Ο Κούλογλου μηνύει για τις υποκλοπές Pegasus

Ο δημοσιογράφος και πρώην ευρωβουλευτής Στέλιος Κούλογλου κατέθεσε σήμερα, 28 Σεπτεμβρίου, μήνυση στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών. Η μήνυση στρέφεται κατά στελεχών της ισραηλινής NSO, της εταιρείας που κατασκευάζει το κατασκοπευτικό λογισμικό Pegasus (ΕΡΤ, News247). Είχε προηγηθεί τον Ιούλιο τεχνική έκθεση: το iPhone του μολύνθηκε δύο φορές με Pegasus, ενώ συμμετείχε στην επιτροπή του Ευρωκοινοβουλίου που ερευνούσε ακριβώς αυτό το λογισμικό (Citizen Lab). Η μόλυνση είναι αποδεδειγμένη. Δεν ξέρουμε όμως ποιος χειρίστηκε το λογισμικό ούτε τι πήρε από τη συσκευή.

Την έκθεση συνέταξε το Citizen Lab, ερευνητικό εργαστήριο του Πανεπιστημίου του Τορόντο. Οι ερευνητές εξέτασαν τη συσκευή τον Μάιο και εντόπισαν με υψηλή βεβαιότητα δύο περιόδους μόλυνσης: γύρω στις 21 Οκτωβρίου 2022 και στις 6–7 Μαρτίου 2023 (Citizen Lab). Στην πρώτη περίοδο, ίχνη του Pegasus εμφανίστηκαν μέσα σε λίγα λεπτά χωρίς καμία ενέργεια του χρήστη. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι έγινε επίθεση «μηδενικού κλικ», δηλαδή ο κάτοχος δεν χρειάστηκε να ανοίξει σύνδεσμο ή να πατήσει οτιδήποτε. Θεωρούν πιθανό ότι η ίδια μέθοδος χρησιμοποιήθηκε και τον Μάρτιο.

Η επιτροπή όπου συμμετείχε ο Κούλογλου λεγόταν PEGA. Ήταν προσωρινή εξεταστική επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το Pegasus και παρόμοια λογισμικά. Έκανε ακροάσεις και αποστολές και διατύπωνε συστάσεις, χωρίς να έχει δικαστική αρμοδιότητα. Ο Κούλογλου ήταν αναπληρωματικό μέλος της.

Οι δύο περίοδοι μόλυνσης πέφτουν σε κρίσιμες στιγμές της δουλειάς της. Τον Οκτώβριο του 2022 κυκλοφορούσαν προσχέδια, και η επιτροπή ετοίμαζε αποστολή στην Ελλάδα και την Κύπρο για την 1η–4η Νοεμβρίου (The Guardian). Τον Μάρτιο του 2023, όπως δηλώνει ο ίδιος στην έκθεση, γίνονταν εντατικές συζητήσεις για το τελικό κείμενο (Citizen Lab). Η σύμπτωση δικαιολογεί το ερώτημα αν το κοινοβουλευτικό του έργο ήταν το κίνητρο της επίθεσης. Δεν αποδεικνύει όμως τίποτα για την πρόθεση του δράστη.

Τι ζητά η μήνυση

Ο Κούλογλου πήγε στην Εισαγγελία μαζί με τον δικηγόρο του Ζαχαρία Κεσσέ. Μετά την κατάθεση, ο Κεσσές συνέδεσε δημόσια την παγίδευση του τηλεφώνου με τα κοινοβουλευτικά καθήκοντα του πελάτη του (ΕΡΤ). Στα αποσπάσματα της μήνυσης που δημοσιεύθηκαν κατονομάζονται οι συνιδρυτές της NSO Shalev Hulio και Omri Lavi και ο τότε διευθύνων σύμβουλος Yaron Shohat. Μαζί τους μηνύονται άλλα στελέχη και «παντός υπεύθυνος» (News247). Δεν έχει γίνει γνωστό πόσοι ακριβώς είναι οι μηνυόμενοι.

Η μήνυση ζητά να διερευνηθούν τρία αδικήματα: παραβίαση του απορρήτου των επικοινωνιών, παράνομη πρόσβαση σε πληροφοριακό σύστημα και δεδομένα, και παραβάσεις της νομοθεσίας για τα προσωπικά δεδομένα (Το Κουτί της Πανδώρας). Επικαλείται επίσης κίνδυνο για την ελεύθερη λειτουργία του πολιτεύματος, επειδή ο στόχος ήταν μέλος εξεταστικής επιτροπής.

Πού σταματά η απόδειξη

Η τεχνική έκθεση περιγράφει τι μπορούσε να δει ο χειριστής, όχι τι είδε. Δεν κατονομάζει κανένα αρχείο που διαβάστηκε και δεν μετρά πόσα δεδομένα μεταφέρθηκαν (Citizen Lab). Η μήνυση ισχυρίζεται ότι οι δράστες απέκτησαν πρόσβαση «στο σύνολο σχεδόν» των δεδομένων της συσκευής (Το Κουτί της Πανδώρας). Ο ίδιος ο Κούλογλου λέει σήμερα ότι του «τράβηξαν δεδομένα» δύο φορές και ότι υπάρχει «ελληνικός δάκτυλος» (ΤΑ ΝΕΑ). Αυτά είναι ισχυρισμοί του μηνυτή, όχι ευρήματα της έκθεσης.

Το Citizen Lab δεν ταυτοποίησε πελάτη ή χειριστή και δεν βρήκε ενδείξεις εμπλοκής της ελληνικής κυβέρνησης. Συνέδεσε όμως έναν δείκτη της επίθεσης με παλαιότερες στοχοποιήσεις εξόριστων Ρώσων και Λευκορώσων δημοσιογράφων στην Ευρώπη (Citizen Lab). Η ελληνική υπόθεση Predator δεν βοηθά εδώ, γιατί αφορά άλλο κατασκοπευτικό λογισμικό άλλης εταιρείας. Και το ότι η NSO κατασκευάζει το Pegasus δεν δείχνει ποιος πελάτης της επέλεξε τον Κούλογλου ως στόχο.

Τον Ιούλιο η NSO δεν απάντησε αμέσως σε αίτημα σχολίου του Al Jazeera. Δημόσια απάντησή της στη σημερινή μήνυση δεν έχει εντοπιστεί (Al Jazeera). Η εταιρεία δέχεται πίεση και στις ΗΠΑ. Εκεί η Meta την κατηγόρησε τον Ιούνιο ότι παραβίασε δικαστική απαγόρευση να στοχοποιεί χρήστες του WhatsApp (To Brief).

Η κατάθεση μήνυσης δεν σημαίνει ότι ασκήθηκε δίωξη. Ο εισαγγελέας μπορεί να ζητήσει συμπληρωματικά στοιχεία ή να παραγγείλει προκαταρκτική εξέταση (Κώδικας Ποινικής Δικονομίας). Για να περάσει η έρευνα από το «χρησιμοποιήθηκε Pegasus» στο «ποιος το χειρίστηκε», πρέπει να διασταυρωθούν τα ίχνη της συσκευής με στοιχεία υποδομής, λογαριασμών και συμβάσεων. Αν τα στοιχεία αυτά βρίσκονται στο εξωτερικό, θα χρειαστεί διεθνής δικαστική συνδρομή. Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι έχουν ζητηθεί τέτοιες ενέργειες.

Η έκθεση του Citizen Lab απάντησε στο πότε και με ποιο εργαλείο. Το ποιος περνά τώρα σε Έλληνα εισαγγελέα. Το μόνο τεχνικό στοιχείο που έχει δημοσιοποιηθεί συνδέει την επίθεση με στοχοποιήσεις εξόριστων Ρώσων και Λευκορώσων δημοσιογράφων, όχι με την Αθήνα.