Lancet: 7 στα 10 IVF add-ons χωρίς απόδειξη ότι φέρνουν παιδί

Εφτά στα δέκα δημοφιλή πρόσθετα πακέτα της εξωσωματικής δεν έχουν καθαρή απόδειξη ότι αυξάνουν τις πιθανότητες να γεννηθεί παιδί. Αυτό είναι το συμπέρασμα μιας μεγάλης ανασκόπησης που δημοσιεύτηκε στο The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women's Health (ABC News, Science Media Centre Spain). Για ζευγάρια που ήδη ξοδεύουν χιλιάδες ευρώ κυνηγώντας μια εγκυμοσύνη, το εύρημα δεν είναι ακαδημαϊκή λεπτομέρεια. Είναι το ερώτημα αν πληρώνουν για ιατρική ή για ελπίδα.

Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα τι είναι αυτά τα «add-ons». Πρόκειται για πρόσθετες πράξεις, τεστ, φάρμακα ή εργαστηριακές τεχνικές που μπαίνουν πάνω από τον βασικό κύκλο της εξωσωματικής: γενετικός έλεγχος εμβρύων (PGT-A), τεστ δεκτικότητας του ενδομητρίου, «κόλλα» εμβρύου (EmbryoGlue), εγχύσεις πλάσματος (PRP), βελονισμός, ακόμη και κορτικοστεροειδή (The Guardian). Βιολογικά είναι εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους. Στο μυαλό του ασθενούς, όμως, πακετάρονται σε ένα ενιαίο «έξτρα πιθανότητα επιτυχίας».

Τι ακριβώς μέτρησε η μελέτη

Το έξυπνο στη δουλειά αυτή είναι ότι δεν μέτρησε ενδιάμεσους δείκτες, αν δηλαδή «κόλλησε» το έμβρυο ή αν βγήκε θετικό ένα τεστ. Μέτρησε το μόνο αποτέλεσμα που μετράει πραγματικά για τον ασθενή: να γεννηθεί παιδί. Οι ερευνητές ξεκίνησαν από 157 μελέτες, κράτησαν τις 85 που έκριναν αρκετά αξιόπιστες και απέρριψαν τις υπόλοιπες 72 για προβλήματα ποιότητας (The New York Times). Από τα δέκα add-ons που εξέτασαν, μόνο τρία, το EmbryoGlue, το endometrial scratching και το PICSI, έδειξαν αδύναμη ένδειξη πιθανού οφέλους, και κανένα με στιβαρή τεκμηρίωση (Science Media Centre Spain).

Εδώ χρειάζεται ακρίβεια, όχι σαρωτικός κυνισμός. Το συμπέρασμα δεν είναι «όλα είναι απάτη». Για πολλά από αυτά το πρόβλημα είναι ότι η βιβλιογραφία είναι μικρή, ανομοιογενής και μεθοδολογικά αδύναμη, δηλαδή «ανεπαρκώς τεκμηριωμένα για ρουτίνα», όχι «αποδεδειγμένα άχρηστα» (PubMed). Η ουσία παραμένει: πωλούνται πριν υπάρξει καθαρή απόδειξη ότι βοηθούν να γεννηθεί μωρό.

Η βιομηχανία της ελπίδας

Και κοστίζουν. Στη Βρετανία, όπου υπάρχουν δημόσιοι τιμοκατάλογοι, το EmbryoGlue χρεώνεται £375, το PGT-A φτάνει τις £4.250 για έως οκτώ έμβρυα, και ένα πακέτο τεστ ενδομητρίου ξεπερνά τις £1.700 (CRGH, Avenues). Στην Αυστραλία, ρεπορτάζ περιγράφει ασθενή με συνολική δαπάνη γύρω στα A$60.000 (ABC News).

Το εμπορικό κόλπο είναι η γλώσσα. Τα add-ons παρουσιάζονται ως «προηγμένες», «εξατομικευμένες», «AI-powered» αναβαθμίσεις που προσφέρουν «περισσότερη ηρεμία» (Avenues). Όταν κάτι σου το προτείνει η ίδια κλινική, στο ίδιο ραντεβού, μέσα σε μια συναισθηματικά φορτισμένη διαδικασία, εύλογα το εκλαμβάνεις ως κανονική φροντίδα.

Το νομικό κενό κάνει τα υπόλοιπα. Οι ρυθμιστικές αρχές ελέγχουν την ασφάλεια, την ποιότητα του εργαστηρίου και τη συναίνεση. Σπάνια όμως απαιτούν απόδειξη κλινικού οφέλους πριν μπει ένα add-on στον τιμοκατάλογο (EUR-Lex). Στη Βρετανία, η HFEA έχει σύστημα «φωτεινού σηματοδότη» που βαθμολογεί πόσο τεκμηριωμένο είναι κάθε extra, αλλά λειτουργεί ως εργαλείο ενημέρωσης, όχι ως απαγόρευση (HFEA). Το «ασφαλές να προσφερθεί» μεταφράζεται εμπορικά σε «αξίζει να το πληρώσεις». Δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Και εδώ καρφώνεται η ελληνική πραγματικότητα. Υπάρχει θεσμική εποπτεία μέσω της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής και του Νόμου 3305/2005 (Εθνική Αρχή ΙΥΑ). Υπάρχει και μερική κάλυψη από τον ΕΟΠΥΥ (ΕΟΠΥΥ). Αυτό που λείπει είναι η διαφάνεια προς τα κάτω: κανένας ενιαίος, δημόσιος, συγκρίσιμος τιμοκατάλογος, καμία ορατή βαθμολόγηση αποδείξεων δίπλα στα add-ons. Μεγάλες κλινικές παραπέμπουν τον ασθενή σε τηλεφωνική επικοινωνία αντί να αναρτούν αναλυτικές χρεώσεις (IASO).

Η σωστή ερώτηση προς την κλινική δεν είναι «βελτιώνει κάποιον δείκτη;» αλλά «αυξάνει αποδεδειγμένα τις γεννήσεις σε ανθρώπους σαν εμένα, και πόσο ακριβώς κοστίζει συνολικά;». Στην Ελλάδα, μέχρι να μπει αυτή η πληροφορία δημόσια και δίπλα-δίπλα, ο ασθενής αγοράζει αβεβαιότητα στην τιμή της βεβαιότητας.