Mega deal στα σούπερ μάρκετ: Η Μασούτης εξαγοράζει την Κρητικός, δημιουργώντας έναν νέο ηγέτη στο λιανεμπόριο

Η υπογραφή προσυμφώνου ανάμεσα στη Διαμαντής Μασούτης Α.Ε. και την ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός Α.Ε. για την εξαγορά του 100% της δεύτερης από την πρώτη είναι από εκείνες τις κινήσεις που δεν «μένουν στα επιχειρηματικά». Ακουμπούν το πορτοφόλι σχεδόν όλων μας, διότι το σούπερ μάρκετ είναι η πιο σταθερή, επαναλαμβανόμενη δαπάνη ενός νοικοκυριού μετά τη στέγη και την ενέργεια.

Το νέο σχήμα (αν ολοκληρωθεί) θα «γράψει» περίπου 2 δισ. ευρώ σε ετήσιο τζίρο, θα ξεπεράσει τα 1.000 καταστήματα (εταιρικά και franchise) και θα απασχολεί γύρω στους 15.000 εργαζόμενους. Πρακτικά, δημιουργείται ένας τρίτος μεγάλος πόλος σε μια αγορά που ήδη έχει ισχυρούς παίκτες και όπου η γεωγραφία (πού βρίσκονται τα μαγαζιά) μετράει όσο και ο τζίρος.

Το κρίσιμο, όμως, δεν είναι μόνο η κατάταξη. Είναι τι αλλάζει στη «μικροοικονομία» της γειτονιάς, στις σχέσεις με προμηθευτές και στην ισορροπία ανάμεσα σε τιμές, προσφορές, ποικιλία προϊόντων και μισθούς.

Τι ακριβώς συμφωνήθηκε και τι σημαίνει «προσύμφωνο»

Το πρώτο τεχνικό σημείο που χρειάζεται αποσαφήνιση είναι η λέξη «προσύμφωνο». Προσύμφωνο είναι μια προκαταρκτική συμφωνία που «κλειδώνει» τη βασική πρόθεση (εξαγορά 100%) και συνήθως τους κύριους όρους, αλλά αφήνει ανοιχτά κρίσιμα βήματα: τον αναλυτικό οικονομικό και νομικό έλεγχο (due diligence, δηλαδή έλεγχος βιβλίων, συμβάσεων, υποχρεώσεων), την υπογραφή της τελικής σύμβασης μεταβίβασης μετοχών (SPA, Share Purchase Agreement) και, κυρίως, την έγκριση από την Επιτροπή Ανταγωνισμού. Αυτό το «μέχρι να κλείσει» (closing) είναι ο πραγματικός δρόμος του deal. (https://practiceguides.chambers.com/practice-guides/merger-control-2025/eu?utm_source=openai)

Η ίδια η διαδικασία δεν είναι τυπικότητα. Στην Ελλάδα ο έλεγχος συγκεντρώσεων βασίζεται στον ν. 3959/2011 (ο νόμος-πλαίσιο για την προστασία του ελεύθερου ανταγωνισμού). (https://www.lawspot.gr/nomothesia/nomos-3959-2011/) Αν η Επιτροπή Ανταγωνισμού κρίνει ότι σε συγκεκριμένες αγορές, συχνά τοπικές, η συγκέντρωση μειώνει ουσιωδώς τον ανταγωνισμό, μπορεί να εγκρίνει με όρους (π.χ. πώληση καταστημάτων) ή να μπλοκάρει. (https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/3182-apofasi-852-2024.html?utm_source=openai)

Στη δημόσια συζήτηση ακούγεται συχνά και το «LOI» (letter of intent, δήλωση προθέσεων). Είναι το προηγούμενο στάδιο, συνήθως μη δεσμευτικό ως προς την ολοκλήρωση. Οι επαφές Μασούτης–Κρητικός είχαν περάσει από τέτοιο στάδιο μέσα στο 2025. (https://www.ot.gr/2025/03/31/epixeiriseis/masoutis-kritikos-ypegrapsan-symfonia-kai-irthan-ena-vima-pio-konta-to-deal/)

Γιατί αυτό το deal γίνεται τώρα (και γιατί βγάζει νόημα για τους δύο)

Η λιανική τροφίμων είναι κλάδος χαμηλών περιθωρίων κέρδους. Αυτό σημαίνει ότι το «μικρό» ποσοστό κέρδους ανά προϊόν απαιτεί όγκο, καλό logistics και δυνατή διαπραγμάτευση με προμηθευτές για να βγει το αποτέλεσμα. Όταν οι τιμές τροφίμων ανεβαίνουν για χρόνια, η πίεση σε οικογενειακούς προϋπολογισμούς αυξάνει, οι καταναλωτές κυνηγούν προσφορές, και η αγορά μετακινείται προς μεγαλύτερους παίκτες που μπορούν να αντέξουν μια πιο επιθετική πολιτική τιμών.

Η δε γεωγραφία του λιανεμπορίου στην Ελλάδα έχει μια ιδιαιτερότητα: οι αλυσίδες δεν «μοιράζονται» τη χώρα ομοιόμορφα. Η Μασούτης έχει ιστορική ισχύ στη Βόρεια Ελλάδα, ενώ η Κρητικός έχει χτίσει δυνατό αποτύπωμα στην Αττική και στη Νότια Ελλάδα, με ισχυρή ανάπτυξη μέσω franchise. Άρα η εξαγορά λύνει ένα καθαρό επιχειρηματικό πρόβλημα για τη Μασούτης: αγοράζει χρόνο και δίκτυο σε μια περιοχή όπου αλλιώς θα ήθελε χρόνια και πολλά κεφάλαια για να φτάσει σε αντίστοιχη κάλυψη.

Από την πλευρά της Κρητικός, το να ενταχθεί σε μεγαλύτερο σχήμα μπορεί να σημαίνει πρόσβαση σε ισχυρότερη εφοδιαστική, πιο φθηνή χρηματοδότηση για επενδύσεις (κέντρα διανομής, ψηφιακά συστήματα, ανακαινίσεις), και μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ που θεωρητικά μπορεί να μεταφραστεί σε πιο ανταγωνιστικές τιμές. Το «θεωρητικά» εδώ έχει σημασία, διότι η μεταφορά οφελών από τις οικονομίες κλίμακας στον καταναλωτή δεν γίνεται αυτόματα. Εξαρτάται από τον ανταγωνισμό που μένει «ζωντανός» τοπικά.

Η αγορά σούπερ μάρκετ είναι μεγάλη, αλλά τοπικά μπορεί να είναι στενή

Σε πανελλαδικό επίπεδο, το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων κινείται σε μεγέθη που δείχνουν ότι χωράει πολλούς μεγάλους παίκτες. Για το 2024 έχει αποτυπωθεί αγορά περίπου 14,8 δισ. ευρώ. (https://www.moneyreview.gr/business-and-finance/167098/nielseniq-poliseis-14-8-dis-eyro-gia-ta-super-market-to-2024/?utm_source=openai) Άρα ένας όμιλος 2 δισ. ευρώ δεν είναι «μονοπώλιο» με την κλασική έννοια.

Το πρόβλημα είναι ότι το σούπερ μάρκετ δεν λειτουργεί όπως η αγορά κινητής τηλεφωνίας ή τα καύσιμα όπου η τιμή είναι σχεδόν παντού η ίδια την ίδια στιγμή. Εδώ μιλάμε για «τοπικές αγορές» (local markets): γειτονιές, δήμους, νησιά, περιοχές όπου ο καταναλωτής διαλέγει ανάμεσα σε 2-4 κοντινά καταστήματα. Εκεί ένα merger μπορεί να αλλάξει δραστικά τις ισορροπίες, ακόμη κι αν πανελλαδικά μοιάζει ήπιο.

Για να το μετρήσουν αυτό οι αρχές ανταγωνισμού, χρησιμοποιούν και δείκτες συγκέντρωσης. Ο πιο γνωστός είναι ο HHI (Herfindahl-Hirschman Index, δείκτης που υπολογίζεται ως άθροισμα των τετραγώνων των μεριδίων αγοράς, άρα «τιμωρεί» τις αγορές όπου λίγοι παίκτες έχουν μεγάλα μερίδια). Δεν είναι απόφαση από μόνος του, αλλά είναι «εργαλείο συναγερμού». (https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2024/2776/oj/eng?utm_source=openai)

Στην πράξη, η Επιτροπή Ανταγωνισμού θα κοιτάξει δύο επίπεδα:

1. πανελλαδικά (εικόνα κλάδου),
2. τοπικά (εκεί που τα δύο δίκτυα επικαλύπτονται και αφαιρείται ένας ανταγωνιστής από τη γειτονιά).

Η Αττική είναι ο βασικός πονοκέφαλος (και όχι τυχαία)

Αν υπάρχει μία λέξη που συνοψίζει τον ανταγωνιστικό κίνδυνο, αυτή είναι «Αττική». Η Κρητικός έχει έντονη παρουσία εκεί, άρα ο συνδυασμός με τη Μασούτης ανεβάζει απότομα το ειδικό βάρος του νέου ομίλου στη μεγαλύτερη αγορά κατανάλωσης της χώρας. Γι’ αυτό και η συζήτηση για πιθανές δεσμεύσεις (remedies, δηλαδή όροι που επιβάλλονται ώστε να εγκριθεί μια συγκέντρωση) ξεκινά σχεδόν πάντα από το αν θα χρειαστούν πωλήσεις/εκχωρήσεις καταστημάτων σε περιοχές υπερσυγκέντρωσης.

Στην αγορά ήδη ακούγονται εκτιμήσεις για πιθανή ανάγκη αποδέσμευσης 10-20 σημείων σε «δύσκολες» περιοχές ώστε να περάσει ο έλεγχος χωρίς σοβαρά εμπόδια. (https://www.forbesgreece.gr/story/3947224/i-dunamiki-kai-ta-bari-tis-anedik-kritikos-ti-agorazei-i-masoutis?utm_source=openai) Το αν αυτό θα συμβεί, και πού ακριβώς, θα εξαρτηθεί από τα πραγματικά δεδομένα τζίρου και επισκεψιμότητας ανά κατάστημα, όχι μόνο από την ύπαρξη μιας πινακίδας στον χάρτη.

Το μεγάλο ερώτημα για τις τιμές: οικονομίες κλίμακας ή λιγότερος ανταγωνισμός;

Εδώ υπάρχει η βασική αντίφαση των συγχωνεύσεων στο λιανεμπόριο τροφίμων:

• Από τη μία, ένα μεγαλύτερο σχήμα μπορεί να αγοράζει φθηνότερα (buyer power, δηλαδή αγοραστική ισχύς απέναντι σε προμηθευτές), να οργανώνει καλύτερα logistics και να μειώνει το λειτουργικό κόστος ανά προϊόν. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές ή περισσότερες προσφορές.
• Από την άλλη, όταν μειώνονται οι επιλογές σε μια περιοχή, ο πειρασμός για «λιγότερο επιθετική» τιμολόγηση μεγαλώνει. Οι αυξήσεις δεν έρχονται πάντα ως κραυγαλέες ανατιμήσεις. Μπορούν να έρθουν ως λιγότερες προσφορές, μικρότερες εκπτώσεις, χειρότεροι όροι πιστότητας, αλλαγή συσκευασιών ή σιωπηρή άνοδος σε κατηγορίες που δεν παρακολουθεί εύκολα ο καταναλωτής.

Η συγκυρία κάνει το ερώτημα πιο πολιτικό. Οι τιμές τροφίμων στην Ελλάδα έχουν περάσει πολυετή περίοδο πίεσης, με αυξήσεις που επιβράδυναν αλλά δεν εξαφανίστηκαν από τη μία μέρα στην άλλη. (https://www.ot.gr/2024/01/12/english-edition/elstat-dec-2023-inflation-up-by-3-5-from-nov-2023-down-0-5-from-dec-2022/?utm_source=openai) Άρα κάθε αλλαγή στη δομή της αγοράς πέφτει πάνω σε ένα ήδη ευαίσθητο κοινωνικό έδαφος.

Και εδώ μπαίνει το ευρύτερο μακροοικονομικό φόντο: η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η κεντρική τράπεζα της ευρωζώνης που καθορίζει τα επιτόκια) πολέμησε τον πληθωρισμό με υψηλότερα επιτόκια. Τα υψηλά επιτόκια κάνουν ακριβότερο το χρήμα για όλους: επιχειρήσεις, νοικοκυριά, ακόμα και για τις αλυσίδες που χρηματοδοτούν αποθέματα. Αυτό συμπιέζει τη δυνατότητα να «κάψουν» περιθώρια για να κρατήσουν τιμές χαμηλά. Ταυτόχρονα, όσο ο πληθωρισμός πέφτει, η κοινωνία περιμένει να δει την αποκλιμάκωση και στο ράφι. Το gap ανάμεσα στην προσδοκία και στην πραγματικότητα είναι το πεδίο όπου οι συγχωνεύσεις κρίνονται με αυστηρότητα.

Προμηθευτές: εκεί που φαίνεται η πραγματική ισχύς

Στην Ελλάδα, η συζήτηση για το σούπερ μάρκετ ξεκινά συνήθως από τον καταναλωτή. Ο κρυφός «μεγάλος παίκτης» είναι ο προμηθευτής: αγρότες, μεταποιητές, βιομηχανίες τροφίμων, εισαγωγείς.

Μια μεγάλη αλυσίδα μπορεί να απαιτήσει:

• μεγαλύτερες εκπτώσεις (rebates, επιστροφές τζίρου),
• μεγαλύτερες πιστώσεις (δηλαδή να πληρώνει αργότερα),
• fees για το ράφι (listing/slotting, πληρωμές για τοποθέτηση),
• συμμετοχή του προμηθευτή σε προωθητικές ενέργειες.

Στο εσωτερικό του κλάδου, οι «ημέρες πίστωσης» (πόσο αργά πληρώνεται ο προμηθευτής) λειτουργούν σαν θερμόμετρο ισχύος. Αν μια αλυσίδα αυξάνει τις ημέρες πίστωσης, βελτιώνει τη δική της ρευστότητα, αλλά μεταφέρει χρηματοδοτικό βάρος προς την παραγωγή. Σχετικές ενδείξεις έχουν ήδη συζητηθεί για την Κρητικός, ακριβώς επειδή το μοντέλο ανάπτυξης με franchise και μεγάλο δίκτυο απαιτεί κεφάλαιο κίνησης. (https://www.forbesgreece.gr/story/3947224/i-dunamiki-kai-ta-bari-tis-anedik-kritikos-ti-agorazei-i-masoutis?utm_source=openai)

Σε επίπεδο ΕΕ υπάρχει και το πλαίσιο για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στην αγροδιατροφική αλυσίδα (UTP, Unfair Trading Practices), που επιχειρεί να βάλει «κόκκινες γραμμές» σε συγκεκριμένες συμπεριφορές (π.χ. καθυστερημένες πληρωμές σε ευπαθή προϊόντα). Αυτό δεν αντικαθιστά τον έλεγχο συγκέντρωσης, αλλά είναι το θεσμικό δίχτυ για τους πιο αδύναμους κρίκους. (https://www.legislation.gov.uk/eudr/2019/633/body/2019-04-17?utm_source=openai)

Franchise: ο τρίτος πόλος ισχύος μέσα στο ίδιο το σούπερ μάρκετ

Η Κρητικός έχει χτίσει μεγάλο κομμάτι του δικτύου της με franchise (δηλαδή καταστήματα που ανήκουν σε ανεξάρτητους επιχειρηματίες αλλά λειτουργούν με το σήμα, τα συστήματα και τις προμήθειες της αλυσίδας). Αυτό δίνει ταχύτητα επέκτασης με χαμηλότερο κεφαλαιακό κόστος για την κεντρική εταιρεία. Δίνει όμως και μια ιδιαίτερη πολυπλοκότητα σε μια εξαγορά, διότι τα συμβόλαια franchise έχουν όρους, διάρκειες και δικαιώματα που δεν «μεταφέρονται» πάντα απλά.

Η Μασούτης, μέσω του deal, αποκτά τεχνογνωσία και κλίμακα σε αυτό το μοντέλο. (https://www.forbesgreece.gr/3947224?utm_source=openai) Το ερώτημα είναι ποιος θα πληρώσει την προσαρμογή:

• Θα αλλάξουν οι όροι προμήθειας των franchisees;
• Θα αλλάξει η πολιτική προσφορών, άρα και τα περιθώρια των μικρών επιχειρηματιών;
• Θα υπάρξει rebranding, άρα κόστος ανακαίνισης και αλλαγών;

Σε τέτοιες μεταβάσεις, ο franchisee συχνά έχει περιορισμένη διαπραγματευτική ισχύ, ειδικά αν η περιοχή του γίνεται πιο συγκεντρωμένη και δεν έχει εναλλακτικό «δίκτυο» να ενταχθεί.

Ιδιωτική ετικέτα: φθηνότερο καλάθι ή πιεσμένο ράφι για μικρούς παραγωγούς;

Η ιδιωτική ετικέτα (private label) είναι τα προϊόντα που φέρουν το σήμα της αλυσίδας (όχι του παραγωγού) και συνήθως πωλούνται φθηνότερα από τα επώνυμα. Τα τελευταία χρόνια η ιδιωτική ετικέτα ανέβηκε αισθητά στην Ελλάδα. Υπάρχουν εκτιμήσεις για μερίδιο γύρω στο 24%-27% το 2024. (https://selfservice.gr/private-label-35-stous-100-kodikous-pou-diakinountai-sta-ellinika-souper-market/?utm_source=openai)

Για τον καταναλωτή, η ιδιωτική ετικέτα μπορεί να είναι ανάσα, ειδικά σε περιβάλλον ακρίβειας. Για τους μικρούς παραγωγούς, όμως, η αύξηση της ιδιωτικής ετικέτας συχνά σημαίνει δύο πράγματα:

1. πιο σκληρές διαπραγματεύσεις τιμών (διότι ο παραγωγός γίνεται «ανώνυμος» προμηθευτής),
2. λιγότερος χώρος για μικρές επώνυμες μάρκες στο ράφι.

Μεγαλύτερο σχήμα σημαίνει μεγαλύτερη δυνατότητα να στήσει ισχυρό private label πρόγραμμα, με καλύτερες τιμές παραγωγής λόγω όγκου. Το αν αυτό θα μεταφραστεί σε φθηνότερο καλάθι ή σε «μονοκαλλιέργεια» στο ράφι είναι θέμα στρατηγικής και ανταγωνιστικής πίεσης.

Εργαζόμενοι: 15.000 άνθρωποι και ένα ερώτημα για το ποιος έχει το πάνω χέρι στην αγορά εργασίας

Οι εταιρείες δηλώνουν προσήλωση στη συνέχεια και στη διατήρηση της απασχόλησης. Αυτό είναι σημαντικό, αλλά για να διαβάσουμε σωστά την εικόνα χρειάζεται να ξεχωρίσουμε τρία πράγματα:

1. Καταστήματα: η καθημερινή λειτουργία χρειάζεται προσωπικό. Εκεί οι μαζικές περικοπές δεν είναι εύκολες χωρίς να πέσει η εξυπηρέτηση.
2. Κεντρικές λειτουργίες: λογιστήρια, HR, procurement, IT, logistics. Εκεί οι συγχωνεύσεις συνήθως φέρνουν «συνέργειες», που είναι η επιχειρηματική λέξη για το να κάνεις την ίδια δουλειά με λιγότερους ανθρώπους ή με μετακινήσεις.
3. Μισθοί και ωράρια: ακόμη κι αν δεν γίνουν απολύσεις, η ισχύς του εργοδότη σε μια περιοχή μπορεί να αυξηθεί αν μειώνονται οι εναλλακτικές. Αυτό φαίνεται διεθνώς σε υποθέσεις που οι αρχές άρχισαν να βλέπουν και την αγορά εργασίας ως μέρος του ανταγωνισμού.

Στις ΗΠΑ, η υπόθεση Kroger–Albertsons έφερε στο προσκήνιο ακριβώς αυτή τη διάσταση: οι ρυθμιστές υποστήριξαν ότι η συγχώνευση μπορεί να πλήξει και τους εργαζόμενους, όχι μόνο τους καταναλωτές, επειδή μειώνει τους μεγάλους εργοδότες που ανταγωνίζονται για προσωπικό σε τοπικό επίπεδο. (https://www.ftc.gov/news-events/news/press-releases/2024/12/statement-ftc-victory-securing-halt-kroger-albertsons-grocery-merger?utm_source=openai)

Η Ελλάδα δεν αντιγράφει αυτολεξεί το αμερικανικό πλαίσιο. Το μάθημα, όμως, είναι χρήσιμο: στον κλάδο του λιανεμπορίου, ο ανταγωνισμός δεν είναι μόνο «τιμή στο ράφι», είναι και «τι μισθό δίνω για να βρω προσωπικό».

Το διεθνές μάθημα για τα remedies: όταν υπάρχει τοπικό πρόβλημα, η λύση είναι συνήθως τοπική

Οι αρχές ανταγωνισμού, όταν βλέπουν πρόβλημα σε συγκεκριμένες περιοχές, τείνουν να προτιμούν τις δομικές λύσεις: πώληση καταστημάτων σε έναν βιώσιμο ανταγωνιστή, ώστε να μείνει πραγματικός παίκτης στην περιοχή. Αυτό φαίνεται σε προηγούμενες μεγάλες υποθέσεις όπως η Ahold–Delhaize, όπου εγκρίσεις δόθηκαν με υποχρέωση πώλησης καταστημάτων. (https://www.ftc.gov/news-events/news/press-releases/2016/07/ftc-requires-ahold-delhaize-group-sell-81-stores-condition-merger?utm_source=openai)

Η πρακτική λογική είναι απλή: η «δέσμευση συμπεριφοράς» (π.χ. υπόσχεση ότι δεν θα ανεβάσεις τιμές) είναι δύσκολο να επιτηρείται και να αποδεικνύεται. Αντίθετα, το να υπάρχει και δεύτερο κατάστημα άλλης αλυσίδας κοντά σου είναι μια διαρκής, αυτόματη πίεση.

Άρα, το ερώτημα για τη Μασούτης–Κρητικός δεν είναι αν η Επιτροπή Ανταγωνισμού θα αγαπήσει ή θα μισήσει τη συγκέντρωση. Είναι αν θα εντοπίσει περιοχές όπου η συγχώνευση «αφαιρεί» έναν από τους λίγους ανταγωνιστές και, αν ναι, αν θα ζητήσει στοχευμένες αποεπενδύσεις.

Το μακροοικονομικό φόντο στην Ελλάδα: επιτόκια, πληθωρισμός, ισοτιμίες, εισαγωγές

Το σούπερ μάρκετ μοιάζει με καθαρά εσωτερική αγορά. Στην πραγματικότητα, είναι κόμβος όπου συναντιούνται πολλές μεγάλες δυνάμεις:

Επιτόκια και χρηματοδότηση: υψηλότερα επιτόκια σημαίνουν υψηλότερο κόστος για αποθέματα, επενδύσεις και ακόμη και για τους προμηθευτές που χρηματοδοτούν παραγωγή. Όταν το χρήμα ακριβαίνει, η αλυσίδα που έχει καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση αποκτά συγκριτικό πλεονέκτημα. Οι τράπεζες, επίσης, κοιτούν πιο προσεκτικά τον κίνδυνο. Ένα μεγαλύτερο, πιο σταθερό σχήμα συνήθως χρηματοδοτείται ευκολότερα από έναν μικρότερο παίκτη ή έναν μεμονωμένο προμηθευτή.

Εισαγωγές, ενέργεια και ισοτιμία ευρώ-δολαρίου: μεγάλο μέρος του κόστους στη διατροφική αλυσίδα «γράφεται» σε εισαγόμενες πρώτες ύλες ή ενέργεια. Όταν το ευρώ υποχωρεί απέναντι στο δολάριο, ακριβαίνουν εισαγόμενα και μεταφορές. Αυτό περνάει στα τρόφιμα με καθυστέρηση, όχι πάντα γραμμικά, αλλά περνάει.

Δημοσιονομικοί περιορισμοί: η Ελλάδα έχει υψηλό δημόσιο χρέος και άρα ζει υπό τη μόνιμη ματιά των αγορών μέσω των spreads (η διαφορά επιτοκίου μεταξύ ελληνικών και γερμανικών ομολόγων). Αυτό μειώνει τον χώρο για μόνιμες, ακριβές παρεμβάσεις στο κόστος ζωής (π.χ. μεγάλες μειώσεις ΦΠΑ χωρίς ισοδύναμα). Κατά συνέπεια, η πολιτική πίεση για «φθηνότερο καλάθι» μεταφέρεται πιο συχνά σε μέτρα αγοράς (έλεγχοι, κανόνες προσφορών, παρεμβάσεις ανταγωνισμού) και λιγότερο σε γενναίες επιδοτήσεις.

Μοντέλο ανάπτυξης: το λιανεμπόριο τροφίμων είναι μεγάλος εργοδότης, αλλά δεν είναι εξαγωγικός κλάδος. Η Ελλάδα στηρίζεται σε τουρισμό και ναυτιλία για εισροή συναλλάγματος. Αν η εγχώρια κατανάλωση πιεστεί από την ακρίβεια, η «ανάπτυξη με κατανάλωση» δεν αρκεί. Σε αυτό το περιβάλλον, μια συγκέντρωση που βελτιώνει παραγωγικότητα και logistics μπορεί να είναι θετική για την οικονομία ως σύνολο, αρκεί να μη μετατραπεί σε μηχανισμό μεταφοράς εισοδήματος από τα νοικοκυριά προς τα περιθώρια των ισχυρών.

Πού πάνε τα λεφτά: ποιοι κερδίζουν και ποιοι κινδυνεύουν

Ας ακολουθήσουμε το χρήμα, με όσο γίνεται πιο πρακτικό τρόπο.

Πιθανοί κερδισμένοι

1) Οι μέτοχοι και η διοίκηση της Μασούτης Κερδίζουν άμεση γεωγραφική επέκταση, καλύτερη θέση διαπραγμάτευσης και πιθανή βελτίωση περιθωρίων μέσω οικονομιών κλίμακας. Αυτό είναι ο πυρήνας της επιχειρηματικής λογικής.

2) Οι μεγάλοι, ισχυροί προμηθευτές Οι πολυεθνικές και οι μεγάλες ελληνικές βιομηχανίες έχουν συνήθως τη δυνατότητα να αντέχουν απαιτήσεις, να κάνουν μεγάλες προωθητικές ενέργειες και να παίζουν σε εθνικό επίπεδο. Σε ένα πιο συγκεντρωμένο λιανεμπόριο, συχνά «κλειδώνουν» καλύτερα συμβόλαια όγκου.

3) Οι καταναλωτές, αλλά υπό προϋποθέσεις Ο καταναλωτής κερδίζει αν το νέο σχήμα χρησιμοποιήσει την κλίμακα για να ρίξει τιμές ή να ενισχύσει προσφορές, και αν οι ανταγωνιστές απαντήσουν επιθετικά. Αυτό είναι πιο πιθανό στις περιοχές όπου ο ανταγωνισμός παραμένει πολυπληθής (π.χ. όπου συνυπάρχουν ισχυρά δίκτυα Σκλαβενίτη, ΑΒ, Lidl και άλλων).

Πιθανοί χαμένοι ή ομάδες σε κίνδυνο

1) Μικροί προμηθευτές και τοπικοί παραγωγοί Εδώ συγκεντρώνεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος «αγοραστικής ισχύος», δηλαδή να πιεστούν τιμές και όροι πληρωμής. (https://www.forbesgreece.gr/3947224?utm_source=openai) Το αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι άμεση αύξηση τιμής στο ράφι, αλλά σταδιακή εξαφάνιση μικρών προϊόντων και λιγότερη ποικιλία.

2) Franchisees, ειδικά αν αλλάξουν οι όροι Το franchise είναι επιχειρηματικότητα με εξάρτηση. Αν αλλάξουν τα εμπορικά συστήματα ή οι πολιτικές προμηθειών, οι μικροί επιχειρηματίες μπορεί να βρεθούν να χρηματοδοτούν τη μετάβαση χωρίς να έχουν το πάνω χέρι στη διαπραγμάτευση.

3) Καταναλωτές σε «στενές» τοπικές αγορές Σε νησιά, μικρούς δήμους ή γειτονιές όπου η Κρητικός και η Μασούτης είναι μεταξύ των λίγων οργανωμένων επιλογών, η μείωση ενός ανταγωνιστή μπορεί να φανεί σε βάθος χρόνου σε λιγότερες προσφορές και χειρότερο «value for money».

4) Εργαζόμενοι σε κεντρικές λειτουργίες Οι συνέργειες χτυπούν πρώτα εκεί. Το αν αυτό μεταφραστεί σε πραγματικές απώλειες θέσεων ή σε μετακινήσεις θα φανεί στο σχέδιο ενοποίησης.

Τι να προσέξουμε στα νούμερα (για να μη χαθούμε σε «βολικές» συγκρίσεις)

Στην κάλυψη τέτοιων deals κυκλοφορούν πολλά νούμερα, αλλά δύο παγίδες είναι σταθερές:

1. Ονομαστικό vs πραγματικό: ο τζίρος 2 δισ. ευρώ σε περιβάλλον πληθωρισμού δεν σημαίνει το ίδιο πράγμα με τζίρο 2 δισ. ευρώ σε περιβάλλον σταθερών τιμών. Μέρος της αύξησης τζίρου μπορεί να είναι καθαρά πληθωριστικό (ακριβότερο καλάθι, όχι περισσότερες ποσότητες). Γι’ αυτό οι τιμές τροφίμων και η πορεία τους τα τελευταία χρόνια είναι κρίσιμο φόντο. (https://www.ot.gr/2024/01/12/english-edition/elstat-dec-2023-inflation-up-by-3-5-from-nov-2023-down-0-5-from-dec-2022/?utm_source=openai)

2. Μέσος όρος vs διάμεσος καταναλωτής: το «μέσο καλάθι» δεν αντιπροσωπεύει τον καταναλωτή που μετράει τα ευρώ ένα-ένα. Οι αλυσίδες συχνά βελτιώνουν το αποτέλεσμα με premium κατηγορίες και έτοιμο φαγητό, ενώ τα χαμηλά εισοδήματα πιέζονται στις βασικές κατηγορίες.

Αυτά τα δύο σημεία είναι βασικά για να κρίνουμε αργότερα αν το deal «έριξε τιμές» ή απλώς ανακατένειμε το ποιος κερδίζει από ένα ακριβότερο καλάθι.

Τι ακολουθεί: τα ορόσημα που θα κρίνουν το αποτέλεσμα

Το επόμενο διάστημα έχει τρία checkpoints που αξίζει να παρακολουθεί όποιος θέλει να καταλάβει ποιος θα ωφεληθεί τελικά:

1. Κατάθεση και εξέλιξη του φακέλου στην Επιτροπή Ανταγωνισμού Αν η Επιτροπή πάει σε βαθύτερη διερεύνηση, αυτό συνήθως σημαίνει ότι βλέπει τοπικά «κόκκινα σημεία». (https://www.epant.gr/apofaseis-gnomodotiseis/item/3182-apofasi-852-2024.html?utm_source=openai)

2. Τυχόν remedies, και κυρίως αν είναι δομικά Αν δούμε πωλήσεις καταστημάτων σε συγκεκριμένες περιοχές, θα είναι ένδειξη ότι η αγορά παραμένει ανταγωνιστική εκεί που αλλιώς θα «στένευε». Αν δούμε μόνο γενικές δεσμεύσεις, θα χρειαστεί μεγαλύτερη επιφύλαξη.

3. Σήματα προς προμηθευτές και ράφι Αν αυξηθεί απότομα η ιδιωτική ετικέτα και μειωθούν μικροί κωδικοί, αυτό θα δείχνει μετατόπιση ισχύος. (https://selfservice.gr/private-label-35-stous-100-kodikous-pou-diakinountai-sta-ellinika-souper-market/?utm_source=openai)

---

Στο τέλος, το deal Μασούτης–Κρητικός θα κριθεί από μια απλή, καθημερινή ερώτηση: θα μπορεί ο καταναλωτής στη γειτονιά του να αλλάξει εύκολα κατάστημα αν δεν του αρέσουν οι τιμές και οι επιλογές; Αν η απάντηση είναι «ναι», οι οικονομίες κλίμακας έχουν πιθανότητα να περάσουν στο ράφι. Αν η απάντηση είναι «όχι», η ισχύς θα πάει προς τα πάνω στην αλυσίδα, από τα νοικοκυριά προς τον νέο όμιλο και από τους μικρούς προμηθευτές προς τις κεντρικές συμφωνίες.

Και γι’ αυτό ακριβώς, η έγκριση (ή οι όροι της) δεν είναι τυπικό στάδιο. Είναι ο μηχανισμός που θα καθορίσει ποιος πληρώνει και ποιος κερδίζει.