Νέα αεράμυνα: ελληνικός κώδικας, ισραηλινά τα όπλα

Η Ελλάδα ξαναχτίζει από την αρχή την αντιαεροπορική και αντιπυραυλική της άμυνα με ένα πολυεπίπεδο ισραηλινό σύστημα, την «Ασπίδα του Αχιλλέα», αξίας περίπου 3 με 3,1 δισ. ευρώ, του οποίου οι συμβάσεις υπογράφτηκαν πρόσφατα στο Ισραήλ (Defense News, To Brief). Μια διευκρίνιση του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας στις 8 Σεπτεμβρίου χώρισε αυτό το σύστημα στα δύο: η Ελλάδα θα ελέγχει τον νέο κεντρικό κώδικα που ενοποιεί τα πάντα, αλλά όχι τον υπάρχοντα κώδικα των ισραηλινών όπλων και ραντάρ που αυτός θα συνδέει (in.gr). Η διάκριση μοιάζει τεχνική λεπτομέρεια. Είναι όμως το όριο ανάμεσα σε ένα όπλο που ελέγχεις και ένα όπλο που απλώς κατέχεις.

Η σύγχυση ξεκίνησε από δύο λέξεις: «πηγαίος κώδικας». Στις 31 Αυγούστου το ισραηλινό ανακοινωθέν ανέφερε ότι το εθνικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου, το C2 που ενοποιεί αισθητήρες και όπλα σε μία εικόνα, θα αναπτυχθεί από τη Rafael. Λίγο αργότερα ο διευθυντής του ισραηλινού οργανισμού αντιπυραυλικής άμυνας Μοσέ Πατέλ, ρωτημένος από την «Καθημερινή» αν η Ελλάδα θα πάρει τον πηγαίο κώδικα, απάντησε «Όχι, επειδή ο πηγαίος κώδικας δεν περιλαμβανόταν στην άδεια χρήσης». Η διευκρίνιση της 8ης Σεπτεμβρίου ξεκαθάρισε ότι το «όχι» αφορούσε τον υπάρχοντα κώδικα των ισραηλινών επιχειρησιακών συστημάτων, όχι τον νέο ελληνικό, ο οποίος μαζί με τις τροποποιήσεις του θα μείνει υπό αποκλειστικό ελληνικό έλεγχο (Δημοκρατία).

Το ελληνικό στρώμα και το ισραηλινό

Στο κέντρο κάθεται ο νέος ελληνικός κώδικας ενοποίησης. Αυτόν, σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Καθημερινής», αναπτύσσει η ελληνική εταιρεία λογισμικού SCYTALYS μαζί με την ισραηλινή αμυντική βιομηχανία Rafael (ieidiseis). Είναι το στρώμα που η Ελλάδα μπορεί, καταρχήν, να προσαρμόζει στις δικές της ανάγκες.

Γύρω του όμως υπάρχει ένα δεύτερο στρώμα που μένει κλειστό: τα ίδια τα ισραηλινά όπλα και ραντάρ, το καθένα με δικό του λογισμικό. Ο αντιβαλλιστικός αναχαιτιστής David's Sling, οι υπόλοιποι αναχαιτιστές μικρού και μέσου βεληνεκούς της Rafael και της κρατικής ισραηλινής αεροδιαστημικής IAI, το ραντάρ εντοπισμού EL/M-2084 (IAI). Εκεί βρίσκονται οι αλγόριθμοι επεξεργασίας σήματος, οι βιβλιοθήκες απειλών, η καθοδήγηση των αναχαιτιστών και οι πιστοποιημένες εκδόσεις. Η «Ασπίδα» δηλαδή δεν έχει έναν εγκέφαλο ούτε έναν ενιαίο πηγαίο κώδικα (news.gr)· είναι ελληνικό λογισμικό ενοποίησης πάνω από ξένα υποσυστήματα.

Γιατί οι διεπαφές μετρούν περισσότερο από τον κώδικα

Εδώ είναι που η κυριότητα του κεντρικού κώδικα δεν λύνει μόνη της το ζήτημα του ελέγχου. Για να μιλήσει το ελληνικό C2 με τα ισραηλινά συστήματα, χρειάζεται διεπαφές: τεκμηριωμένους κανόνες με τους οποίους δύο συστήματα ανταλλάσσουν ίχνη, εντολές, κατάσταση όπλων και στοιχεία αναγνώρισης φίλου ή εχθρού. Η Ελλάδα πρέπει να κατέχει τα έγγραφα που ορίζουν αυτές τις διεπαφές, τα API (τα προγραμματιστικά σημεία από τα οποία συνομιλούν δύο συστήματα), τα δοκιμαστικά περιβάλλοντα και το δικαίωμα να φτιάχνει δικούς της προσαρμογείς. Χωρίς αυτά, μπορεί να κατέχει τον κεντρικό της κώδικα και να χρειάζεται την υπογραφή του κατασκευαστή κάθε φορά που προσθέτει έναν νέο αισθητήρα (LiFO). Ο David's Sling, εξάλλου, αναπτύχθηκε από κοινού από τη Rafael και την αμερικανική κατασκευάστρια πυραύλων Raytheon, οπότε ορισμένες τροποποιήσεις μπορεί να περνούν και από αμερικανικούς εξαγωγικούς περιορισμούς (Ynet, Defense News).

Δεν υπάρχει καμία δημόσια απόδειξη για απομακρυσμένο «διακόπτη» που θα πάγωνε το σύστημα, ούτε για «ομηρία», όπως το έθεσε ζητώντας διευκρινίσεις από τον πρωθυπουργό ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης (Πελοπόννησος). Οι πραγματικοί κίνδυνοι εξάρτησης είναι πιο πεζοί και γι' αυτό πιο σοβαροί: μια καθυστερημένη αναβάθμιση, μια άρνηση πιστοποίησης για νέα διασύνδεση, η μη έγκαιρη διάθεση ανταλλακτικών ή αναχαιτιστών.

Πότε, λοιπόν, ο «ελληνικός κώδικας» γίνεται πραγματική επιχειρησιακή αυτονομία και όχι απλή άδεια χρήσης; Όταν η σύμβαση κατοχυρώνει συγκεκριμένα δικαιώματα: να τροποποιεί τον κώδικα και να φτιάχνει παράγωγά του, να κρατά την εξουσία επί του ίδιου του σχεδιασμού (αυτό που οι συμβάσεις ονομάζουν design authority), να παίρνει τα εργαλεία ανάπτυξης, την τεκμηρίωση και τα κλειδιά, να έχει πρόσβαση στις δοκιμές και την πιστοποίηση, και να συνδέει τρίτα συστήματα, αύριο ένα αμερικανικό σύστημα Patriot ή έναν ελληνικό αισθητήρα, χωρίς άδεια του αρχικού προμηθευτή. Τα ίδια κριτήρια θα κρίνουν αν η «Ασπίδα» περνά και τα φίλτρα του ευρωπαϊκού δανειακού μηχανισμού SAFE, ύψους έως 150 δισ. ευρώ, που απαιτεί να μην μπορεί τρίτη χώρα να περιορίζει τη χρήση ή την εξέλιξη ενός συστήματος μέσω του ελέγχου του σχεδιασμού (Συμβούλιο ΕΕ, CMS).

Η διευκρίνιση της 8ης Σεπτεμβρίου χαράζει τη γραμμή μόνο στο κεντρικό στρώμα· τα όπλα και οι αισθητήρες μένουν έξω από το κάδρο. Οι ρήτρες που θα έκριναν την πραγματική κυριαρχία, αυτές για τις διεπαφές, την πιστοποίηση και τη συντήρηση, δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Το τεστ είναι απλό: αν του χρόνου η Πολεμική Αεροπορία θελήσει να κουμπώσει έναν νέο αισθητήρα στην «Ασπίδα», θα το κάνει μόνη της ή θα χρειαστεί ισραηλινή υπογραφή;