Νέοι πλανήτες μάγματος και 66 εκατομμύρια για τον Έλληνα αστροναύτη Αδριανό Γολέμη

Στους 1.900°C, ο L98-59d δεν έχει ούτε ηπείρους ούτε ωκεανούς νερού. Έχει ωκεανούς μάγματος — χιλιάδες χιλιόμετρα λιωμένο πέτρωμα, παχύρρευστο σαν μελάσα, από την επιφάνεια ως τον πυρήνα (The Guardian). Η δημοσίευση στο Nature Astronomy δεν ανακοινώνει απλώς έναν ακόμα εξωπλανήτη — αναγνωρίζει μια ολόκληρη νέα κατηγορία κόσμων που δεν χωρούσε σε κανέναν υπάρχοντα κατάλογο (University of Oxford).

Και μυρίζει σάπια αυγά. Κυριολεκτικά. Μόλις 35 έτη φωτός μακριά και 1,6 φορές η Γη, η ατμόσφαιρά του είναι γεμάτη υδρόθειο — αέριο που αναβλύζει αδιάκοπα από τον ωκεανό μάγματος. Η εξήγηση είναι που ξάφνιασε τους ερευνητές: ο λιωμένος μανδύας λειτουργεί σαν γιγάντια χημική δεξαμενή, κρατώντας θείο εγκλωβισμένο για σχεδόν 5 δισ. χρόνια και τροφοδοτώντας μια ατμόσφαιρα που αλλιώς θα είχε εξαφανιστεί από καιρό (Phys.org). «Μπορείς να εξηγήσεις αυτόν τον πλανήτη μόνο αν έχει βαθύ ωκεανό μάγματος», λέει ο Dr. Harrison Nicholls του Oxford (The Guardian).

Πάγος μέσα στη φωτιά

Στο αντίθετο άκρο του θερμομέτρου, το James Webb εντόπισε κάτι εξίσου αδύνατο: ξηρό πάγο — στερεό διοξείδιο του άνθρακα — μέσα στο Νεφέλωμα της Πεταλούδας, 3.400 έτη φωτός μακριά (Phys.org, ESA Webb). Το παράδοξο: το κεντρικό αστέρι του νεφελώματος εκπέμπει ακτινοβολία 220.000 Kelvin — αρκετή για να εξαϋλώσει οτιδήποτε παγωμένο. Ο πάγος επιβιώνει γιατί κρύβεται σε πυκνούς κόμβους σκόνης που τον θωρακίζουν από την ακτινοβολία, σαν σκιερή σπηλιά μέσα σε έρημο. Πρώτη φορά βρίσκεται τόσο εύθραυστο υλικό σε πλανητικό νέφος.

Η σημασία δεν είναι μόνο αστρονομική περιέργεια. Τα υλικά από αποθνήσκοντα αστέρια — πάγοι, σιλικάτα, οργανικά μόρια — ανακυκλώνονται στο διαστρικό μέσο και καταλήγουν σε νέα πλανητικά συστήματα (Interesting Engineering). Δομικά στοιχεία κόσμων σαν τον δικό μας.

Από τα €66 εκατ. στον ISS

Ενώ το Webb ξαναγράφει τους καταλόγους πλανητών, στη Γη η ιστορία μετριέται σε ευρώ. Ο Αδριανός Γολέμης μπήκε τον Μάρτιο σε εξειδικευμένη εκπαίδευση στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών — προσομοιώσεις ISS, διαστημικοί περίπατοι, σενάρια εκτόξευσης (Capital.gr). Δεν είναι πλέον η βασική εκπαίδευση που ολοκλήρωσε το 2024 — είναι προετοιμασία που οδηγεί σε αποστολή. Η κυβέρνηση διπλασίασε τη συνδρομή στην ESA στα €66 εκατ. τριετίας, αλλά μια θέση στον ISS κοστίζει €20-50 εκατ. από μόνη της (To Brief). Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης μίλησε ωστόσο για «δρομολόγηση αποστολής» — πρώτη φορά τόσο συγκεκριμένη γλώσσα (Euronews Greece).

Λάβα στους 1.900°C, πάγος στους -78°C, και ένας ελληνικός προϋπολογισμός που πρέπει να καλύψει την απόσταση ανάμεσά τους. Το ερώτημα δεν είναι αν η επιστήμη προχωράει — είναι αν τα €66 εκατ. φτάνουν για να είμαστε εκεί όταν φτάσει.