Κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει πολιτικό βέτο στην ιατρική έρευνα

Φαντάσου μια πρόταση για έρευνα κατά του καρκίνου που έχει περάσει κάθε επιστημονικό έλεγχο κι όμως στο τέλος κόβεται: όχι επειδή είναι κακή επιστήμη, αλλά επειδή ένας πολιτικός διορισμένος έκρινε ότι δεν ταιριάζει στην ατζέντα του προέδρου. Αυτό επεξεργάζεται, κατά δημοσιεύματα, η κυβέρνηση Τραμπ για τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH), τον μεγαλύτερο χρηματοδότη βιοϊατρικής έρευνας στον κόσμο (NYT, Politico). Το διακύβευμα αφορά τη δεξαμενή απ' όπου βγαίνουν οι θεραπείες της επόμενης δεκαετίας, και κυρίως το ποιος τελικά αποφασίζει τι αξίζει να ερευνηθεί.

Σήμερα μια αίτηση περνά από δύο επίπεδα κρίσης. Πρώτα εξωτερικοί ειδικοί, μέσω του λεγόμενου peer review (της αξιολόγησης από ομότιμους επιστήμονες), βαθμολογούν την επιστημονική της αξία. Μετά ένα συμβούλιο σταθμίζει ποιες από τις καλές προτάσεις ταιριάζουν στην αποστολή και τον προϋπολογισμό του οργανισμού (NIH, Vanderbilt). Σκέψου την οικοδομή: το peer review είναι η επιτροπή μηχανικών που ελέγχει αν τα σχέδια στέκουν· το συμβούλιο αποφασίζει ποιο από τα σωστά σχέδια χτίζεται, με βάση τα λεφτά και τις ανάγκες της πόλης. Η επιχορήγηση γίνεται επίσημη μόνο στο τελευταίο βήμα.

Το σχέδιο προσθέτει έναν νέο κρίκο ακριβώς εκεί, στο τέλος: ένα εξωτερικό συμβούλιο που θα μπορεί να μπλοκάρει μια έγκριση αφού έχει ήδη περάσει και τα δύο επιστημονικά φίλτρα (NYT). Οι ειδικοί θα συνεχίζουν να κρίνουν την ποιότητα, αλλά πολιτικοί διορισμένοι θα αποφασίζουν ποιο από τα επιστημονικά άρτια έργα επιτρέπεται τελικά να ξεκινήσει. Σύμφωνα με το Politico, το όργανο θα απαιτούσε ομοφωνία στις αποφάσεις του: κάθε μέλος, ανάμεσά τους ο Russell Vought, ο διευθυντής του γραφείου προϋπολογισμού του Λευκού Οίκου (OMB), θα είχε πρακτικά δικαίωμα βέτο (Politico).

Το μέγεθος εξηγεί γιατί έχει σημασία. Το NIH διοχέτευσε το 2025 περίπου 35,3 δισ. δολάρια σε έρευνα εκτός των τειχών του, μέσω 55.394 επιχορηγήσεων, με ποσοστό επιτυχίας γύρω στο 13% για τα ερευνητικά προγράμματα, δηλαδή περνά περίπου μία στις οκτώ αιτήσεις (NIH). Πάνω από το 80% του προϋπολογισμού φεύγει προς τα έξω και στηρίζει περισσότερους από 300.000 εργαζόμενους σε πάνω από 2.500 ιδρύματα (CRS). Ένα πολιτικό «στοπ» σε αυτό ακριβώς το σημείο δεν είναι λεπτομέρεια διαδικασίας· είναι το χέρι που κρατά τη στρόφιγγα.

Πρόκειται πάντως για σχέδιο, όχι για όργανο που ήδη λειτουργεί: δεν έχει δημοσιοποιηθεί προσχέδιο διατάγματος, σύνθεση ή κριτήρια, και NIH, Λευκός Οίκος και OMB δεν επιβεβαίωσαν δημόσια τις λεπτομέρειες. Εκπρόσωπος του NIH διαβεβαίωσε μάλιστα ότι «δεν θα υπάρξουν ανακλήσεις σε χρήματα επιχορηγήσεων» (NYT, Guardian), μια δέσμευση που καλύπτει τα ήδη ψηφισμένα κονδύλια, όχι όμως το βέτο σε μελλοντικές εγκρίσεις και ανανεώσεις.

Υπάρχει και ένας χωριστός, ευρύτερος κανόνας του OMB που ήδη προβλέπει ανάλογο έλεγχο από πολιτικούς διορισμένους για όλα τα ομοσπονδιακά grants· το Κογκρέσο τον πάγωσε έως τις 11 Δεκεμβρίου 2026 (Federal Register, Congress.gov). Παραμένει όμως ασαφές αν αυτό το πάγωμα πιάνει και το ειδικό σχέδιο για το NIH.

Η πολιτική πάντα διαμόρφωνε τη βιοϊατρική έρευνα: το Κογκρέσο κατευθύνει ποσά σε συγκεκριμένες ασθένειες, ενώ κατά καιρούς μπήκαν περιορισμοί σε πεδία όπως τα εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα. Άλλο όμως να αποφασίζει η εκλεγμένη εξουσία ποιο πρόβλημα αξίζει δημόσιο χρήμα, κι άλλο να μπλοκάρει, ένα προς ένα, λύσεις που η ίδια η επιστήμη έχει ήδη εγκρίνει. Αξιωματούχος του NIH περιέγραψε στο Nature ως ουσιαστικά ανήκουστο, πριν από το 2025, να απορρίπτεται grant που είχε περάσει και τα δύο επίπεδα κρίσης.

Γι' αυτό η πραγματική ζημιά, αν το σχέδιο προχωρήσει, δεν θα φανεί με θόρυβο. Καμία εγκεκριμένη θεραπεία δεν θα εξαφανιστεί αύριο από τα ράφια. Θα είναι κάτι πιο αθόρυβο και πιο αργό: μια άρτια αξιολογημένη μελέτη για μια μελλοντική θεραπεία που απλώς δεν ξεκινά ποτέ, επειδή ο τελευταίος κρίκος της αλυσίδας, ο πολιτικός, είπε όχι.