Live stream αρχαιοκάπηλων στην Τουρκία αποκάλυψε ρωμαϊκό ψηφιδωτό με ελληνική επιγραφή

Φαντάσου τη σκηνή. Τέσσερις άνδρες σκάβουν παράνομα σε έναν αμπελώνα της Ζίλε, στη βόρεια Τουρκία, και αντί να κρυφτούν, μεταδίδουν live την επιχείρηση στα social media. Σκάβουν ακριβώς εκεί όπου, το 47 π.Χ., ο Ιούλιος Καίσαρας έγραψε στη Σύγκλητο τις τρεις πιο διάσημες λέξεις της αρχαιότητας: «Veni, vidi, vici». Ένας θεατής βλέπει το stream, καλεί την αστυνομία, κι έτσι σώζεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά ρωμαϊκά ψηφιδωτά των τελευταίων χρόνων (All That's Interesting).

Κάτω από το χώμα κρυβόταν, για περίπου 1.800 χρόνια, μια γυναικεία μορφή με την επιγραφή ΤΡΥΦΗ στα αρχαία ελληνικά. Δεν είναι όνομα. Είναι η ίδια η προσωποποίηση της πολυτέλειας, της απόλαυσης, της ευημερίας. Σκέψου ένα Ρωμαίο μεγιστάνα στη μέση της Ανατολίας, σε μια περιοχή που μέχρι τότε ξέραμε κυρίως ως πεδίο μάχης, να βάζει στο πάτωμα του τραπεζαριού του τη θεοποίηση της καλοπέρασης. Και να την ονομάζει στα ελληνικά, που τότε ήταν ο κώδικας της ελίτ, σαν τα γαλλικά στα σαλόνια του 19ου αιώνα. Κάθε επισκέπτης καταλάβαινε αμέσως: εδώ μένει κάποιος μορφωμένος, πλούσιος, κοσμοπολίτης (Daily Sabah).

Η αντίθεση είναι σχεδόν κωμική. Από τη μία, η ψηφιακή χυδαιότητα ενός livestream με αξίνες. Από την άλλη, ψηφίδες μερικών χιλιοστών, τοποθετημένες μία προς μία από τεχνίτες που πληρώνονταν αδρά για να κάνουν το πάτωμα να μοιάζει με ζωγραφιά. Ο δρ. Alper Yılmaz του Πανεπιστημίου Ondokuz Mayıs το χαρακτήρισε συγκρίσιμο με το θρυλικό «Gypsy Girl» του Ζεύγματος (Greek Reporter).

Πίσω από το εύρημα, ένα δυσάρεστο παράδοξο: αρκετά από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα της Τουρκίας έρχονται στο φως μέσω της αρχαιοκαπηλίας. Μόνο σε ένα έτος, οι τουρκικές αρχές απέτρεψαν 709 παράνομες ανασκαφές και κατέσχεσαν 222.314 αντικείμενα (Habertürk). Πάνω από ένα εκατομμύριο αρχαιότητες ετησίως μπλοκάρονται πριν εξαχθούν λαθραία (Daily Sabah). Το «definecilik», το κυνήγι θησαυρού, είναι σχεδόν mainstream χόμπι, με YouTube κανάλια, καταστήματα ανιχνευτών μετάλλων, ακόμη και επίσημα εγγεγραμμένη ένωση (Cultural Property News).

Το ψηφιδωτό παραμένει θαμμένο στο σημείο, υπό την προστασία του Αρχαιολογικού Μουσείου Τοκάτ, ενώ οι αρχές προετοιμάζουν επέκταση της ανασκαφής, υποπτευόμενες ολόκληρο συγκρότημα ρωμαϊκής βίλας από κάτω (Anatolian Archaeology).

Η ειρωνεία της ιστορίας: ο Καίσαρας ήρθε, είδε και νίκησε σε λίγες ώρες. Οι αρχαιοκάπηλοι ήρθαν, είδαν και, χάρη σε έναν τυχαίο θεατή, έχασαν. Αλλά κάθε φορά που κερδίζουμε ένα ψηφιδωτό έτσι, θυμόμαστε πόσα δεν θα μάθουμε ποτέ.