«Νέος ΟΠΕΚΕΠΕ»: 3 εκατ. από επίδομα νησιών με εικονικές μεταφορές στην Κρήτη

Ένα κρατικό μέτρο που φτιάχτηκε για να στηρίζει τους νησιώτες, το Μεταφορικό Ισοδύναμο, μετατράπηκε στην Κρήτη σε μηχανή απάτης: αγρότες και κτηνοτρόφοι φέρονται να δήλωναν μεταφορές που δεν έγιναν ποτέ, εισπράττοντας αποζημιώσεις από το Δημόσιο. Οι έλεγχοι εντόπισαν περίπου 3 εκατ. ευρώ που είχαν ήδη πληρωθεί και τώρα αναζητούνται, ενώ άλλα 40 εκατ. ευρώ δεσμεύτηκαν πριν προλάβουν να εκταμιευθούν (daynight.gr). Για να πάρει κανείς μέτρο σύγκρισης: σε μια ολόκληρη φάση του προγράμματος για επιχειρήσεις (δαπάνες του δεύτερου εξαμήνου του 2022) καταβλήθηκαν συνολικά 9,89 εκατ. ευρώ σε 1.788 επιχειρήσεις σε όλη τη νησιωτική Ελλάδα (ERTNews). Το ύποπτο ποσό ενός μόνο νησιού, δηλαδή, φτάνει τέσσερις φορές αυτή τη φάση.

Για να καταλάβει κανείς πώς χάθηκαν τα χρήματα, χρειάζεται πρώτα να ξέρει τι είναι το μέτρο. Το Μεταφορικό Ισοδύναμο είναι κρατική ενίσχυση νησιωτικότητας: προσπαθεί να εξισώσει το κόστος μεταφοράς από και προς τα νησιά με αυτό μιας αντίστοιχης χερσαίας διαδρομής στην ηπειρωτική χώρα, ώστε ο νησιώτης και η νησιωτική επιχείρηση να μην πληρώνουν διαρκώς ακριβότερα (gov.gr). Το κράτος επιστρέφει μέρος αυτού του κόστους μέσω του Αντισταθμίσματος Νησιωτικού Κόστους (Α.ΝΗ.ΚΟ.), με πληρωτή το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής (protothema.gr).

Το κενό ελέγχου: χαρτιά χωρίς φορτίο

Το μέτρο λειτουργεί με χαρτιά. Η επιχείρηση κάνει αίτηση ηλεκτρονικά. Δηλώνει τον ετήσιο κύκλο εργασιών της. Ανεβάζει τα τιμολόγια των μεταφορών μαζί με τα αποδεικτικά ότι τα πλήρωσε, για μια συγκεκριμένη περίοδο δαπανών. Πάνω σε αυτά τα έγγραφα, και μόνο σε αυτά, στηρίζεται ο έλεγχος πριν εγκριθεί η πληρωμή (ERTNews).

Το σύστημα όμως δεν τσεκάρει αν το φορτηγό μπήκε όντως στο πλοίο. Δεν υπάρχει ανεξάρτητη διασταύρωση των τιμολογίων με φορτωτικές, δρομολόγια μεταφορέα ή λιμενικά ίχνη. Αρκεί τα χαρτιά να είναι τυπικά σωστά. Ακριβώς εκεί χωρά η εικονική μεταφορά: ένα τιμολόγιο για δρομολόγιο που δεν έγινε ποτέ. Και αυτό φαίνεται να συνέβη, αφού οι έλεγχοι στην Κρήτη διαπίστωσαν ανυπαρξία τιμολογίων πίσω από αιτήματα αποζημίωσης (daynight.gr). Η διαδικασία ελέγχου κινήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής σε συνεργασία με τον ΕΦΕΠΑΕ ως αρμόδιο φορέα (Mononews).

Το πλήρες πρωτογενές υλικό δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Δεν υπάρχει αναλυτική λίστα εμπλεκομένων, ακριβής περίοδος ή επίσημο κλειδωμένο νούμερο για τη συνολική ζημία. Η Εφημερίδα των Συντακτών κράτησε το θέμα ανοιχτό, ρωτώντας ρητά ποιο είναι τελικά το ύψος της ζημίας για το Δημόσιο και τους νησιώτες (Εφ.Συν.). Άρα μιλάμε για φερόμενες απαιτήσεις χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, όχι για βεβαιωμένο μηχανισμό «άδειων φορτηγών».

Ο κοινός παρονομαστής με τον ΟΠΕΚΕΠΕ

Ο συνειρμός με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν σημαίνει ότι πρόκειται για το ίδιο κύκλωμα προσώπων. Αυτό δεν τεκμηριώνεται. Σημαίνει κάτι πιο ανησυχητικό: δύο διαφορετικά συστήματα πληρωμών γίνονται ευάλωτα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Στον ΟΠΕΚΕΠΕ το ψευδές στοιχείο ήταν η επιλέξιμη γη ή τα ζώα, με 20 συλλήψεις στην Κρήτη, δύο λογιστές, τρεις υπεύθυνους ΚΥΔ, έναν εν ενεργεία αντιδήμαρχο και παράνομο όφελος άνω των 3 εκατ. ευρώ (To Brief). Στο Μεταφορικό Ισοδύναμο το ψευδές στοιχείο είναι η ίδια η μεταφορά. Κοινός παρονομαστής παραμένει το προβληματικό audit trail: το σύστημα πληρώνει πριν βεβαιωθεί ότι το οικονομικό γεγονός συνέβη όπως δηλώθηκε.

Ποιος πληρώνει τελικά; Πρώτα ο φορολογούμενος, που βλέπει δημόσιο χρήμα να καταλήγει σε όσους «έστησαν» επιλέξιμη εικόνα στα χαρτιά. Και μετά, λιγότερο ορατά αλλά εξίσου υλικά, οι συνεπείς νησιωτικές επιχειρήσεις. Κάθε εικονική αποζημίωση μειώνει τον δημοσιονομικό χώρο του μέτρου και, το χειρότερο, οδηγεί σε οριζόντια σκλήρυνση των ελέγχων για όλους.

Το μέτρο σχεδιάστηκε για να διορθώνει μια πραγματική γεωγραφική ανισότητα κόστους. Κάθε ευρώ που πηγαίνει σε μια μεταφορά που δεν έγινε ποτέ είναι ένα ευρώ που δεν φτάνει στην επιχείρηση της Χίου ή της Λέσβου που περιμένει την επιστροφή του πραγματικού της κόστους, τώρα πίσω από βαρύτερους ελέγχους που άνοιξαν οι απατεώνες.