Μαροκινά πολεμικά στη Θέουτα: τι παραδέχθηκε ο Σάντσεθ

Ο Πέδρο Σάντσεθ διάλεξε μία λέξη: «μεμονωμένο». Με αυτήν χαρακτήρισε στις 12 Οκτωβρίου το ναυτικό επεισόδιο με μαροκινά πολεμικά πλοία στα ύδατα της Θέουτας. Αναγνώρισε ότι το επεισόδιο συνέβη και είπε ότι τα δύο ναυτικά επικοινώνησαν για να το κλείσουν, όπως μετέδωσε το ισπανικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο RTVE (RTVE). Η Θέουτα είναι ισπανική πόλη στη βορειοαφρικανική ακτή, που το Μαρόκο διεκδικεί. Γι' αυτό ένα επεισόδιο με πολεμικά πλοία εκεί δεν είναι απλή ναυτική υπόθεση.

Μία λέξη απέναντι σε πολλές ημέρες

Η παραδοχή ήρθε μετά από ρεπορτάζ της ισπανικής εφημερίδας El País. Με βάση ανώνυμες πηγές, η εφημερίδα περιγράφει επανειλημμένες κινήσεις τουλάχιστον μίας μαροκινής φρεγάτας και περιπολικών στις 30 και 31 Ιουλίου και τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου, καθώς και μια παρ' ολίγον σύγκρουση (El País). Η αλληλουχία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Σύμφωνα με την ίδια εφημερίδα, η Μαδρίτη αντέδρασε με δύο τρόπους. Το Ναυτικό έστειλε δικά του πλοία, πρώτο το Rayo στις 3 Αυγούστου και δύο ακόμη αργότερα. Παράλληλα, το υπουργείο Άμυνας ξεκίνησε επαφές υψηλού επιπέδου με το Ραμπάτ (El País). Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ποιος χειρίστηκε τις επαφές, πότε έγιναν και τι ειπώθηκε. Ο Σάντσεθ δεν επιβεβαίωσε ονόματα ή αριθμό μαροκινών πλοίων, συντεταγμένες, πρόθεση ή κίνδυνο σύγκρουσης (RTVE). Το «μεμονωμένο» είναι λοιπόν χαρακτηρισμός του πρωθυπουργού, ενώ οι πηγές της εφημερίδας μιλούν για κινήσεις σε περισσότερες ημέρες.

Δύο γεγονότα τις ίδιες μέρες

Η ναυτική ένταση συνέπεσε χρονικά με τη μαζική είσοδο μεταναστών από τη στεριά. Μόνο η χρονική σύμπτωση συνδέει με βεβαιότητα τα δύο γεγονότα. Σημειώματα της Guardia Civil, της ισπανικής χωροφυλακής, εκτιμούσαν πάνω από 20.000 εισόδους ως το βράδυ της 30ής Ιουλίου και πιθανώς πάνω από 49.000 μέσα στην ημέρα (Guardia Civil). Οι μεταγενέστερες εκτιμήσεις που συγκέντρωσε το ισπανικό πρακτορείο EFE αποκλίνουν: περίπου 72.000 κατά την κεντρική κυβέρνηση, πάνω από 90.000 κατά τη διοίκηση της Θέουτας (EFE). Οριστική καταμέτρηση δεν υπάρχει.

Υπηρεσιακές εκθέσεις εξέτασαν αν οι μαροκινοί συνοριοφύλακες αιφνιδιάστηκαν ή αν συνέπραξαν. Καμία όμως δεν συνδέει τα πολεμικά πλοία με τις αφίξεις. Σε αυτό το κενό στηρίζεται η αντιπολίτευση. Ο δήμαρχος της Μαδρίτης Χοσέ Λουίς Μαρτίνεθ-Αλμέιδα, στέλεχος του αντιπολιτευόμενου Λαϊκού Κόμματος, υπαινίχθηκε μαροκινή συνενοχή και χαρακτήρισε το ναυτικό περιστατικό σοβαρότερο απ' όσο το παρουσίασε η κυβέρνηση. Απόδειξη συντονισμού δεν παρουσίασε, όπως κατέγραψε η ισπανική εφημερίδα Público (Público). Ο Σάντσεθ, αντίθετα, είχε ήδη από τον Αύγουστο αποδώσει την κρίση σε ξένα δίκτυα παραπληροφόρησης και όχι στο Ραμπάτ (To Brief).

Αντίπαλοι για την κυριαρχία, συνεργάτες στο σύνορο

Το επεισόδιο βαραίνει λόγω μιας παλιάς διαφοράς. Το Μαρόκο έχει δηλώσει επίσημα στον ΟΗΕ ότι θεωρεί τη Θέουτα και τη Μελίγια μαροκινά εδάφη υπό ισπανική κατοχή. Η Ισπανία απάντησε επίσημα ότι ασκεί πλήρη κυριαρχία στις δύο πόλεις και στα ύδατά τους (ΟΗΕ). Τον Αύγουστο ο μαροκινός υπουργός Δικαιοσύνης Αμπντελατίφ Ουάχμπι επανέφερε δημόσια την εδαφική αξίωση, όπως μετέδωσε το γαλλικό δημόσιο ραδιόφωνο RFI (RFI).

Την ίδια ώρα, οι δύο χώρες συνεργάζονται στο σύνορο. Στις 9 Οκτωβρίου ο βασιλιάς Μοχάμεντ ΣΤ΄ χαιρέτισε την πρόοδο της συνεργασίας για τη μετανάστευση και ζήτησε να αλλάξουν οι όροι της, σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο AFP μέσω της εφημερίδας Le Figaro (AFP/Le Figaro). Την ίδια ημέρα ο Ισπανός υπουργός Άνχελ Βίκτορ Τόρες ανέφερε περίπου 11.000 αναχωρήσεις ή επιστροφές από τον Αύγουστο, στην πλειονότητά τους εθελοντικές, όπως μετέδωσε το δημόσιο κανάλι της Ανδαλουσίας Canal Sur (Canal Sur). Οι επιστροφές αυτές δεν γίνονται χωρίς τη συνεργασία του Ραμπάτ. Μαροκινή εξήγηση για τις κινήσεις των πλοίων δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Γι' αυτό και η λέξη «εισβολή» είναι νομικά επισφαλής. Τα χωρικά ύδατα φτάνουν έως 12 ναυτικά μίλια από την ακτή (UNCLOS). Ισπανία και Μαρόκο, όμως, δεν έχουν συμφωνήσει θαλάσσιο όριο γύρω από τη Θέουτα, οπότε δεν είναι σαφές από πού ακριβώς περνά η γραμμή. Επιπλέον, η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας επιτρέπει υπό όρους την «αβλαβή διέλευση», δηλαδή το ειρηνικό πέρασμα, ακόμη και σε πολεμικά πλοία (UNCLOS). Παραβίαση θα στοιχειοθετούσαν απειλητικοί ελιγμοί. Αυτό θα το έδειχναν ακριβώς οι πορείες των πλοίων, που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Ο Σάντσεθ έχει επιβεβαιώσει τρία πράγματα: ότι το επεισόδιο έγινε, ότι τα δύο ναυτικά μίλησαν μεταξύ τους και ότι δεν επαναλήφθηκε. Η απλούστερη εξήγηση για τον ήπιο τόνο του είναι ότι η Μαδρίτη χρειάζεται το Ραμπάτ στο χερσαίο σύνορο περισσότερο απ' όσο χρειάζεται να κερδίσει τη διαφωνία στη θάλασσα. Το «μεμονωμένο» λειτουργεί επομένως ως επιλογή πολιτικής και όχι ως πλήρης περιγραφή όσων συνέβησαν. Όσο οι πορείες των πλοίων μένουν αδημοσίευτες, η Μαδρίτη κρατά τον έλεγχο της αφήγησης και το Ραμπάτ δεν χρειάζεται να δώσει εξηγήσεις.