Η κυβέρνηση «μελετά» πώς θα εφαρμόσει απόφαση του Αρείου Πάγου που ρίχνει τις δόσεις δανείων Κατσέλη

Όταν ένα δικαστήριο ορίζει ότι ένας δανειολήπτης θα πληρώνει 400 ευρώ τον μήνα για να κρατήσει το σπίτι του, πού ακριβώς μπαίνει ο τόκος; Πάνω σε αυτά τα 400 ευρώ ή πάνω σε ολόκληρο το ρυθμισμένο κεφάλαιο των 100.000; Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου έδωσε στις 4 Ιουνίου την οριστική απάντηση με την ΟλΑΠ 6/2026: ο τόκος υπολογίζεται επί της μηνιαίας δόσης, όχι επί του συνόλου της οφειλής (Skai, Iefimerida). Η διαφορά δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια. Ο παλιός τρόπος φόρτωνε τόκο πάνω σε πολύ μεγαλύτερη βάση και μπορούσε να τινάξει στον αέρα ρυθμίσεις που είχε σχεδιάσει το ίδιο το δικαστήριο για τη διάσωση κύριας κατοικίας.

Τη δικαστική νίκη των δανειοληπτών την καταγράψαμε όταν δημοσιεύτηκε η απόφαση (To Brief). Η αντίδραση της εκτελεστικής εξουσίας είναι αυτό που τη μετατρέπει σε νέο επεισόδιο. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας Κυριάκος Πιερρακάκης δήλωσε ότι οι υπηρεσίες του «μελετούν» την απόφαση, ότι αυτή «δεν παράγει αυτόματα αποτελέσματα για το σύνολο» και ότι θα αναζητηθεί «χρυσή τομή» ανάμεσα στην προστασία των πολιτών και στην «ευστάθεια του συστήματος» (ERT, BankingNews).

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να ζυγίσει η κυβέρνηση

Εδώ κρύβεται ένα θεσμικό παράδοξο. Η «χρυσή τομή» στέκει νομικά μόνο στο πεδίο της εφαρμογής: η κυβέρνηση μπορεί να οργανώσει τον επανυπολογισμό, να βάλει μεταβατικές διαδικασίες, να πιέσει εποπτικά, να νομοθετήσει για τη μαζική διαχείριση φακέλων. Αυτό που δεν μπορεί να κάνει είναι να ξαναζυγίσει αν θα ισχύσει ο κανόνας που έθεσε το ανώτατο πολιτικό δικαστήριο, επειδή κοστίζει στους ισολογισμούς. Η διάκριση των λειτουργιών σημαίνει ότι η συμμόρφωση σε δικαστική απόφαση δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο πολιτικής διαπραγμάτευσης (Βουλή των Ελλήνων). Το ευρωπαϊκό κριτήριο είναι ακόμη πιο αυστηρό: η εκτέλεση τελεσίδικης απόφασης είναι μέρος του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, άρα το κράτος δεν επιτρέπεται να αφήνει τη δικαστική προστασία χωρίς πρακτικό αποτέλεσμα (ECHR, Hornsby v. Greece).

Γιατί, λοιπόν, ο διστακτικός τόνος; Η απάντηση βρίσκεται έξω από τις τραπεζικές αίθουσες. Τα παλιά «κόκκινα» δάνεια έχουν φύγει από τους ισολογισμούς των τραπεζών (ο επίσημος δείκτης NPL έπεσε περίπου στο 3,6%) και βρίσκονται πλέον σε funds και servicers: μόνο στο α΄ τρίμηνο 2025 τα δάνεια ιδιωτικού τομέα υπό διαχείριση για λογαριασμό ξένων επενδυτών έφτασαν τα 78,272 δισ. ευρώ (Bank of Greece). Όταν ο τόκος πέφτει, πέφτουν και οι αναμενόμενες εισπράξεις πάνω στις οποίες έχουν στηθεί τα business plans αυτών των χαρτοφυλακίων.

Το «1 δισ.» που δεν είναι (ακόμη) κρατικό κόστος

Στον δημόσιο διάλογο κυκλοφορεί ένα νούμερο: περίπου 1 δισ. ευρώ. Δεν είναι επίσημη εκτίμηση του ΥΠΟΙΚ, της ΤτΕ ή της Κομισιόν, αλλά εκτίμηση αγοράς που αποδίδεται σε μελέτη της KPMG (iKoinonia, Sofokleousin). Αφορά δυνητική απώλεια ανακτήσεων, όχι βέβαιο δημοσιονομικό έξοδο. Για να μετατραπεί σε κόστος του φορολογούμενου χρειάζεται ένα δεύτερο, πολύ πιο απαιτητικό βήμα: στον «Ηρακλή» το Δημόσιο εγγυάται μόνο τα senior notes των τιτλοποιήσεων (αρχικά έως 12 δισ. ευρώ για περίπου 36 δισ. δανείων), όχι τις αποδόσεις των funds (European Commission). Οι εγγυήσεις ενεργοποιούνται μόνο αν οι εισπράξεις πέσουν τόσο που να μην φτάνουν ούτε για τους εγγυημένους τίτλους.

Στο μεταξύ, η αγορά κερδίζει χρόνο με δικό της τρόπο. Servicers εξετάζουν αίτηση ερμηνείας της απόφασης και, σύμφωνα με ρεπορτάζ, ως τότε εισπράττουν δόσεις «μόνο με κεφάλαιο και όχι τόκους», παγώνοντας ουσιαστικά την εφαρμογή (ProtoThema). Δεν υπάρχει ακόμη επίσημη εποπτική πράξη που να πιστοποιεί γενικευμένη άρνηση συμμόρφωσης, αλλά οι ΕΔΑΔΠ εποπτεύονται από την Τράπεζα της Ελλάδος και υπόκεινται σε πρόστιμα έως 500.000 ευρώ (Bank of Greece).

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δίνει το μέτρο. Η «ευστάθεια του συστήματος» είναι αναγνωρισμένος άξονας πολιτικής: ΕΚΤ και ΕΕ θέλουν καθαρούς ισολογισμούς και ζωντανές δευτερογενείς αγορές NPLs. Όμως η ίδια η Οδηγία 2021/2167 ορίζει ρητά ότι η πώληση του δανείου δεν εξαφανίζει τα δικαιώματα του οφειλέτη (EUR-Lex). Η σταθερότητα δικαιολογεί το πώς εφαρμόζεται μια δικαστική προστασία, ποτέ το αν θα αδειάσει από το περιεχόμενό της.

Το ερώτημα που μένει: αν η κυβέρνηση όντως «αναζητεί τομή», τι ακριβώς ζυγίζει στην άλλη πλευρά της ζυγαριάς, όταν η μία πλευρά είναι μια αμετάκλητη δικαστική κρίση;