Λιώνουν με διπλάσια ταχύτητα οι παγετώνες, εξαφανίζεται το ανδρικό χρωμόσωμα Υ

Δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι παίρνουν το νερό τους από τα Ιμαλάια. Και τα Ιμαλάια χάνουν τον πάγο τους με διπλάσια ταχύτητα απ' ό,τι πριν το 2000.

Η έκθεση του ICIMOD — βασισμένη σε 50 χρόνια μετρήσεων πεδίου — δείχνει δραματική επιτάχυνση: από 34 εκατοστά απώλειας πάγου τον χρόνο πριν το 2000, σε 73 εκατοστά μετά (Kathmandu Post). Συνολικά, οι παγετώνες έχασαν 27 μέτρα πάχος — περίπου όσο ένα εννιαώροφο κτίριο. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι ο πάγος λιώνει — είναι ότι λιώνει πριν την ώρα του. Οι παγετώνες λειτουργούν σαν φυσικές δεξαμενές: αποθηκεύουν νερό τον χειμώνα, το απελευθερώνουν το καλοκαίρι. Τροφοδοτούν τον Γάγγη, τον Ινδό, τον Μπραχμαπούτρα — ποταμούς από τους οποίους εξαρτώνται εκατοντάδες εκατομμύρια για πόσιμο νερό, γεωργία και ενέργεια (Strait Times). Τα τρία τέταρτα των παγετώνων — οι μικρότεροι, κάτω από μισό τετραγωνικό χιλιόμετρο — εξαφανίζονται ήδη.

Και στη Γροιλανδία, βαθιά μέσα στον πάγο, κάτι ανατρέπει ό,τι ξέραμε. Σε βάθος 2,5 χιλιομέτρων, ο πάγος κινείται σαν νερό που βράζει σε κατσαρόλα — γιγάντιες θερμικές δίνες τον αναδεύουν από μέσα, κάτι που κανένα κλιματικό μοντέλο δεν είχε προβλέψει (Science Daily). Ο λόγος: ο πάγος σε εκείνο το βάθος είναι δέκα φορές μαλακότερος απ' ό,τι υπέθεταν οι επιστήμονες. Πρακτικά, σημαίνει ότι οι προβλέψεις για την άνοδο της στάθμης βασίζονται σε ένα υλικό που δεν καταλαβαίνουμε ακόμα.

Ένα χρωμόσωμα που εξαφανίζεται

Από τον πάγο που θεωρούσαμε σταθερό, στο DNA που θεωρούσαμε δεδομένο. Το χρωμόσωμα Υ — αυτό που καθορίζει βιολογικά το αρσενικό φύλο — χάνεται σταδιακά από τα κύτταρα καθώς γερνούν. Στα 60, περίπου 4 στους 10 άνδρες έχουν κύτταρα αίματος χωρίς αυτό (Science Daily).

Για δεκαετίες το θεωρούσαν ακίνδυνο. Τώρα ξέρουμε ότι η απώλειά του συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιοπάθειας, Αλτσχάιμερ και καρκίνου. Στο νεφρικό καρκίνωμα, το 80% των όγκων έχει χάσει το Υ (Harvard News). Το κάπνισμα τριπλασιάζει τον κίνδυνο — αλλά η διακοπή φαίνεται να τον μειώνει (NetMums).

Υπάρχει όμως ένα παράδοξο πλεονέκτημα. Τα καρκινικά κύτταρα που έχουν χάσει το Υ μένουν με ένα μόνο φυλετικό χρωμόσωμα, το Χ — χωρίς «εφεδρικό». Αν ένα φάρμακο στοχεύσει γονίδια πάνω σε αυτό το μοναδικό Χ, τα υγιή κύτταρα (που έχουν δεύτερο αντίγραφο) επιβιώνουν, ενώ τα καρκινικά όχι (Harvard News). Δεν υπάρχει ακόμα τέτοιο φάρμακο — αλλά η λογική είναι σαφής, και οι ερευνητές τη δοκιμάζουν.

Πάγος που θεωρούσαμε αιώνιο λιώνει πριν προλάβουμε να τον μετρήσουμε. DNA που θεωρούσαμε δεδομένο αλλάζει πριν προλάβουμε να το καταλάβουμε. Τα συστήματα που μας κρατούν ζωντανούς — είτε πρόκειται για τους ποταμούς της Ασίας είτε για τα δικά μας κύτταρα — κινούνται με ρυθμούς που η επιστήμη μόλις αρχίζει να καταγράφει.