Μειώσεις σε 1.898 τιμοκαταλόγους, το ράφι όμως δεν φτηναίνει

Δύο επίσημες πηγές λένε δύο διαφορετικά πράγματα την ίδια εβδομάδα. Η νεοσύστατη Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς (η κρατική υπηρεσία που παρακολουθεί τιμές και ανταγωνισμό) ανακοίνωσε ότι από την 1η Απριλίου έως τις 24 Ιουνίου καταγράφηκαν 1.898 μειώσεις τιμών σε βασικά προϊόντα. Η μέση υποχώρηση ήταν 5,94% (ProtoThema, Newsbomb). Την ίδια στιγμή, η ΕΛΣΤΑΤ μετρά το μοσχάρι +17,6% και το αρνί/κατσίκι +16,2% στο ράφι, ετησίως (Markets Report). Πώς φτηναίνει και ακριβαίνει ταυτόχρονα το ίδιο κρέας;

Η απάντηση κρύβεται σε δύο λέξεις που η ανακοίνωση δεν προβάλλει: τιμές τιμοκαταλόγου. Οι 1.898 μειώσεις δεν είναι μειώσεις στην τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής. Είναι μειώσεις στην τιμή με την οποία ο προμηθευτής ή ο χονδρέμπορος τιμολογεί την αλυσίδα σούπερ μάρκετ (Newsbomb). Δηλαδή αλλαγή στο πάνω σκαλί της αλυσίδας, όχι στο ράφι. Η ίδια η Αρχή το παραδέχεται: την τελική τιμή τη διαμορφώνει κάθε λιανέμπορος με τη δική του εμπορική πολιτική.

Και εδώ αρχίζει η οπτική παραπλάνηση των αριθμών. Από τις 1.898 μειώσεις, οι 1.116 αφορούν νωπό κρέας (Iefimerida), το 58,8% του συνόλου. Ο αριθμός όμως μετρά πλήθος κωδικών, όχι βάρος στο καλάθι. Άλλο να πέσουν οι τιμές σε πέντε προϊόντα που αγοράζει κάθε νοικοκυριό, άλλο σε πεντακόσιους περιφερειακούς κωδικούς χαμηλής κυκλοφορίας. Το «1.898» ακούγεται εντυπωσιακό ακριβώς επειδή δεν σταθμίζεται με το πόσο αγοράζει ο κόσμος.

Πού χάνεται το 5,94%

Ας υποθέσουμε ότι όντως ο προμηθευτής χρέωσε φθηνότερα την αλυσίδα. Γιατί δεν το βλέπουμε στο ταμείο; Διότι ο τιμοκατάλογος είναι η αφετηρία, όχι το τελικό κόστος του σούπερ μάρκετ. Πάνω του κάθονται οι επιστροφές που δίνει ο προμηθευτής ανάλογα με τον όγκο πωλήσεων (τα λεγόμενα rebates), τα πιστωτικά στο τέλος της περιόδου, τα μπόνους όγκου και οι πληρωμές για καλύτερη θέση στο ράφι ή για το φυλλάδιο (Hayot Expertise). Μια μείωση 5,94% στην ονομαστική τιμή μπορεί απλώς να μεταφραστεί σε μεγαλύτερο περιθώριο για την αλυσίδα, όχι σε φθηνότερο προϊόν.

Ο λιανέμπορος έχει πολλούς τρόπους να κρατήσει τη διαφορά. Μπορεί να ανακτήσει μεικτό περιθώριο που είχε πιεστεί. Μπορεί να δώσει τη μείωση ως προσωρινή προσφορά μιας εβδομάδας αντί για μόνιμα χαμηλότερη τιμή. Μπορεί να την καθυστερήσει λόγω παλιών αποθεμάτων. Ή να διατηρήσει την απόσταση τιμής ανάμεσα στο επώνυμο και στο δικό του προϊόν ιδιωτικής ετικέτας. Καμία από αυτές τις κινήσεις δεν είναι παράνομη, και όλες εξαφανίζουν τη χονδρική μείωση πριν φτάσει στον καταναλωτή.

Γι' αυτό ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή δεν κουνήθηκε. Μετρά μηνιαίες λιανικές τιμές ενός σταθμισμένου καλαθιού, όχι μεμονωμένους τιμοκαταλόγους (Bank of Greece). Τον Μάιο ο πληθωρισμός έμεινε στο 5,2% και τα τρόφιμα έτρεχαν με 3,5% (News247, Fortune Greece).

Το κλειδί που δεν δίνεται

Το κρίσιμο εμπόδιο στον έλεγχο είναι ότι η Αρχή αρνείται να δημοσιοποιήσει τη λίστα των κωδικών, επικαλούμενη εμπορικό απόρρητο. Η Ένωση Σούπερ Μάρκετ δήλωσε άγνοια για τους συγκεκριμένους κωδικούς, το ΠΑΣΟΚ μίλησε για συνειδητή αδιαφάνεια. Χωρίς δημόσιο αρχείο κωδικών, τιμή βάσης, ημερομηνία εφαρμογής και τελική τιμή ραφιού, ούτε ο καταναλωτής ούτε ο δημοσιογράφος μπορεί να επαληθεύσει αν οι μειώσεις πέρασαν, αν ήταν μόνιμες ή απλές προσφορές (Newsit).

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι το δίλημμα «όλα μυστικά ή όλα ανοιχτά» είναι ψεύτικο. Στο Ισραήλ, η υποχρεωτική δημοσίευση λιανικών τιμών ανά προϊόν έριξε τις τιμές 4-5% στα σχετικά είδη (CEPR). Στην Αυστραλία, ο ρυθμιστής κρατά εμπιστευτικά τα στοιχεία κόστους των προμηθευτών, αλλά επιβάλλει τιμή ανά μονάδα μέτρησης στο κοινό (ACCC). Το εμπορικό απόρρητο δικαιολογεί να μη δημοσιεύονται συμβάσεις και rebates. Δεν δικαιολογεί την απουσία ενός ανωνυμοποιημένου baseline με κατηγορία, συσκευασία και τιμή πριν και μετά.

Η κυβέρνηση πέρασε ήδη από το πλαφόν περιθωρίου σε άτυπη συμφωνία με την αγορά (To Brief). Το ερώτημα παραμένει το ίδιο: ποιος κρατά το κλειδί που μετρά αν φτήνυνε πραγματικά το καλάθι; Όσο η λίστα μένει κλειστή, οι «1.898 μειώσεις» είναι ένας αριθμός που κανείς εκτός των αλυσίδων δεν μπορεί να ελέγξει.