Μόνιμος ο Προσωπικός Βοηθός — οι βοηθοί λείπουν

Μια υπηρεσία που πληρώνει κάποιον να βοηθά καθημερινά έναν άνθρωπο με αναπηρία να ζήσει μόνος του, τον «Προσωπικό Βοηθό», έπαψε να είναι πείραμα. Με τον Ν. 5322/2026, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ στις 24 Ιουλίου, το κράτος τη μετατρέπει σε μόνιμο πανελλαδικό δικαίωμα με φορέα τον ΟΠΕΚΑ (e-nomothesia). Σε συνέχεια όσων είχε προαναγγείλει η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής Δόμνα Μιχαηλίδου, για πρώτη φορά η ανεξάρτητη διαβίωση κατοχυρώνεται ως σταθερή υπηρεσία και όχι ως πρόγραμμα που τρέχει όσο υπάρχει χρηματοδότηση.

Τι σημαίνει πρακτικά. Ο νόμος δεν δίνει επίδομα, δίνει υπηρεσία που οργανώνει ο ίδιος ο χρήστης: επιλέγει βοηθό από μητρώο και τον απασχολεί σε ωριαία βάση ή με συνοίκηση. Δικαιούχοι είναι άτομα 16 έως 67 ετών (με εξαίρεση έως τα 75 για παλαιούς δικαιούχους επιδόματος κίνησης), με πιστοποίηση ΚΕΠΑ και ποσοστό κύριας πάθησης τουλάχιστον 67%, που ζουν σε κατοικία, έχουν φορολογική κατοικία στην Ελλάδα και πληρούν εισοδηματικά κριτήρια (e-nomothesia, gov.gr). Το ΚΕΠΑ είναι ο μηχανισμός με τον οποίο το κράτος πιστοποιεί επίσημα το είδος και το ποσοστό της αναπηρίας.

Προσοχή όμως: το χαρτί αναπηρίας δεν αρκεί. Οι αιτούντες μοριοδοτούνται με κοινωνικά και εισοδηματικά κριτήρια και περνούν από διεπιστημονικές επιτροπές, μέχρι να εξαντληθεί ο προϋπολογισμός (Proson). Όσοι ήδη συμμετείχαν στο πιλοτικό δεν χρειάζεται να ξανακάνουν αίτηση, εφόσον χρησιμοποίησαν την υπηρεσία τουλάχιστον 60 ημέρες (Newsit). Το κείμενο του νόμου προσθέτει και μια στενότερη μεταβατική κάλυψη έως 31/12/2026 για όσους είχαν ενεργό συμφωνητικό με βοηθό αλλά δεν πληρούν πλέον τα νέα κριτήρια (Protothema). Στο πιλοτικό ο ΟΠΕΚΑ είχε σχεδιάσει 2.250 θέσεις· η κυβέρνηση μιλά τελικά για 1.825 ωφεληθέντες και 3.043 βοηθούς (ΟΠΕΚΑ · Parapolitika). Η ΕΣΑμεΑ ζήτησε να μπουν αυτόματα και όσοι είχαν κριθεί επιλέξιμοι αλλά έμειναν εκτός με κλήρωση (ΕΣΑμεΑ).

Το κενό ανάμεσα στον νόμο και τη διαθέσιμη υπηρεσία

Εδώ αρχίζει η δύσκολη μετάβαση. Στην ανακοίνωση της 31ης Ιουλίου τα Υπουργεία Οικονομικών και Κοινωνικής Συνοχής μίλησαν για 53 εκατ. ευρώ ετήσια χρηματοδότηση (ΥΠΟΙΚ). Το ποσό δεν εντοπίζεται στο ΦΕΚ, και η προηγούμενη επίσημη ανακοίνωση του ίδιου του υπουργείου μετά την ψήφιση μιλούσε για 50 εκατ. ευρώ (ΥΚΟΙΣΟ). Το μόνο κομμάτι που τεκμηριώνεται καθαρά είναι η ένταξη πράξης 30 εκατ. ευρώ στο ΕΣΠΑ 2021-2027 με δικαιούχο τον ΟΠΕΚΑ (espa.gr). Τα υπόλοιπα 23 εκατ. προκύπτουν λογιστικά· δεν εντοπίστηκε ρητή πρωτογενής πράξη που να καταγράφει τη διάσπαση 30 συν 23.

Το πιο πρακτικό ερώτημα, όμως, δεν είναι τα χρήματα αλλά αν θα βρεθεί βοηθός. Ο νόμος απαγορεύει κατά κανόνα στον σύζυγο ή συγγενή α΄ και β΄ βαθμού να είναι ο πληρωμένος βοηθός, με μία εξαίρεση που λέει πολλά: σε δημοτικές κοινότητες έως 500 κατοίκους και σε νησιά κάτω των 3.100 κατοίκων επιτρέπεται συγγενικό πρόσωπο (OpenGov). Με απλά λόγια, ο ίδιος ο σχεδιασμός παραδέχεται ότι στην περιφέρεια δεν υπάρχουν αρκετοί επαγγελματίες βοηθοί, οπότε το κράτος βαφτίζει «βοηθό» τον συγγενή που ήδη φροντίζει. Η δυσκολία εύρεσης βοηθών ήταν εντονότερη ακριβώς στις επαρχιακές και νησιωτικές περιοχές (Pronoise).

Ο ΟΠΕΚΑ έχει το θεσμικό και ψηφιακό περίγραμμα: αρμοδιότητα, πλατφόρμα αιτήσεων, μητρώο βοηθών, κανάλι καταγγελιών στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΟΠΕΚΑ). Δεν έχει δημοσιοποιήσει, όμως, το πιο κρίσιμο: πόσοι ενεργοί βοηθοί υπάρχουν ανά Περιφέρεια, πότε ανοίγουν οι νέες αιτήσεις, ούτε τι γίνεται όταν δεν βρεθεί κανείς. Στο δημόσιο υλικό δεν εντοπίστηκε ρητή διάταξη που να δίνει στον δικαιούχο εκτελεστό δικαίωμα όταν ο οργανισμός δεν του βρίσκει βοηθό.

Πολιτικά, το μέτρο πέρασε με «ναι» ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, «όχι» του ΚΚΕ και «παρών» ΣΥΡΙΖΑ, Ελληνικής Λύσης και ΝΙΚΗ (ΕΡΤ). Η ΝΙΚΗ το χαρακτήρισε «κοινωνική πολιτική-βιτρίνα» (nikh.gr), ενώ η ΣΕΑΑΝ μίλησε για «παροχές για λίγους και για λίγο» (Healthstat). Η κυβέρνηση κερδίζει το αφήγημα του δικαιώματος ανεξάρτητης διαβίωσης, ευθυγραμμισμένου με το άρθρο 19 της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα ΑμεΑ. Το στοίχημα δεν είναι η υπογραφή του νόμου· είναι αν ένας άνθρωπος σε ένα μικρό νησί θα βρει αύριο κάποιον άλλον, εκτός από τον γιο ή τη σύζυγό του, να τον πληρώσει το κράτος να τον φροντίζει.