Μπανγκλαντές: 1.100 νεκροί από ιλαρά μετά τον εμβολιασμό

Την άνοιξη το Μπανγκλαντές εμβολίασε κατά της ιλαράς περισσότερα από 18 εκατομμύρια μικρά παιδιά (UNICEF μέσω ReliefWeb). Ως τις 30 Σεπτεμβρίου όμως η έξαρση είχε αφήσει πίσω της πάνω από 1.100 θανάτους, από τους οποίους περίπου 100 έχουν επιβεβαιωθεί στο εργαστήριο και οι υπόλοιποι καταγράφονται ως ύποπτοι (UNB). Τώρα ξεκίνησε νέος γύρος εμβολιασμών για τα παιδιά που έμειναν εκτός, και ο λόγος που χρειάστηκε αφορά κάθε χώρα που εφησυχάζει με έναν καλό εθνικό μέσο όρο.

Η έξαρση καταγράφεται από τα μέσα Μαρτίου. Την είχαμε εξηγήσει στις αρχές Σεπτεμβρίου (To Brief), και από τον Αύγουστο τα κρούσματα αναζωπυρώθηκαν (Daily Star). Το κόστος δεν μετριέται μόνο σε ζωές. Σε αξιολόγηση οικογενειών που επλήγησαν, σχεδόν εννέα στις δέκα είχαν δανειστεί για να πληρώσουν τη θεραπεία (NPR).

Οι ρίζες της έξαρσης είναι παλιότερες. Ο ΠΟΥ τη συνδέει ρητά με τρεις αιτίες: τις ελλείψεις εμβολίου ιλαράς και ερυθράς το 2024 και το 2025, τα κενά στον τακτικό εμβολιασμό και την απουσία πανεθνικής συμπληρωματικής εκστρατείας από το 2020 (ΠΟΥ). Έρευνα της Prothom Alo υπολογίζει ότι από το 2023 ως το 2025 έφτασαν στη χώρα περίπου 22,5 εκατομμύρια δόσεις, ενώ χρειάζονταν σχεδόν 39 εκατομμύρια. Βρήκε επίσης ότι μια εκστρατεία προγραμματισμένη για τον Σεπτέμβριο του 2025 άρχισε τελικά τον Απρίλιο του 2026 (Prothom Alo). Ρεπορτάζ αναφέρουν την πολιτική αναταραχή ως μία από τις αιτίες των αναβολών. Κανείς όμως δεν έχει μετρήσει πόσο βάρυνε σε σύγκριση με τις διοικητικές καθυστερήσεις (BBC).

Όταν ξεκίνησε τελικά ο μαζικός εμβολιασμός, η μετάδοση είχε ήδη απλωθεί σε 58 από τις 64 περιφέρειες (ΠΟΥ). Η εκστρατεία ήταν πραγματική πρόοδος. Ο αριθμός των χορηγήσεων όμως δεν δείχνει πού πήγαν οι δόσεις. Ούτε δείχνει αν κάθε παιδί πήρε και τις δύο. Αυτό μετρά, γιατί η πρώτη δόση δεν προστατεύει όλα τα παιδιά, και η δεύτερη καλύπτει όσα έμειναν ακάλυπτα.

Ο μέσος όρος που κρύβει το κενό

Φανταστείτε 20 σχολεία με 100 παιδιά το καθένα. Στα 19 έχουν εμβολιαστεί όλα τα παιδιά, στο εικοστό κανένα. Ο συνολικός δείκτης γράφει 95% και μοιάζει με επιτυχία. Στο εικοστό σχολείο όμως εκατό ευάλωτα παιδιά μοιράζονται τις ίδιες αίθουσες, και η ιλαρά δεν χρειάζεται τίποτε άλλο. Γι' αυτό ο ΠΟΥ δεν ζητά απλώς 95% εθνική κάλυψη. Ζητά 95% με δύο δόσεις σε κάθε κοινότητα (ΠΟΥ).

Το Μπανγκλαντές απείχε από αυτόν τον στόχο πριν καν ξεσπάσει η έξαρση. Η εθνική έρευνα κάλυψης του 2023 έδινε περίπου 86% για την πρώτη δόση και 81% για τη δεύτερη (Al Jazeera). Συστάδες κρουσμάτων εμφανίστηκαν σε πυκνοκατοικημένους άτυπους οικισμούς της Ντάκας, όπως το Korail και το Mirpur. Στο Gopalganj, επιτόπιος έλεγχος βρήκε τουλάχιστον 16 παιδιά από οικογένειες που μετακινούνται, τα οποία είχαν χάσει τη συνεδρία εμβολιασμού (ΠΟΥ, επιτόπιος έλεγχος).

Υπάρχει και ένα κενό που κανένα εμβόλιο δεν κλείνει άμεσα. Στην αρχική καταγραφή, το 33% των κρουσμάτων αφορούσε βρέφη κάτω των εννέα μηνών (ΠΟΥ). Ένα μωρό τεσσάρων μηνών είναι πολύ μικρό για να εμβολιαστεί στην εκστρατεία. Το προστατεύει μόνο η ανοσία όσων ζουν γύρω του.

Πόσα παιδιά έμειναν εκτός; Τα στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Υπηρεσιών Υγείας, όπως τα δημοσίευσε η Prothom Alo, δίνουν ένα πρώτο μέτρο. Τον Ιούνιο η διανομή βιταμίνης Α έφτασε σε περίπου 22,4 εκατομμύρια παιδιά της ίδιας ηλικιακής ομάδας, ενώ ο εμβολιασμός είχε φτάσει σε σχεδόν 18,5 εκατομμύρια (Prothom Alo, BSS). Η διαφορά αντιστοιχεί περίπου σε ένα στα έξι παιδιά που πήραν βιταμίνη. Είναι αρκετή για να γεννήσει εύλογο ερώτημα: μήπως ο σχεδιασμός του εμβολιασμού υποεκτίμησε τον παιδικό πληθυσμό; Δεν μετρά όμως ανεμβολίαστα παιδιά. Οι δύο εκστρατείες έγιναν σε διαφορετικούς μήνες, και κανείς δεν διασταύρωσε τους καταλόγους για να δει αν πρόκειται για τα ίδια παιδιά. Στην προηγούμενη κάλυψή μας παρουσιάσαμε αυτό το χάσμα με περισσότερη βεβαιότητα απ' όση σηκώνουν τα στοιχεία.

Τι κυνηγά ο νέος γύρος

Ο νέος γύρος τρέχει από τις 26 Σεπτεμβρίου ως τις 31 Οκτωβρίου και στοχεύει 3,4 εκατομμύρια παιδιά από έξι μηνών ως πέντε ετών. Περίπου 2,4 εκατομμύρια από αυτά, κατά τον υπουργό Υγείας, είχαν χαθεί στους προηγούμενους γύρους. Το υπόλοιπο εκατομμύριο είναι βρέφη που στο μεταξύ έκλεισαν τους έξι μήνες (bdnews24). Για τα παιδιά που δεν έρχονται μόνα τους, κινητά συνεργεία πηγαίνουν στα χωριά και τα κέντρα μένουν ανοιχτά και τα απογεύματα. Για να βγει ο λογαριασμός, ο ΠΟΥ υπολογίζει ότι χρειάζονται πάνω από 100.000 εμβολιασμοί την ημέρα, κάθε μέρα, επί 36 ημέρες (UNB).

Πόσα παιδιά εμβολιάστηκαν ως τώρα δεν έχει δημοσιευτεί. Ο επιδημιολόγος Mushtuq Husain εκτιμά ότι χρειάζονται τρεις με τέσσερις εβδομάδες για να χτιστεί επαρκής ανοσία (bdnews24). Άρα οι θάνατοι των πρώτων ημερών δεν θα κρίνουν την εκστρατεία. Θα την κρίνουν οι επιτόπιοι έλεγχοι από τις 4 ως τις 14 Οκτωβρίου (Daily Star).

Το Μπανγκλαντές δεν είναι εξαίρεση. Το 2025 η παγκόσμια κάλυψη ήταν 84% για την πρώτη δόση και 77% για τη δεύτερη, ενώ 57 χώρες είχαν μεγάλες ή διαταρακτικές εξάρσεις (ΠΟΥ/UNICEF). Η ιλαρά δεν κοιτάζει εθνικούς μέσους όρους. Βρίσκει το εικοστό σχολείο, και ως τις 31 Οκτωβρίου το Μπανγκλαντές θα κριθεί από το αν οι εμβολιαστές θα φτάσουν εκεί πριν από τον ιό.