Η Meta δέχεται δίωρο για εφήβους, δίκη λήγει

Ένας δεκαπεντάχρονος ανοίγει το Instagram κοντά στα μεσάνυχτα, αλλά σε λίγο η εφαρμογή θα κλειδώσει μόνη της ως τις έξι το πρωί, ενώ το δίωρο ημερήσιο όριο χρήσης του θα έχει ήδη εξαντληθεί. Αυτή η κλειδωμένη καθημερινότητα είναι ό,τι υπόσχεται ένας προτεινόμενος συμβιβασμός της Meta με αμερικανικές πολιτείες: μια συμφωνία έως περίπου 18 δισ. δολάρια που, αν την εγκρίνει το δικαστήριο, δεν βάζει απλώς πρόστιμο αλλά ξαναγράφει τον σχεδιασμό των Facebook και Instagram για κάθε ανήλικο χρήστη.

Ο συμβιβασμός κλείνει τη δίκη που είχε ανοίξει στις 18 Αυγούστου στο Όκλαντ, όταν συνασπισμός πολιτειακών εισαγγελέων κατηγόρησε τη Meta ότι σχεδίασε επίτηδες τις πλατφόρμες της για να κρατά τους εφήβους «κολλημένους», την υπόθεση που είχαμε δει να φτάνει στο ακροατήριο (To Brief). Αντί για ετυμηγορία ήρθε διακανονισμός με 51 δικαιοδοσίες, όπου σχεδόν τα πάντα είναι μισά εγγυημένα και μισά υπό όρους: από τα περίπου 18 δισ., μόνο γύρω στα 12,7 είναι σίγουρα, ενώ τα υπόλοιπα 5,3 δισ. ξεκλειδώνουν μόνο αν μπουν στο ίδιο σχήμα ανταγωνιστές όπως το YouTube και το TikTok (Bloomberg, CNBC). Το ίδιο μοτίβο ισχύει και στο προϊόν: το δίωρο όριο δεσμεύει τη Meta για πέντε χρόνια, αλλά η σκληρότερη εκδοχή του, μία ώρα ανά εφαρμογή και νυχτερινός αποκλεισμός ήδη από τις 10 το βράδυ, ενεργοποιείται μόνο αν ακολουθήσουν TikTok, YouTube ή Snap (Colorado AG, Politico).

Στην πράξη, οι λογαριασμοί των 13-17 ετών γίνονται πιο περιορισμένοι από προεπιλογή: μπαίνουν αυτόματα το δίωρο όριο, ο νυχτερινός αποκλεισμός και οι κρυμμένοι μετρητές αντιδράσεων (με μια ματιά προστίθενται σίγαση ειδοποιήσεων στις σχολικές ώρες, απαγόρευση φίλτρων ομορφιάς και μια ροή έξω από τους αλγορίθμους) (TechCrunch). Το ενδιαφέρον, όμως, κρύβεται στις διεξόδους. Το δίωρο δεν μετράει τα προσωπικά μηνύματα, τις ρυθμίσεις ούτε τα βίντεο άνω των 22 λεπτών, και ο νυχτερινός αποκλεισμός αφήνει επίσης ανοιχτά τα μηνύματα (κοινή αίτηση συμβιβασμού)· και πάνω απ' όλα, ο γονιός μπορεί να άρει τα προεπιλεγμένα όρια για μία μέρα, μία εβδομάδα ή και μόνιμα (Bloomberg · Morristown Minute). Ένας έφηβος, δηλαδή, μπορεί να μένει ενεργός σε σημαντικά κομμάτια της εφαρμογής και αφού «τελειώσει» ο χρόνος του.

Ο πορτιέρης που δεν ξέρει ποιος είναι δεκαπέντε

Κι όλα αυτά πατούν σε μία εύθραυστη προϋπόθεση: ότι η Meta ξέρει αξιόπιστα ποιος χρήστης είναι πράγματι έφηβος. Εδώ μπαίνει η εξακρίβωση ηλικίας (age assurance). Σκέψου έναν πορτιέρη που πρέπει να ελέγξει αν είσαι αρκετά μεγάλος για να μπεις, ιδανικά χωρίς να κρατήσει την ταυτότητά σου. Κάθε τρόπος να το κάνει έχει κόστος: η απλή δήλωση ηλικίας παρακάμπτεται με ένα ψεύτικο έτος γέννησης· το ανέβασμα ταυτότητας δίνει βεβαιότητα αλλά αποκαλύπτει όνομα και πρόσωπο· η εκτίμηση ηλικίας από selfie είναι πιθανοτική, με σφάλμα ενός ή δύο ετών που αρκεί για να περάσει ένας 16χρονος ως ενήλικος (Knight-Georgetown Institute). Και σήμερα, όπως έχει διαπιστώσει προκαταρκτικά η Κομισιόν, ένα παιδί απλώς πληκτρολογεί μια ψεύτικη ημερομηνία και περνάει (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Για να ξεχωρίσει με σιγουριά τους εφήβους, η πλατφόρμα ίσως χρειαστεί να ζητήσει από όλους πιο επεμβατικούς ελέγχους. Οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων όπως η EFF προειδοποιούν ότι η ίδια η «λύση» μπορεί να μετατραπεί σε καθεστώς επιτήρησης που απειλεί την ιδιωτικότητα και την ανωνυμία όλων (EFF).

Ούτε είναι άμεσο. Η συμφωνία περιμένει ακόμη δικαστική έγκριση, άρα οι όροι δεν είναι τελεσίδικη υποχρέωση· οι περισσότερες αλλαγές αναμένονται σε 4 έως 6 μήνες, και η ισχυρότερη εξακρίβωση ηλικίας ίσως χρειαστεί σχεδόν έναν χρόνο (The New York Times).

Το πιο ενδιαφέρον, πάντως, είναι τι αλλάζει νομικά. Η δίκη σταμάτησε χωρίς κανένα δικαστήριο να αποφανθεί αν ο σχεδιασμός της Meta είναι πράγματι εθιστικός· κι όμως πρακτικές που ως χθες ήταν επίδικες γίνονται τώρα μετρήσιμες, ελέγξιμες υποχρεώσεις. Την τήρησή τους θα παρακολουθεί ένας ανεξάρτητος ελεγκτής, ο οποίος δεν κρίνει τις προθέσεις της εταιρείας αλλά αν κάνει όσα υπέγραψε, με πρόσβαση σε προσωπικό, συστήματα και εσωτερικά δεδομένα· ποιος θα είναι και τι θα δημοσιοποιεί, ωστόσο, μένει άγνωστο (Tech Policy Press).

Δουλεύουν, τελικά, τέτοια μέτρα; Η έρευνα στηρίζει μετρημένη αισιοδοξία, όχι θρίαμβο: τα νυχτερινά όρια βοηθούν αρκετά σταθερά τον ύπνο και το αυτόματο «τσεκάρισμα», αλλά ο χρόνος οθόνης από μόνος του είναι αδύναμος δείκτης βλάβης και κανένα από αυτά δεν έχει αποδειχθεί ότι θεραπεύει την καταναγκαστική χρήση· συχνά απλώς μετακινεί το scrolling πιο νωρίς ή πιο αργά (Science Media Centre).

Για τον αναγνώστη στην Ελλάδα, τίποτα απ' αυτά δεν είναι νόμος εδώ. Ο αντίκτυπος είναι έμμεσος αλλά υπαρκτός: ό,τι σήμερα ζει ως προαιρετικό γονικό εργαλείο μπορεί αύριο να γίνει προκαθορισμένος σχεδιασμός και σε άλλες αγορές, τη στιγμή που η ΕΕ ήδη πιέζει μέσω του DSA και η Ελλάδα ετοιμάζει δικό της όριο ηλικίας 15 ετών από το 2027 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, To Brief).

Το πιο εύγλωττο, στο τέλος, είναι ότι η Meta ξαναφτιάχνει τον σχεδιασμό των εφαρμογών της χωρίς να παραδεχτεί ούτε μία παρανομία: δέχεται να πληρώσει και να αλλάξει το προϊόν, όχι να πει ότι έφταιγε. Για την Common Sense Media είναι η «στιγμή Big Tobacco» των social media· για τον πληροφοριοδότη Arturo Béjar, είναι προστασίες «φτιαγμένες για να αποτυγχάνουν» όσο μένουν προαιρετικές (The Record, AP). Αν οι έφηβοι γίνουν όντως πιο ασφαλείς, δεν θα το κρίνουν τα δισεκατομμύρια, αλλά ένας πορτιέρης που ακόμη δυσκολεύεται να πει ποιος είναι δεκαπέντε.