Ο Μερτς μπλοκάρει τον νέο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ

Στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έκλεισε την πόρτα στον συμβιβασμό που είχε στήσει η κυπριακή προεδρία για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034. Ζήτησε χαμηλότερες δαπάνες, νέα πρόταση και, κυρίως, «όχι νέο ευρωπαϊκό χρέος» (DW). Για την Ελλάδα, που στηρίζεται στα κονδύλια Συνοχής και στην ΚΑΠ για τις περιφέρειες και τους αγρότες της, αυτό δεν είναι μακρινή βρυξελλιώτικη λογιστική. Είναι το ποιος θα πληρώσει την επόμενη επταετία και ποιος θα κοπεί.

Ο Μερτς δεν απέρριψε μια λεπτομέρεια. Η γερμανική κυβέρνηση έκρινε ότι το πακέτο «δεν μπορεί να αποτελέσει βάση συμφωνίας», ότι η μείωση περίπου 2% που δοκίμασε η Λευκωσία δεν αρκεί, και ότι χρειάζονται περικοπές όγκου «σε όλους τους τομείς» (Spiegel, ZEIT). Το επιχείρημα του Βερολίνου πατά σε έναν αριθμό. Η Γερμανία είναι καθαρός συνεισφέρων, δηλαδή πληρώνει στο κοινό ταμείο περισσότερα από όσα παίρνει πίσω. Η Bundesbank, η γερμανική κεντρική τράπεζα, υπολογίζει την καθαρή συνεισφορά του 2024 σε περίπου 18 δισ. ευρώ, γύρω στο 0,4% του εθνικού της εισοδήματος (Bundesbank).

Το μαθηματικό αδιέξοδο

Εδώ είναι η καρδιά της ιστορίας. Η Κομισιόν θέλει ταυτόχρονα περισσότερα για άμυνα, ανταγωνιστικότητα, εξωτερική δράση και την αποπληρωμή του δανεισμού του NextGenerationEU, του ταμείου ανάκαμψης της πανδημίας (European Commission). Αν όμως ο συνολικός φάκελος δεν μεγαλώσει, αν αποκλειστεί νέο κοινό χρέος και αν μπλοκαριστούν πολιτικά οι νέοι ίδιοι πόροι, τότε τα νέα χρήματα πρέπει να βγουν από κάπου. Και οι μόνες αρκετά μεγάλες «δεξαμενές» είναι οι παραδοσιακές: η ΚΑΠ και η Συνοχή.

Αυτό ακριβώς καταγγέλλουν οι «Φίλοι της Συνοχής». Στην κοινή τους δήλωση, 16 κράτη (Ισπανία, Ιταλία, Πολωνία, Ελλάδα, Πορτογαλία, Ρουμανία και άλλα) υποστηρίζουν ότι στο τρέχον σχέδιο οι μόνες πολιτικές που μειώνονται σε πραγματικούς όρους είναι η Συνοχή, η ΚΑΠ και η αλιεία (Joint Declaration, Euronews). Ζητούν μεγαλύτερες εθνικές κατανομές, διατήρηση του κανόνα N+3 (που επιτρέπει την απορρόφηση κονδυλίων έως τρία χρόνια μετά τη δέσμευσή τους), κατάργηση των εκπτώσεων (rebates) και πιο ήπια αποπληρωμή του NGEU. Η ομάδα συσπειρώθηκε ξανά λίγο πριν τη Σύνοδο, εμφανιζόμενη και ως 17μελής με την Κύπρο σε άτυπη συνάντηση λόγω του ρόλου της προεδρίας (Eunews).

Στον αντίποδα, οι βόρειες χώρες δεν λένε απλώς «λιγότερα χρήματα». Λένε ότι η ΕΕ δεν μπορεί να χρηματοδοτεί «τις προτεραιότητες του χθες» όταν η πίεση έρχεται από την Ουκρανία, την αμυντική αυτάρκεια και την τεχνολογική υστέρηση έναντι ΗΠΑ και Κίνας (Brussels Signal).

Τι αλλάζει τώρα

Νομικά, ο Μερτς δεν ακυρώνει τίποτα. Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο εγκρίνεται με ομοφωνία στο Συμβούλιο και συναίνεση του Ευρωκοινοβουλίου (European Parliament). Η Γερμανία μόνη της δεν αποσύρει την πρόταση. Αυτό όμως που έκανε είναι το ίδιο αποτελεσματικό. Χωρίς γερμανική συναίνεση δεν υπάρχει ομοφωνία.

Έτσι ο πιο πιθανός δρόμος είναι η ολίσθηση του χρονοδιαγράμματος. Ο φάκελος μένει ανοιχτός και περνά στην επόμενη προεδρία. Νέο διαπραγματευτικό κείμενο αναμένεται το φθινόπωρο, με στόχο συμφωνία αργότερα μέσα στο 2026 (Euronews). Αν δεν κλείσει εγκαίρως, το άρθρο 312 της Συνθήκης παρατείνει τα όρια του παλιού πλαισίου, αποτρέποντας κενό αλλά όχι την αβεβαιότητα (EUR-Lex).

Για την Αθήνα, που ζητά ταυτόχρονα ισχυρή Συνοχή, διατήρηση της ΚΑΠ και ευρωπαϊκή αμυντική στροφή (ERT), ο γρίφος μένει άλυτος. Η θέση της βγαίνει μόνο αν βρεθούν νέοι πόροι ή πιο αργή αποπληρωμή του κοινού χρέους. Αν περάσει η γερμανική γραμμή χωρίς τέτοια λύση, η Ελλάδα θα κληθεί να διαλέξει ανάμεσα στην περιφερειακή σύγκλιση, το αγροτικό εισόδημα και το νέο αμυντικό πακέτο. Το ερώτημα που αφήνει η σημερινή Σύνοδος δεν είναι αν θα κοπεί κάτι, αλλά ποιος θα το πει πρώτος δημόσια.