Κύκλωμα άντλησε 16 εκατ. ευρώ σε πλαστές επιστροφές φόρου

Ένα δίκτυο 152 εταιρειών ζήτησε από το Δημόσιο επιστροφές φόρου περίπου 40 εκατ. ευρώ με συναλλαγές που, κατά τις αρχές, ποτέ δεν έγιναν. Πριν μια διάταξη δέσμευσης ανακόψει τη ροή, το δίκτυο είχε προλάβει να εισπράξει περίπου 16 εκατ. Αυτό ανακοίνωσε στις 9 Σεπτεμβρίου η Αρχή για το Ξέπλυμα Μαύρου Χρήματος, η ανεξάρτητη υπηρεσία που παρακολουθεί τη διαδρομή του παράνομου χρήματος, στέλνοντας πόρισμα στον εισαγγελέα για 46 φυσικά πρόσωπα (Protagon, in.gr). Πρόκειται για χρήματα του κρατικού ταμείου που βγήκαν ως δήθεν επιστροφές σε επιχειρήσεις που δεν τις δικαιούνταν.

Οι δύο αριθμοί δεν μετρούν το ίδιο πράγμα:

Πώς φτιάχνεται μια ψεύτικη επιστροφή

Μια επιστροφή φόρου δεν είναι δώρο· είναι το κράτος που γυρίζει πίσω χρήματα όταν κάποιος έχει πληρώσει παραπάνω απ' όσα χρωστά. Το κόλπο, λοιπόν, είναι να δείξεις στα χαρτιά ότι πλήρωσες παραπάνω. Η υπόθεση αγγίζει τρεις φόρους, και ο μηχανισμός αλλάζει σε καθέναν. Στον ΦΠΑ, εικονικά τιμολόγια αγορών διογκώνουν τον φόρο που δήθεν πλήρωσε η επιχείρηση στους προμηθευτές της· όταν αυτός ξεπερνά τον ΦΠΑ των πωλήσεων, σχηματίζεται πιστωτικό υπόλοιπο που ζητείται πίσω (gov.gr). Στην παρακράτηση 20%, την προκαταβολή φόρου που κρατείται στην πηγή, μια ψευδής βεβαίωση ότι ο φόρος αποδόθηκε ήδη εμφανίζει πίστωση που δεν υπάρχει (ΑΑΔΕ). Στον φόρο εισοδήματος, πάλι, οι εικονικές δαπάνες μειώνουν το φορολογητέο κέρδος χωρίς να δημιουργούν αναγκαστικά πληρωτέα επιστροφή· για να προκύψει επιστροφή, πρέπει να έχουν εμφανιστεί φόροι ως ήδη προκαταβλημένοι.

Για να σταθεί το σκηνικό χρειάζονται πρόσωπα και σφραγίδες. Εδώ μπαίνουν, κατά την Αρχή, οι εταιρείες-«φαντάσματα», οι αχυράνθρωποι που βάζουν το όνομά τους σε επιχειρήσεις που δεν διοικούν, και η ενεργή συμμετοχή λογιστών ή φοροτεχνικών που ξέρουν πώς συμπληρώνεται μια δήλωση ώστε να περάσει (Capital). Η φράση «μέσω 152 εταιρειών» δεν σημαίνει ότι και οι 152 ήταν πλαστές, και η Αρχή μιλά για σοβαρές ενδείξεις, όχι για δικαστικά αποδεδειγμένη ενοχή.

Σε ποιο σημείο πέρασαν τα 16 εκατ.

Το 2023-2024 τα αιτήματα επιστροφής ΦΠΑ υποβάλλονταν ηλεκτρονικά και ταξινομούνταν κεντρικά: κάποια πληρώνονταν αμέσως ως χαμηλού κινδύνου, κάποια έμπαιναν πρώτα σε έλεγχο δικαιολογητικών. Για την ταχεία διαδρομή τα δημόσια κριτήρια ήταν συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων προηγούμενοι έλεγχοι σε τρεις τουλάχιστον φορολογικές περιόδους, απόκλιση αιτούμενου και επιστρεφόμενου ποσού έως 5% και κανένα καταχωρισμένο φορολογικό ή τελωνειακό παράπτωμα (ΦΕΚ Β΄1895/2020). Ακόμη και εκεί προβλεπόταν δικλείδα: εκ των υστέρων έλεγχος σε δείγμα τουλάχιστον 10% των επιστροφών που είχαν πληρωθεί χωρίς προηγούμενο έλεγχο.

Ποια από τις δύο διαδρομές ακολούθησαν οι συγκεκριμένες απαιτήσεις και σε ποιο σημείο εγκρίθηκαν τα 16 εκατ.; Δεν έχει δημοσιοποιηθεί αν πέρασαν από άμεση επιστροφή, τι σκορ κινδύνου πήραν, ούτε ποια πληροφορία ενεργοποίησε τελικά την έρευνα και πότε ενημερώθηκε η ΑΑΔΕ (Business Daily). Το μόνο βέβαιο είναι η σειρά: πρώτα πληρώθηκαν τα χρήματα, μετά ήρθε η αποκάλυψη. Ο ΟΟΣΑ συστήνει το αντίθετο, η αναχαίτιση να γίνεται πριν από την εκταμίευση, γιατί οι επιστροφές είναι από τους πιο ελκυστικούς στόχους οργανωμένης απάτης (OECD).

Την έρευνα, όπως αποδίδεται, διέταξε ο πρόεδρος της Αρχής Χαράλαμπος Βουρλιώτης, επίτιμος αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου (Liberal). Διοικητής της ΑΑΔΕ στη διετία που έτρεχε το φερόμενο κύκλωμα ήταν ο Γιώργος Πιτσιλής, γεγονός που δείχνει θεσμική εποπτεία της φορολογικής διοίκησης, όχι προσωπική έγκριση της κάθε πληρωμής (Dnews, Ναυτεμπορική). Δημόσια απάντηση για το πώς εγκρίθηκαν τα 16 εκατ. δεν έχει δοθεί.

Δέσμευση δεν σημαίνει ότι γύρισαν τα λεφτά

Η Αρχή εξέδωσε διάταξη δέσμευσης για το φερόμενο εγκληματικό προϊόν. Εδώ χρειάζεται μια διάκριση που συχνά χάνεται: η δέσμευση παγώνει λογαριασμούς και περιουσιακά στοιχεία προσωρινά, ως δικονομικό μέτρο· η δήμευση είναι η οριστική δικαστική αφαίρεσή τους· και η ανάκτηση είναι το μόνο που μετρά στο τέλος, δηλαδή αν αξία επέστρεψε πράγματι στο ταμείο (ν. 4557/2018). Η υπόθεση βρίσκεται στο προδικαστικό στάδιο, χωρίς δίωξη ή καταδίκη, και η αξία των δεσμευμένων δεν έχει ανακοινωθεί.

Τα 16 εκατ. αντιστοιχούν περίπου στο 0,08% των ετήσιων εσόδων ΦΠΑ της Ελλάδας, τα 40 εκατ. στο 0,20% (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Δεν είναι, δηλαδή, η υπόθεση που αλλάζει τον προϋπολογισμό. Είναι το επόμενο κεφάλαιο σε μια μετατόπιση που παρακολουθούμε: η βαριά φοροδιαφυγή αντιμετωπίζεται πλέον ως οργανωμένο έγκλημα, με τη φορολογική αρχή και τη δίωξη οργανωμένου εγκλήματος να κινούνται παράλληλα (To Brief), ενώ η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία χαρτογραφεί ήδη διασυνοριακά κυκλώματα ΦΠΑ στη χώρα (To Brief).

Το κρίσιμο δεν είναι η ανακοίνωση. Είναι αν τα 16 εκατ. που έφυγαν θα ξαναμπούν στο ταμείο. Μέχρι στιγμής, καμία ανάκτηση δεν έχει τεκμηριωθεί.