Μόρνος, Αποσελέμης, Πρέσπες: τρεις λίμνες που αδειάζουν διαφορετικά

Τρία νούμερα δείχνουν πόσο άσχημα πάει το νερό στην Ελλάδα φέτος, και πόσο διαφορετικά. Ο Μόρνος, ο ταμιευτήρας που ποτίζει την Αθήνα, μετρήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2026 στα 13 km² επιφάνειας, 26% κάτω από τον μέσο όρο Φεβρουαρίου 2006-2024 (CNN Greece). Ο Αποσελέμης, το φράγμα που τροφοδοτεί το Ηράκλειο και τον Άγιο Νικόλαο, είχε πέσει στα μέσα Ιανουαρίου στα 0,27 km², περίπου 14% της κανονικής του έκτασης (Hania.news). Η Μεγάλη Πρέσπα έχει χάσει σχεδόν 54% του όγκου της σε βάθος δεκαετιών, με την επιφάνειά της να πέφτει από 273 σε 254 km² μεταξύ 1984 και 2020 (Hydrology/MDPI).

Ο πειρασμός είναι να τα βάλεις όλα σε έναν φάκελο, την «κλιματική κρίση». Είναι λάθος, και το γιατί κρύβεται στο πώς αδειάζει μια λίμνη.

Η μπανιέρα με πολλά σιφώνια

Κάθε λίμνη είναι ένας λογαριασμός νερού. Από πάνω μπαίνει βροχή και λιωμένο χιόνι, από τα πλάγια ποτάμια, από κάτω υπόγειες εισροές. Ταυτόχρονα φεύγει νερό με την εξάτμιση, με τις υπόγειες διαφυγές και με ό,τι αντλεί ο άνθρωπος για ύδρευση ή άρδευση. Ό,τι μπαίνει μείον ό,τι φεύγει, ισούται με τη μεταβολή της στάθμης (USGS). Σαν μια μπανιέρα με πολλές βρύσες και πολλά σιφώνια: αν κλείσει λίγο η βροχή-βρύση αλλά τα σιφώνια της ύδρευσης μείνουν ανοιχτά, η στάθμη πέφτει γρήγορα. Γι' αυτό η ίδια ανομβρία γράφεται αλλιώς σε κάθε λεκάνη. Εξαρτάται από το ποιος τραβάει νερό και με ποιους κανόνες.

Ο Μόρνος αδειάζει σαν ταμιευτήρας πόλης. Το σκληρότερο νούμερο δεν είναι η επιφάνεια αλλά το απολήψιμο απόθεμα της ΕΥΔΑΠ: 156,996 εκατ. m³ στις 23 Οκτωβρίου 2025, όταν την ίδια ημερομηνία το 2024 ήταν 285 εκατ. m³. Σχεδόν στο μισό μέσα σε έναν χρόνο (Το Βήμα). Εδώ η ξηρασία συνομιλεί με τη ζήτηση εκατομμυρίων καταναλωτών: όσο τραβάς πόσιμο νερό για το Λεκανοπέδιο, τόσο πιο απότομα κατεβαίνει η στάθμη.

Ο Αποσελέμης αδειάζει σαν τεχνικό σύστημα υπό εποχική πίεση. Δεν είναι η μεγάλη λίμνη που κοιτάς αν κατεβαίνει, αλλά ένα φράγμα που μοιράζει νερό σε αστικές ζώνες της Κρήτης, όπου το καλοκαίρι ύδρευση, τουρισμός και άρδευση διεκδικούν τον ίδιο πόρο. Μετά τις βροχές, στις 8 Απριλίου η έκτασή του ανέβηκε στα 0,87 km² (Cretalive), αρκετά ώστε ο Δήμος Ηρακλείου να παγώσει σχέδιο αφαλάτωσης, ενώ στα υπόγεια αποθέματα η υφαλμύρινση παραμένει επίμονη.

Οι Πρέσπες αδειάζουν σαν οικοσύστημα. Είναι κοινό υδρολογικό σύστημα Ελλάδας, Αλβανίας και Βόρειας Μακεδονίας, χωρίς επιφανειακή εκροή. Στη φυσική του βάση, το ισοζύγιο της Μεγάλης Πρέσπας το ορίζουν κυρίως η βροχή και η εξάτμιση. Πάνω σε αυτή τη βάση όμως κάθισαν δεκαετίες ανθρώπινων παρεμβάσεων: αρδευτικά έργα από τη δεκαετία του 1960, ένα θυρόφραγμα το 1986 και η αποστράγγιση περίπου 1.000 εκταρίων υγροτόπων στην ελληνική πλευρά (MedWet/Ramsar). Εδώ το διακύβευμα δεν είναι κυβικά για τη βρύση, αλλά οι πελεκάνοι, τα ψάρια και μια γεωργία που γίνεται όλο και πιο επισφαλής.

Η βροχή δεν είναι λύση

Το 2026 έδωσε ανάσα και στις τρεις. Ο Μόρνος ανέκαμψε μερικώς, οι Πρέσπες κέρδισαν λίγα εκατοστά, ο Αποσελέμης σχεδόν τριπλασίασε την έκτασή του. Καμία όμως δεν επέστρεψε στην κανονικότητα (ERTNews). Και υπάρχει λόγος να μη βιαστούμε: παγκόσμια μελέτη στο Science βρήκε στατιστικά σημαντική απώλεια αποθηκευμένου νερού στο 53% από 1.972 μεγάλες λίμνες, με τις πτώσεις των ταμιευτήρων να ακολουθούν την ξηρασία με καθυστέρηση μηνών ή και ετών (Science, EGU). Μια καλή βροχερή σεζόν δεν σβήνει ένα πολυετές έλλειμμα.

Το κόστος έχει ήδη περάσει σε επενδύσεις: πρόγραμμα ΕΥΔΑΠ άνω των 2,5 δισ. ευρώ με 181 έργα (Capital), και 42 εθνικά έργα λειψυδρίας 75,6 εκατ. (ΥΠΕΝ). Το νερό στην Ελλάδα κοστίζει πλέον και όταν λείπει και όταν περισσεύει: οι πλημμύρες μόνες τους μπορούν να αφαιρέσουν έως 0,8% του ΑΕΠ (To Brief).

Αυτό που δεν χωράει στα έργα είναι η μία λύση για όλες. Ο Μόρνος θέλει λιγότερες διαρροές και χαμηλότερη ζήτηση στην Αττική. Ο Αποσελέμης θέλει να πάψει ένας πόρος να σηκώνει μαζί βρύση, πισίνα και χωράφι. Οι Πρέσπες θέλουν τρεις χώρες να διαχειριστούν μία λεκάνη σαν ζωντανό οικοσύστημα. Τρεις λίμνες, τρεις αποφάσεις, και καμία δεν παίρνεται κοιτάζοντας μόνο τον ουρανό.