Μέσος μισθός 1.234 ευρώ, μόλις 554 στη μερική απασχόληση

Το μηνιαίο δελτίο μισθωτής απασχόλησης του e‑ΕΦΚΑ για τον Μάρτιο δίνει δύο νούμερα που ο συνολικός μέσος όρος τα εξαφανίζει: 1.397,49 ευρώ μεικτά για όσους δουλεύουν με πλήρη απασχόληση, 554,42 ευρώ για όσους δουλεύουν με μερική (e‑ΕΦΚΑ). Ανάμεσά τους κάθεται ο «μέσος μισθός» των 1.233,96 ευρώ, το νούμερο που κυκλοφόρησε σήμερα παντού. Αφορά τακτικές αποδοχές ασφαλισμένων στις ιδιωτικές επιχειρήσεις, χωρίς μπόνους και υπερωρίες, και είναι ο μέσος όρος δύο αγορών εργασίας που δεν μοιάζουν μεταξύ τους.

Έγινε είδηση επειδή συμπίπτει σχεδόν απόλυτα με το αντίστοιχο ποσό του Μαρτίου 2009, τα 1.233,62 ευρώ, σύμπτωση που μεταφράστηκε σε απώλεια αγοραστικής δύναμης 24,7% (Dnews). Η κατεύθυνση είναι σωστή, το ακριβές ποσοστό όμως δεν επιβεβαιώνεται από δύο επίσημες τιμές: το πρωτογενές δελτίο του ΙΚΑ του 2009 δεν είναι δημόσια διαθέσιμο και η αλυσωμένη τιμή του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή εκείνου του μήνα δεν βρέθηκε στο αρχείο της ΕΛΣΤΑΤ (ΕΛΣΤΑΤ). Το 24,7% διαβάζεται ως προσέγγιση.

Η ουσία πάντως δεν εξαρτάται από το δεύτερο δεκαδικό. Ονομαστικός μισθός είναι το ποσό στο εκκαθαριστικό· πραγματικός είναι το τι αγοράζει αυτό το ποσό. Αν οι τιμές ανέβηκαν περίπου ένα τρίτο και ο μισθός έμεινε ίδιος, ο εργαζόμενος αγοράζει περίπου ένα τέταρτο λιγότερα.

Γιατί ο μέσος όρος παραπλανά δύο φορές

Η πρώτη παγίδα είναι η σύνθεση της απασχόλησης. Η απόσταση ανάμεσα στην πλήρη και τη μερική είναι 843 ευρώ, οπότε αρκεί να αλλάξει το μείγμα των θέσεων για να κινηθεί ο συνολικός μέσος, χωρίς να έχει αυξηθεί ή μειωθεί ο μισθός κανενός. Επειδή ο e‑ΕΦΚΑ δεν δημοσιεύει συγκρίσιμα βάρη πλήρους και μερικής απασχόλησης για το 2009, κανείς δεν μπορεί να πει με ακρίβεια πόσο από τη στασιμότητα οφείλεται στις αμοιβές και πόσο στο ότι άλλαξε το είδος της δουλειάς.

Η δεύτερη παγίδα είναι ο ίδιος ο μέσος όρος. Λίγοι πολύ υψηλοί μισθοί τον τραβούν προς τα πάνω, ενώ ο διάμεσος, ο μισθός δηλαδή που χωρίζει τους εργαζομένους στη μέση, περιγράφει τον τυπικό μισθωτό. Επίσημη σειρά διαμέσου δεν δημοσιεύεται. Η κατανομή της ΕΡΓΑΝΗ για το 2025 όμως δείχνει ότι το 36,5% των εργαζομένων αμειβόταν με έως 1.000 ευρώ μεικτά και το 60,8% με έως 1.200 (ΟΤ). Ο μισθωτός στο κέντρο της κατανομής βρίσκεται αισθητά χαμηλότερα από κάθε «μέσο μισθό» που διαβάζει στις ειδήσεις.

Εδώ κουμπώνει η αύξηση του κατώτατου μισθού στα 920 ευρώ, που ισχύει από την 1η Απριλίου και αφορά περίπου 1,5 εκατομμύριο εργαζομένους και επιδοτούμενους (Υπ. Εργασίας, Κυβέρνηση). Είχε παρουσιαστεί τότε ως η βασική απάντηση στην ακρίβεια (To Brief). Ανεβάζει πραγματικά τη βάση, αλλά η διάχυση προς τα υψηλότερα κλιμάκια σβήνει γρήγορα. Την περίοδο 2019‑2025 ο κατώτατος ενισχύθηκε 13,4% σε πραγματικούς όρους, σύμφωνα με ανάλυση του ΙΟΒΕ. Τον ίδιο καιρό ο μέσος πραγματικός μισθός υποχώρησε οριακά, ενώ το 2025 ο μέσος του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκε 1,5% ονομαστικά έναντι πληθωρισμού 2,9% (ΟΤ).

Τι αγοράζει σήμερα ο μισθός

Ο γενικός δείκτης τιμών μετρά ένα μέσο καλάθι, όχι το καλάθι του χαμηλόμισθου. Τον Μάρτιο τα τρόφιμα ήταν 4,3% ακριβότερα από πέρσι και η στέγαση 6,3% (ΕΛΣΤΑΤ), δηλαδή ακριβώς οι δύο κατηγορίες που απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος ενός μισθού 900 ή 1.200 ευρώ. Ο ενοικιαστής πληρώνει αυτόν τον πληθωρισμό ολόκληρο· ο ιδιοκτήτης χωρίς δάνειο, αρκετά λιγότερο.

Πόσο ακριβώς έχει χάσει ο μισθωτός από το 2009 εξαρτάται από το τι μετράς. Το ΙΝΕ‑ΓΣΕΕ υπολόγισε για το 2025 πραγματικό μέσο ετήσιο μισθό 14.998 ευρώ, περίπου 31% κάτω από το 2009 (ΙΝΕ‑ΓΣΕΕ), ενώ άλλες εκτιμήσεις φτάνουν το 34% ανάλογα με τον ορισμό, τον αποπληθωριστή και το έτος αναφοράς (ΚΕΠΕ, OECD). Καμία μέτρηση δεν δείχνει προς τα πάνω.

Η πιο ψυχρή σύγκριση είναι με τους γείτονες. Η Eurostat υπολογίζει για το 2024 προσαρμοσμένο ετήσιο μισθό πλήρους απασχόλησης περίπου 18.000 ευρώ στην Ελλάδα, έναντι 24.800 στην Πορτογαλία και 33.500 σε Ιταλία και Ισπανία (Eurostat). Το χάσμα δεν άνοιξε τυχαία: η χώρα προσαρμόστηκε στην κρίση μέσω μισθών, επειδή χωρίς δικό της νόμισμα δεν μπορούσε να υποτιμήσει, και οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις αποδυναμώθηκαν (IZA).

Το πραγματικό μέτρο σύγκρισης δεν είναι λοιπόν ποιο παλιό νούμερο θυμίζει ο σημερινός μισθός, αλλά πόσο ενοίκιο και πόσα τρόφιμα πληρώνει. Και όσο η συζήτηση μένει σε έναν μέσο όρο, τα 554 ευρώ της μερικής απασχόλησης δεν μπαίνουν ποτέ στο κάδρο.