Λαϊκές αγορές εντάσσονται στα σημεία εξαργύρωσης κουπονιών τροφίμων

Τα νέα κουπόνια τροφίμων για περίπου 190.000 δικαιούχους του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (ΕΕΕ) θα μπορούν να εξαργυρώνονται και στις λαϊκές αγορές, ανακοίνωσε στις 17 Οκτωβρίου το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής (Υπουργείο). Για όσους ζουν με το επίδομα, η βοήθεια δεν θα έρχεται πια ως δέμα με προϊόντα που διάλεξε κάποιος άλλος. Θα είναι ένα ποσό που ξοδεύουν οι ίδιοι, ακόμη και στον πάγκο της γειτονιάς. Η ημερομηνία της πρώτης τέτοιας αγοράς δεν έχει ανακοινωθεί.

Η υπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου περιέγραψε πώς θα μπορούσε να γίνεται η συναλλαγή. Ο δικαιούχος έχει στο κινητό του έναν κωδικό μίας χρήσης. Ο πωλητής καταχωρίζει τον κωδικό μαζί με τα στοιχεία της απόδειξης. Η περιγραφή ακολούθησε συνάντηση της 16ης Οκτωβρίου με τον πρόεδρο της ΠΟΣΠΛΑ Νίκο Σωτηρίου και στελέχη του ΟΠΕΚΑ (Υπουργείο). Η ΠΟΣΠΛΑ, η ομοσπονδία των πωλητών λαϊκών, λέει ότι η διαδικασία στον πάγκο ακόμη διαμορφώνεται (Αυγή). Ακόμη δεν έχει γίνει γνωστό με ποια συσκευή ή εφαρμογή θα δουλεύει ο πωλητής, πώς θα ενεργοποιείται κάθε πάγκος και πότε θα πληρώνεται για όσα πούλησε. Χωρίς αυτά, η ιδέα δεν μπορεί να γίνει πραγματική συναλλαγή.

Η διαδρομή του κουπονιού

Πρώτα κινείται ο δικαιούχος. Η κοινή υπουργική απόφαση (ΚΥΑ) 21517 της 23ης Σεπτεμβρίου βάζει στην αίτηση για το ΕΕΕ ένα προαιρετικό πεδίο συμμετοχής στην επισιτιστική βοήθεια. Όποιος το επιλέξει εντάσσεται αυτόματα μόλις εγκριθεί το επίδομα (ΚΥΑ). Το πεδίο έχει σημασία, γιατί η ιδιότητα του δικαιούχου ΕΕΕ από μόνη της δεν αρκεί. Άτομα ή νοικοκυριά σε ακραία φτώχεια μπορούν επίσης να ενταχθούν, με πιστοποίηση του δήμου τους (ΦΕΚ).

Μετά έρχεται η σειρά του πωλητή. Η ΚΥΑ επιτρέπει ρητά τη συμμετοχή νόμιμων παραγωγών και επαγγελματιών πωλητών υπαίθριου εμπορίου. Πρέπει όμως πρώτα να εγγραφούν στο ηλεκτρονικό μητρώο παρόχων του ΟΠΕΚΑ, του οργανισμού που πληρώνει τα προνοιακά επιδόματα, και να χρησιμοποιούν το πληροφοριακό σύστημα του προγράμματος (ΚΥΑ). Την πρόσκληση προς τους παρόχους θα την εκδώσει ο ΟΠΕΚΑ. Στις 17 Οκτωβρίου δεν εντοπιζόταν αναρτημένη στον ιστότοπό του. Δεν εντοπιζόταν ούτε ο Οδηγός Εφαρμογής, που θα ορίζει πόσα και πότε παίρνει ο δικαιούχος (ΟΠΕΚΑ).

Τελευταία έρχονται τα χρήματα. Το υπουργείο εκτιμά ότι το μέσο κουπόνι θα είναι περίπου 60 ευρώ τον μήνα (Υπουργείο, 16/10). Το ποσό αυτό είναι εκτίμηση και όχι σταθερό ποσό. Η ΚΥΑ αφήνει στον Οδηγό την αξία και τη φόρτιση, δηλαδή την πίστωση του ποσού στο κουπόνι. Στην πράξη, τα 60 ευρώ αντιστοιχούν σε περίπου 2 ευρώ την ημέρα. Είναι ένα συμπλήρωμα στο καλάθι, όχι ολόκληρο το καλάθι.

Η πρώτη καταβολή μπορεί να είναι μεγαλύτερη. Σύμφωνα με το υπουργείο, λόγω αναδρομικότητας μπορεί να φτάσει τα 1.000 ευρώ (Υπουργείο, 16/10). Αυτό δεν ισχύει για όλους. Αναδρομικά δικαιούνται μόνο όσοι έγιναν δικαιούχοι από την 1η Μαρτίου 2024 ή αργότερα, δήλωσαν συμμετοχή και κράτησαν το δικαίωμα χωρίς διακοπή (ΦΕΚ).

Από το δέμα στην επιλογή

Έως τώρα, το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους (ΤΕΒΑ) μοίραζε δέματα με προκαθορισμένα προϊόντα. Η κυβέρνηση αποδίδει τις καθυστερήσεις του στους 13 περιφερειακούς διαγωνισμούς και στην αποθήκευση, την ψύξη και τη μεταφορά. Υπόσχεται ότι τα κουπόνια θα φέρουν επιλογή, χαμηλότερο κόστος και λιγότερο στιγματισμό (Υπουργείο, Μάρτιος 2026). Η μετάβαση άφησε κενό. Η ΕφΣυν μετέφερε κοινοβουλευτική καταγγελία για 267.500 νοικοκυριά χωρίς διανομές, αριθμό που δεν έχει επιβεβαιωθεί από επίσημο απολογισμό (ΕφΣυν). Το διακύβευμα είναι μεγάλο: η ΕΛΣΤΑΤ μέτρησε μέτρια ή σοβαρή ανεπάρκεια τροφής στο 7,5% του πληθυσμού το 2025, δηλαδή σε περίπου έναν στους δεκατρείς (ΕΛΣΤΑΤ).

Άλλες χώρες έχουν ήδη περάσει από τα δέματα στα κουπόνια. Οι μελέτες περίπτωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι η Εσθονία κέρδισε μεγαλύτερη επιλογή. Υπήρξε όμως ο κίνδυνος τα ίδια χρήματα να αγοράζουν λιγότερα προϊόντα σε τιμές λιανικής απ' ό,τι με μαζική προμήθεια. Η Ρουμανία κατέγραψε μικρότερο στιγματισμό, αλλά και δυσκολίες στις απομονωμένες περιοχές και με ηλικιωμένους που δεν χειρίζονταν εύκολα τις κάρτες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Και τα δύο αφορούν άμεσα τη λαϊκή. Ο κωδικός στο κινητό προϋποθέτει ότι ο δικαιούχος έχει κινητό. Και το δίκτυο των πάγκων φτάνει μόνο όπου υπάρχουν εγγεγραμμένοι πωλητές.

Το υπουργείο θέλει να γίνει η πρώτη φόρτιση πριν από τα Χριστούγεννα, χωρίς να έχει δώσει οριστική ημερομηνία (Υπουργείο, 16/10). Για ένα νοικοκυριό που μετρά τα χρήματα της εβδομάδας, έχει μεγάλη σημασία να διαλέγει τι θα αγοράσει αντί να παραλαμβάνει δέμα. Για να γίνει όμως ο στόχος ημερομηνία χρειάζονται τρία έγγραφα: ο Οδηγός Εφαρμογής, η πρόσκληση προς τους πωλητές και το πρόγραμμα φόρτισης. Και τα τρία πρέπει να τα εκδώσει ο ΟΠΕΚΑ.