European Firms Slow Hiring Amid Economic Stagnation and AI Anxiety

Η ευρωπαϊκή αγορά εργασίας αλλάζει θερμοκρασία. Μετά την πανδημία, πολλοί εργαζόμενοι ένιωσαν ότι «κρατούν το τιμόνι»: οι επιχειρήσεις έψαχναν προσωπικό, οι παραιτήσεις ανέβηκαν, οι αυξήσεις μισθών έγιναν πιο συχνές. Στις αρχές του 2026, το μομέντουμ αυτό υποχωρεί και στη θέση του μπαίνει κάτι πιο ψυχρό και πιο νευρικό: επιβράδυνση προσλήψεων, περισσότερα «πάγωμα» θέσεων και μια διάχυτη αίσθηση ότι το ρίσκο του να αλλάξεις δουλειά αυξήθηκε. Η DW το περιγράφει ως μετάβαση από τη «Great Resignation» στη «Great Hesitation», δηλαδή από τη «Μεγάλη Παραίτηση» στη «Μεγάλη Διστακτικότητα». (https://amp.dw.com/en/european-eurozone-job-labor-market-unemployment-company-hiring-practice-covid-19-ai-automation/a-75394016)

Αυτή η αλλαγή δεν είναι απλώς ψυχολογία. Αποτυπώνεται σε μετρήσιμους δείκτες ζήτησης εργασίας. Το job vacancy rate (ποσοστό κενών θέσεων, δηλαδή τι μερίδιο των συνολικών θέσεων είναι «ανοιχτό» και αναζητά εργαζόμενο) στην ευρωζώνη υποχώρησε στο 2,1% στο γ’ τρίμηνο του 2025. Όταν πέφτουν οι κενές θέσεις, συνήθως σημαίνει ότι οι εργοδότες γίνονται πιο φειδωλοί σε νέες προσλήψεις. (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-euro-indicators/w/3-16122025-bp)

Στο φόντο υπάρχει μια διπλή πίεση. Από τη μία, η ευρωπαϊκή οικονομία παλεύει με στάσιμη ανάπτυξη, ακριβή ενέργεια σε σχέση με βασικούς ανταγωνιστές και χαμηλή εξωτερική ζήτηση, ειδικά στη βιομηχανική «ατμομηχανή» της Γερμανίας. Από την άλλη, μπαίνει στη συζήτηση ένας παράγοντας που δεν έχει ακόμη πλήρως μετρηθεί, αλλά επηρεάζει ήδη αποφάσεις: η τεχνητή νοημοσύνη (AI, λογισμικό που μπορεί να εκτελεί ή να υποβοηθά εργασίες που μέχρι χθες απαιτούσαν ανθρώπινη κρίση, γραφή, ανάλυση, εξυπηρέτηση). Η αβεβαιότητα γύρω από το «τι δουλειές θα υπάρχουν» τείνει να κάνει και εργοδότες και εργαζόμενους πιο προσεκτικούς. (https://www.ey.com/en_ch/newsroom/2024/07/more-than-two-out-of-three-employees-in-europe-fear-job-losses-due-to-artificial-intelligence)

Η οικονομία φρενάρει και οι προσλήψεις ακολουθούν

Η αγορά εργασίας σχεδόν πάντα ακολουθεί την οικονομία, με καθυστέρηση. Οι επιχειρήσεις πρώτα κόβουν υπερωρίες, μετά παγώνουν προσλήψεις, μετά (αν πιεστούν αρκετά) προχωρούν σε απολύσεις. Η περίοδος 2022-2024 είχε ένα ειδικό χαρακτηριστικό: πολλές επιχειρήσεις έκαναν labour hoarding (δηλαδή «κράτησαν» εργαζόμενους ακόμη κι όταν η παραγωγή/ζήτηση δεν το δικαιολογούσε πλήρως), επειδή φοβούνταν ότι δεν θα βρουν ξανά προσωπικό αν το χρειαστούν. Μελέτη που επικαλέστηκε το Reuters σημείωνε ότι αυτό κορυφώθηκε γύρω στο γ’ τρίμηνο του 2022 και έπειτα άρχισε να υποχωρεί. (https://www.reuters.com/markets/europe/euro-zone-labour-markets-exceptional-run-may-be-over-ecb-study-finds-2025-01-06/)

Όταν αυτό το «κράτημα προσωπικού» υποχωρεί, ο μηχανισμός γυρίζει: οι επιχειρήσεις αποκτούν ξανά χώρο να κάνουν οικονομία μέσω ανθρώπινου κόστους. Όχι απαραίτητα με μαζικές απολύσεις από την πρώτη μέρα, αλλά με λιγότερες νέες προσλήψεις και με μεγαλύτερη επιλεκτικότητα.

Η Eurostat κατέγραψε ότι η απασχόληση στην ευρωζώνη αυξήθηκε οριακά κατά 0,2% στο α’ τρίμηνο του 2025 (τριμηνιαία μεταβολή). Η εικόνα αυτή μοιάζει «ανθεκτική», αλλά είναι ταυτόχρονα σημάδι επιβράδυνσης σε σχέση με προηγούμενες φάσεις. (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-euro-indicators/w/2-06062025-ap)

Εδώ παίζει ρόλο και η νομισματική πολιτική. Η ΕΚΤ (η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, που ρυθμίζει τα επιτόκια στην ευρωζώνη) ανέβασε τα επιτόκια για να μειώσει τον πληθωρισμό (την αύξηση των τιμών). Όταν ανεβαίνουν τα επιτόκια, ακριβαίνει το χρήμα: τα δάνεια για επενδύσεις κοστίζουν περισσότερο, τα στεγαστικά και οι εταιρικές πιστώσεις γίνονται βαρύτερα, άρα πολλές επιχειρήσεις «αναβάλλουν» επέκταση. Σε περιβάλλον χαμηλής ανάπτυξης, η αναβολή επενδύσεων μεταφράζεται γρήγορα σε αναβολή προσλήψεων.

Στην Ευρώπη αυτό έχει μια ιδιαιτερότητα: η νομισματική πολιτική είναι ενιαία, αλλά οι οικονομίες είναι πολύ διαφορετικές. Η ίδια αύξηση επιτοκίων «ταιριάζει» αλλιώς στη Γερμανία και αλλιώς στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, το κόστος χρήματος γίνεται ένας οριζόντιος περιορισμός που πιέζει περισσότερο όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη χρηματοδότησης ή μικρότερα περιθώρια κέρδους.

Η Γερμανία είναι ο καθρέφτης του προβλήματος (και το εξηγεί με αριθμούς)

Η Γερμανία βρίσκεται στο κέντρο της ιστορίας γιατί το μοντέλο της είναι βιομηχανικό και εξαγωγικό. Όταν πιέζεται η βιομηχανία, πιέζονται οι αλυσίδες προμηθευτών, η απασχόληση και τελικά η διάθεση για προσλήψεις σε όλη την οικονομία.

Τα «σκληρά» μακρο στοιχεία δείχνουν ένα παρατεταμένο μούδιασμα. Η Destatis (η στατιστική υπηρεσία της Γερμανίας) ανακοίνωσε ύφεση 0,3% για το 2023 και δεύτερη συνεχόμενη ετήσια συρρίκνωση 0,2% για το 2024, με αναφορές σε υψηλά ενεργειακά κόστη και επιδείνωση της ανταγωνιστικότητας στις εξαγωγές. (https://www.destatis.de/EN/Press/2024/01/PE24_019_811.html) (https://www.destatis.de/EN/Press/2025/01/PE25_019_811.html)

Η αγορά εργασίας, που αρχικά κρατούσε, δείχνει πλέον πιο καθαρά σημάδια αλλαγής. Σύμφωνα με στοιχεία που μετέδωσε το Reuters, η Γερμανία έκλεισε το 2025 με περίπου 2,9 εκατ. ανέργους, ενώ τον Δεκέμβριο υπήρχαν 619.000 καταγεγραμμένες κενές θέσεις (35.000 λιγότερες από ένα χρόνο πριν). Αυτό, πρακτικά, σημαίνει λιγότερες «πόρτες ανοιχτές» για όσους αναζητούν καλύτερη δουλειά. (https://www.reuters.com/markets/us/german-unemployment-rises-less-than-expected-december-labour-office-says-2026-01-07/)

Παράλληλα, έρευνες προθέσεων επιδεινώνουν την εικόνα. Το IW Köln ανέφερε ότι 36% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν σε έρευνα σχεδιάζουν να μειώσουν προσωπικό το 2026, με την απαισιοδοξία εντονότερη στη βιομηχανία. (https://www.iwkoeln.de/presse/pressemitteilungen/michael-groemling-jedes-dritte-unternehmen-plant-2026-stellen-abzubauen.html)

Και υπάρχουν και ενδείξεις σε επίπεδο κλάδων. Ανάλυση της EY που αναπαρήχθη από τη WELT ανέφερε ότι η γερμανική βιομηχανία έχασε πάνω από 100.000 θέσεις μέσα σε έναν χρόνο, με μεγάλο πλήγμα στην αυτοκινητοβιομηχανία. (https://www.welt.de/wirtschaft/article256222586/wirtschaftskrise-deutsche-industrie-baut-100-000-jobs-innerhalb-eines-jahres-ab.html) Επιπλέον, μελέτη της EY (όπως μετέδωσε το Reuters) μιλούσε για περίπου 245.500 θέσεις που χάθηκαν στη γερμανική βιομηχανία από το 2019. (https://www.reuters.com/en/german-industry-sheds-almost-250000-jobs-worsening-downturn-study-shows-2025-08-26/)

Η εικόνα συμπληρώνεται από την υγεία των επιχειρήσεων. Το DIHK (Γερμανικό Βιομηχανικό και Εμπορικό Επιμελητήριο) προειδοποίησε για τον υψηλότερο αριθμό εταιρικών πτωχεύσεων σε πάνω από μια δεκαετία, δείχνοντας ότι η πίεση δεν είναι μόνο «στα χαρτιά». Όταν ανεβαίνουν οι πτωχεύσεις, η αγορά εργασίας συνήθως παγώνει πιο γρήγορα, διότι οι επιχειρήσεις προτεραιοποιούν ρευστότητα (δηλαδή «να βγαίνει ο μήνας») αντί για ανάπτυξη. (https://www.reuters.com/markets/europe/german-business-lobby-raises-alarm-over-highest-number-bankruptcies-11-years-2026-01-12/)

Ενέργεια, εξαγωγές και εφοδιαστικές αλυσίδες: ο μηχανισμός μετάδοσης

Το ενεργειακό κόστος δεν είναι «απλώς» ένας λογαριασμός. Στη βαριά βιομηχανία είναι βασικό συστατικό κόστους παραγωγής. Ακόμη κι αν οι τιμές ενέργειας έχουν πέσει σε σχέση με τα ακραία του 2022, η ευρωπαϊκή βιομηχανία συνεχίζει να αντιμετωπίζει μειονέκτημα έναντι οικονομιών με φθηνότερη ενέργεια (ιδιαίτερα εκεί όπου το φυσικό αέριο είναι φθηνότερο ή οι επιδοτήσεις/φορολογία διαφέρουν).

Η ίδια η ΕΚΤ έχει αναλύσει ότι επίμονα υψηλά ενεργειακά κόστη μπορούν να μεταφραστούν σε μειωμένες πωλήσεις στους ενεργοβόρους κλάδους και, τελικά, σε απώλειες θέσεων εργασίας. (https://www.ecb.europa.eu/press/blog/date/2025/html/ecb.blog20250505)

Ο δεύτερος κρίσιμος κρίκος είναι οι εξαγωγές. Η ευρωπαϊκή οικονομία, ειδικά ο «πυρήνας» της, βασίζεται σε ζήτηση από το εξωτερικό. Όταν η παγκόσμια ζήτηση είναι υποτονική ή όταν ο ανταγωνισμός εντείνεται, οι βιομηχανίες κόβουν σχέδια επέκτασης. Και επειδή οι εφοδιαστικές αλυσίδες είναι διασυνδεδεμένες, ένα «σφίξιμο» στη Γερμανία δεν μένει στη Γερμανία: περνάει σε προμηθευτές, μεταφορές, logistics, υπηρεσίες.

Σε αυτή τη φάση, το ενδιαφέρον σημείο είναι ότι η Ευρώπη δεν ζει ένα ενιαίο σοκ τύπου 2008. Ζει μια παρατεταμένη «γκρι ζώνη»: χαμηλή ανάπτυξη, υψηλότερο κόστος κεφαλαίου, ενέργεια που εξακολουθεί να βαραίνει τη βιομηχανία και αβεβαιότητα για το τεχνολογικό αύριο. Αυτή η γκρι ζώνη είναι το φυσικό περιβάλλον του «παγώματος προσλήψεων».

Η AI αλλάζει τον τρόπο που παίρνονται αποφάσεις (ακόμη κι αν δεν κόβει ακόμη μαζικά θέσεις)

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στην αγορά εργασίας: επηρεάζει συμπεριφορές πριν επηρεάσει αριθμούς.

Η EY (European AI Barometer 2024) κατέγραψε ότι πάνω από τα 2/3 εργαζομένων σε ευρωπαϊκές χώρες θεωρούν πως η AI θα οδηγήσει σε λιγότερες θέσεις ή σε μικρότερη ανάγκη προσωπικού. Αυτό το πιστεύω έχει οικονομική επίπτωση από μόνο του: κάνει τους εργαζόμενους πιο συντηρητικούς στο να ρισκάρουν αλλαγή δουλειάς και κάνει τις επιχειρήσεις πιο δεκτικές στο να «περιμένουν» πριν ανοίξουν νέες θέσεις. (https://www.ey.com/en_ch/newsroom/2024/07/more-than-two-out-of-three-employees-in-europe-fear-job-losses-due-to-artificial-intelligence)

Η AI επίσης αλλάζει τη σύνθεση της ζήτησης για δεξιότητες. Θέσεις που έχουν μεγάλο ποσοστό επαναλαμβανόμενων καθηκόντων (π.χ. διοικητική υποστήριξη, βασική εξυπηρέτηση πελατών, καταχώριση δεδομένων, τμήματα back office) μοιάζουν πιο εκτεθειμένες, όχι απαραίτητα σε άμεση κατάργηση, αλλά σε «μη αντικατάσταση» όταν κάποιος φύγει. Αυτό είναι ο πιο ήπιος και πιο συχνός τρόπος με τον οποίο μειώνονται θέσεις σε ανεπτυγμένες οικονομίες: μέσω attrition (φυσικής αποχώρησης χωρίς νέα πρόσληψη).

Για τους νέους εργαζόμενους αυτό είναι κρίσιμο. Όταν οι επιχειρήσεις κόβουν junior θέσεις, κόβουν και τη ράμπα εισόδου σε επαγγέλματα. Η «Μεγάλη Διστακτικότητα» δεν χτυπά όλους το ίδιο: χτυπά περισσότερο όσους χρειάζονται κινητικότητα για να ανέβουν μισθολογικά.

Πού πάνε τα λεφτά (και ποιος πληρώνει τη μετάβαση)

Η καλύτερη ανάγνωση μιας αγοράς εργασίας δεν είναι «πόσες θέσεις χάνονται συνολικά», αλλά ποιος αποκτά διαπραγματευτική δύναμη.

Όταν οι κενές θέσεις πέφτουν (job vacancy rate 2,1% στην ευρωζώνη) και οι επιχειρήσεις δηλώνουν ότι θα μειώσουν προσωπικό, η ισορροπία τείνει προς τους εργοδότες. (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-euro-indicators/w/3-16122025-bp) (https://www.iwkoeln.de/presse/pressemitteilungen/michael-groemling-jedes-dritte-unternehmen-plant-2026-stellen-abzubauen.html) Αυτό μεταφράζεται σε τρία πολύ χειροπιαστά αποτελέσματα:

1. Οι μισθοί πιέζονται προς επιβράδυνση, όχι απαραίτητα σε ονομαστικές μειώσεις, αλλά σε πιο χαμηλές αυξήσεις και σε λιγότερα «άλματα» μέσω αλλαγής δουλειάς.

2. Οι πιο αδύναμοι κρίκοι πληρώνουν πρώτοι, δηλαδή οι νέοι, οι συμβασιούχοι, οι εργαζόμενοι σε κλάδους με μεγάλη εξάρτηση από κυκλική ζήτηση (βιομηχανία, κατασκευές, μεταφορές) και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις που δεν έχουν «μαξιλάρι» ρευστότητας.

3. Οι κερδισμένοι συσσωρεύουν δύναμη, δηλαδή οι μεγάλες επιχειρήσεις με κεφάλαιο για επενδύσεις αυτοματοποίησης, οι τεχνολογικοί προμηθευτές (λογισμικό, υποδομές cloud, σύμβουλοι υλοποίησης AI), και όσοι έχουν πρόσβαση σε φθηνότερη ενέργεια ή σε ευνοϊκότερο φορολογικό/ρυθμιστικό περιβάλλον.

Στη Γερμανία, το αποτύπωμα της προσαρμογής φαίνεται ήδη στη βιομηχανία: απώλειες θέσεων από το 2019 και επιτάχυνση της πίεσης σε κλάδους όπως το αυτοκίνητο, που βρίσκεται σε μετάβαση (ηλεκτροκίνηση, νέοι ανταγωνιστές, αλλαγές στην αλυσίδα αξίας). (https://www.reuters.com/en/german-industry-sheds-almost-250000-jobs-worsening-downturn-study-shows-2025-08-26/)

Αν βάλουμε και τις πτωχεύσεις στο κάδρο, το «ποιος πληρώνει» αποκτά πιο καθαρή μορφή: οι επιχειρήσεις που κλείνουν αφήνουν εργαζόμενους σε τοπικές αγορές εργασίας με λιγότερες εναλλακτικές, άρα με χαμηλότερη διαπραγματευτική ισχύ. (https://www.reuters.com/markets/europe/german-business-lobby-raises-alarm-over-highest-number-bankruptcies-11-years-2026-01-12/)

Χρηματιστήρια, αφηγήσεις και καθημερινότητα: δύο παράλληλες Ευρώπες

Σε τέτοιες περιόδους, οι αγορές (μετοχές, ομόλογα) μπορούν να λένε άλλη ιστορία από την καθημερινότητα. Μια εταιρεία που «παγώνει» προσλήψεις μπορεί να θεωρείται πιο «πειθαρχημένη» από τους επενδυτές, άρα να ανταμείβεται χρηματιστηριακά, ειδικά αν υπόσχεται αύξηση παραγωγικότητας μέσω AI.

Αυτό δημιουργεί πολιτική ένταση: οι δείκτες ευημερίας των εταιρειών μπορεί να βελτιώνονται την ώρα που η ανασφάλεια των εργαζομένων μεγαλώνει. Και επειδή η Ευρώπη έχει ισχυρά κοινωνικά κράτη, η πίεση μεταφέρεται στα δημόσια οικονομικά: περισσότερες ανάγκες για επιδόματα/κατάρτιση, λιγότερη διάθεση για μεγάλες φοροελαφρύνσεις, μεγαλύτερη σύγκρουση για το «ποιος θα πληρώσει» την προσαρμογή.

Το ευρώ και οι ισοτιμίες: ένας σιωπηλός παράγοντας ανταγωνιστικότητας

Η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου (δηλαδή πόσα δολάρια αγοράζει ένα ευρώ) επηρεάζει άμεσα μια εξαγωγική ή τουριστική οικονομία. Ισχυρό ευρώ κάνει τις ευρωπαϊκές εξαγωγές ακριβότερες σε δολάρια και μπορεί να πιέσει ζήτηση από αγορές εκτός ευρωζώνης. Ασθενέστερο ευρώ κάνει εισαγωγές ενέργειας (που συχνά τιμολογούνται σε δολάρια) ακριβότερες.

Στην πράξη, η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα «στενό διάδρομο»: θέλει χαμηλό πληθωρισμό (άρα όχι εκτίναξη τιμών ενέργειας μέσω ισοτιμίας), αλλά θέλει και ανταγωνιστικές εξαγωγές. Αυτή η ισορροπία επηρεάζει ιδιαίτερα τη Γερμανία και, μέσω αυτής, όλη την αλυσίδα της ευρωζώνης.

Η ελληνική διάσταση: τουρισμός ως αμορτισέρ, εξαγωγές ως κανάλι κινδύνου

Η Ελλάδα μπαίνει σε αυτή την ιστορία από τρία βασικά κανάλια: εξαγωγές, τουρισμός, χρηματοπιστωτικές συνθήκες (επιτόκια, spreads).

1) Εξαγωγές: το «σπάσιμο» στη ζήτηση της ΕΕ φτάνει και εδώ

Η Enterprise Greece καταγράφει ότι το 2024 οι ελληνικές εξαγωγές ήταν περίπου €49,902 δισ., με τη Γερμανία να απορροφά περίπου €3,52 δισ. (7,1%). (https://www.enterprisegreece.gov.gr/en/greece-today/trade/?utm_source=openai) Η άμεση έκθεση στη Γερμανία είναι σημαντική αλλά όχι κυρίαρχη. Το πρόβλημα μεγαλώνει όταν η επιβράδυνση είναι ευρωζωνική, διότι τότε συμπιέζεται το βασικό μας πεδίο ζήτησης.

Ένα απλό stress test (με καθαρά «λογιστική» λογική, χωρίς πολλαπλασιαστές) δείχνει την κλίμακα:

• Πτώση 5% στις εξαγωγές προς Γερμανία σημαίνει περίπου €176 εκατ. λιγότερα έσοδα για ελληνικές επιχειρήσεις (0,05 x €3,52 δισ.).
• Πτώση 10% σημαίνει περίπου €352 εκατ.

Αυτό δεν σημαίνει αυτόματες απολύσεις αντίστοιχου μεγέθους. Σημαίνει ότι οι εξαγωγικές επιχειρήσεις αποκτούν κίνητρο να «παγώσουν» επεκτάσεις, να μειώσουν υπερωρίες, να αναβάλουν προσλήψεις και να πιέσουν κόστος.

Ποιοι είναι πιο εκτεθειμένοι; Συνήθως εξαγωγικές μεταποιητικές μονάδες, προμηθευτές ενδιάμεσων προϊόντων, επιχειρήσεις που δουλεύουν με λίγους μεγάλους πελάτες στην ΕΕ. Εκεί η απώλεια ενός συμβολαίου δεν αναπληρώνεται εύκολα.

2) Τουρισμός: το αμορτισέρ που έχει και αυτό «γερμανικό» ρίσκο

Ο τουρισμός έχει λειτουργήσει ως βασικό αμορτισέρ της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με αναφορά που επικαλέστηκε το Reuters, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις της Ελλάδας το 2024 ήταν περίπου €21,6 δισ. (https://www.reuters.com/markets/europe/greeces-travel-sector-sees-6-billion-euro-surplus-first-half-2025-2025-08-21/?utm_source=openai)

Η Γερμανία παραμένει μεγάλη αγορά για τον ελληνικό τουρισμό. Όταν η γερμανική οικονομία πιέζεται και οι προσλήψεις «παγώνουν», συνήθως δεν κόβονται πρώτα τα απολύτως βασικά, αλλά αλλάζει η συμπεριφορά κατανάλωσης: πιο σύντομες διακοπές, μικρότερη ημερήσια δαπάνη, περισσότερη αναζήτηση προσφορών. Αυτό μπορεί να φαίνεται ήπιο σε μακρο επίπεδο, αλλά στα νησιά και στις τουριστικές περιοχές μεταφράζεται σε λιγότερες ώρες εργασίας και σε μεγαλύτερη επισφάλεια για εποχικούς εργαζόμενους.

3) Spreads, επιτόκια και δανεισμός: η Ελλάδα δεν έχει «δικό της κουμπί»

Τα spreads (η διαφορά επιτοκίου μεταξύ ελληνικών και γερμανικών ομολόγων) είναι η καθημερινή υπενθύμιση ότι η Ελλάδα χρηματοδοτείται σε ένα κοινό νόμισμα, αλλά με αξιολόγηση κινδύνου που δεν είναι ίδια με της Γερμανίας. Όταν η ευρωζώνη επιβραδύνει, η αβεβαιότητα μπορεί να αυξηθεί, και τότε οι αγορές τείνουν να γίνονται πιο επιλεκτικές. Αυτό ανεβάζει το κόστος δανεισμού για κράτος και επιχειρήσεις.

Η Ελλάδα βρίσκεται και σε θεσμικό πλαίσιο ευρωπαϊκών κανόνων και παρακολούθησης (ενισχυμένη εποπτεία τα προηγούμενα χρόνια, δημοσιονομικοί κανόνες, αξιολογήσεις), άρα οι δημοσιονομικές αντιδράσεις έχουν όρια. Μια χώρα με υψηλό χρέος δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μια ευρωπαϊκή επιβράδυνση με ανεξέλεγκτες παροχές, διότι οι αγορές τιμολογούν αμέσως τον κίνδυνο.

Αγοραστική δύναμη: το κρίσιμο πεδίο για την κοινωνική ένταση

Στην καθημερινότητα, το κεντρικό ερώτημα δεν είναι μόνο «αν θα βρω δουλειά», αλλά «αν ο μισθός μου φτάνει». Εδώ χρειάζεται προσοχή στους όρους: ονομαστικός μισθός είναι το ποσό σε ευρώ, πραγματικός μισθός είναι ο μισθός αφού αφαιρέσουμε τον πληθωρισμό (δηλαδή πόσα πράγματα αγοράζει).

Ο wage tracker της ΕΚΤ (εργαλείο που παρακολουθεί την εξέλιξη μισθών από συλλογικές συμβάσεις και άλλες πηγές) έχει δείξει ότι η περίοδος 2024 είχε ισχυρότερες ονομαστικές αυξήσεις, αλλά η τάση ομαλοποιείται καθώς η οικονομία επιβραδύνει. (https://www.ecb.europa.eu/press/annual-reports-financial-statements/annual/html/ecb.ar2024~8402d8191f.el.html?utm_source=openai) Αυτό έχει δύο αναγνώσεις:

• Θετική: όταν ο πληθωρισμός πέφτει, ακόμη και πιο μετριοπαθείς αυξήσεις μπορούν να βελτιώσουν την πραγματική αγοραστική δύναμη.
• Αρνητική: όταν οι προσλήψεις παγώνουν, μειώνονται οι ευκαιρίες για μεγαλύτερες αυξήσεις μέσω αλλαγής θέσης, άρα «κλειδώνουν» περισσότερο οι ανισότητες μεταξύ εκείνων που έχουν ήδη καλές δουλειές και εκείνων που προσπαθούν να μπουν.

Στην Ελλάδα, η εικόνα της ανεργίας είχε βελτιωθεί το 2024-2025, κάτι που φαίνεται και σε δημοσιεύσεις με βάση στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. (https://www.ot.gr/2025/01/30/english-edition/unemployment-rate-drops-to-9-4-in-dec-as-greece-ranks-2nd-in-the-eu/?utm_source=openai) Το ζήτημα τώρα είναι η ποιότητα της απασχόλησης (πλήρης ή μερική), η εποχικότητα και η εξέλιξη των πραγματικών εισοδημάτων, ειδικά αν η ευρωπαϊκή επιβράδυνση κρατήσει.

Τι να παρακολουθήσουμε το 2026 (για να δούμε αν η «διστακτικότητα» γίνεται κρίση)

Οι ιστορίες αγοράς εργασίας κρίνονται στα «πρώιμα σήματα». Μερικοί δείκτες λειτουργούν σαν σειρήνες:

1. Κενές θέσεις στην ευρωζώνη: αν το job vacancy rate συνεχίσει να πέφτει, η επιβράδυνση στις προσλήψεις εδραιώνεται. (https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-euro-indicators/w/3-16122025-bp)

2. Γερμανία (ανεργία, κενές θέσεις, πτωχεύσεις): αν οι άνεργοι αυξάνονται και οι κενές θέσεις μειώνονται, η πίεση «γράφει» καθαρά σε πραγματική οικονομία. (https://www.reuters.com/markets/us/german-unemployment-rises-less-than-expected-december-labour-office-says-2026-01-07/) Αν οι πτωχεύσεις παραμένουν υψηλές, το πάγωμα προσλήψεων θα γίνεται πιο μόνιμο. (https://www.reuters.com/markets/europe/german-business-lobby-raises-alarm-over-highest-number-bankruptcies-11-years-2026-01-12/)

3. Ρυθμός απώλειας θέσεων στη βιομηχανία: όταν οι απώλειες συνεχίζονται για χρόνια (π.χ. από το 2019 ως το 2025), μιλάμε για δομική προσαρμογή, όχι για απλή κυκλικότητα. (https://www.reuters.com/en/german-industry-sheds-almost-250000-jobs-worsening-downturn-study-shows-2025-08-26/)

4. Τουριστικές εισπράξεις στην Ελλάδα: είναι ο γρηγορότερος τρόπος να δεις αν το «ευρωπαϊκό φρένο» περνάει στο ελληνικό εισόδημα. (https://www.reuters.com/markets/europe/greeces-travel-sector-sees-6-billion-euro-surplus-first-half-2025-2025-08-21/?utm_source=openai)

5. Προθέσεις επιχειρήσεων: έρευνες τύπου IW είναι χρήσιμες γιατί δείχνουν τι σκέφτονται να κάνουν πριν φανεί στα επίσημα στοιχεία. (https://www.iwkoeln.de/presse/pressemitteilungen/michael-groemling-jedes-dritte-unternehmen-plant-2026-stellen-abzubauen.html)

Η μεγάλη εικόνα: μια Ευρώπη που πρέπει να αποφασίσει πώς θα κάνει τη μετάβαση

Η ευρωπαϊκή αγορά εργασίας δεν κινείται σε κενό. Βρίσκεται ανάμεσα σε τρεις μεγάλες μεταβάσεις:

• Ανταγωνιστικότητα και ενέργεια: πώς θα μειωθεί το διαρθρωτικό κόστος παραγωγής χωρίς να τιναχθούν οι δημόσιοι προϋπολογισμοί.
• Τεχνολογία και δεξιότητες: πώς θα μοιραστεί το όφελος παραγωγικότητας από την AI και ποιος θα χρηματοδοτήσει την επανεκπαίδευση (reskilling, δηλαδή εκμάθηση νέων δεξιοτήτων για νέα καθήκοντα).
• Μακροοικονομική ισορροπία: πώς θα πέσει ο πληθωρισμός χωρίς να σπάσει η αγορά εργασίας, σε ένα περιβάλλον όπου η ανάπτυξη ήδη σέρνεται.

Για την Ελλάδα, το στοίχημα είναι διπλό. Από τη μία, ο τουρισμός και οι υπηρεσίες μπορούν να κρατήσουν την απασχόληση καλύτερα από μια βιομηχανική οικονομία. Από την άλλη, η υπερ-εξάρτηση από τον τουρισμό κάνει τη χώρα ευάλωτη σε εξωτερικά σοκ εισοδήματος στην Ευρώπη, ενώ η μεταποίηση, παρότι μικρότερη, είναι το κομμάτι που μπορεί να δώσει πιο σταθερές, καλύτερα αμειβόμενες δουλειές αν βρει χώρο να αναπτυχθεί.

Η «Μεγάλη Διστακτικότητα» τελικά είναι ένας τρόπος με τον οποίο η οικονομία μάς λέει ότι η αβεβαιότητα έγινε κόστος. Και αυτό το κόστος κάποιος το πληρώνει: συνήθως πρώτα οι νεότεροι και οι πιο αδύναμοι κρίκοι, ενώ οι κερδισμένοι είναι όσοι έχουν κεφάλαιο, τεχνολογία και πρόσβαση σε φθηνότερους πόρους. Το 2026 θα δείξει αν η Ευρώπη θα μετατρέψει αυτή τη φάση σε οργανωμένη μετάβαση ή σε μια μακρά περίοδο χαμηλών προσδοκιών, χαμηλής κινητικότητας και πιο «σφιχτής» αγοράς εργασίας. (https://amp.dw.com/en/european-eurozone-job-labor-market-unemployment-company-hiring-practice-covid-19-ai-automation/a-75394016)