οι Βρυξέλλες έχουν αρμοδιότητα, χωρίς να χαθεί η ουσία: η αλιεία εδώ λειτουργεί ως δοκιμή θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Τα Ίμια δείχνουν πώς εφαρμόζεται αυτό στην πράξη. Καλύμνιοι ψαράδες κατήγγειλαν ότι τουρκική ακταιωρός τους προσέγγισε, άναψε σειρήνες και, σύμφωνα με τη μαρτυρία, έστρεψε πυροβόλο προς το καΐκι (Newsit, Ethnos). Χρειάζεται προσοχή: πρόκειται για καταγγελία, όχι για πλήρως τεκμηριωμένο κρατικό επεισόδιο με επίσημη ελληνοτουρκική επιβεβαίωση. Αλλά η τοποθεσία έχει βάρος. Τα Ίμια κουβαλούν την κρίση του 1996, που έκλεισε με αμερικανική μεσολάβηση και τον θάνατο τριών Ελλήνων αξιωματικών (To Brief).

Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο είναι η σιωπή των μεγάλων συμμάχων. Το ΝΑΤΟ μιλά για την Τουρκία ως κρίσιμο σύμμαχο και για τη Σύνοδο της Άγκυρας, όχι για ελληνικές ενστάσεις σε Ίμια, αλιεία ή «Γαλάζια Πατρίδα» (NATO). Για τις ΗΠΑ δεν υπάρχει πρόσφατη ειδική δημόσια δήλωση για το τουρκικό σχέδιο.

Έτσι το διακύβευμα είναι αν το Αιγαίο θα μείνει διμερές πεδίο πίεσης ή θα γίνει ευρωπαϊκό ζήτημα κανόνων. Στο πρώτο σενάριο μετρά περισσότερο η επιτόπια ισχύς. Στο δεύτερο, η Ελλάδα αποκτά θεσμικό βάθος. Η Άγκυρα γράφει το δικό της εγχειρίδιο. Το ερώτημα είναι αν η Αθήνα θα απαντήσει μόνο με δηλώσεις ή με μηχανισμό που να παράγει κόστος.