Η Κοβέσι ζητά μηχανισμό αιρεσιμότητας λόγω ΟΠΕΚΕΠΕ

Την ώρα που 11 εν ενεργεία βουλευτές της ΝΔ περνούν το κατώφλι της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ (To Brief), η Λάουρα Κοβέσι τραβάει το ευρωπαϊκό «χειρόφρενο». Η επιστολή της προς την Κομισιόν ενεργοποιεί, για πρώτη φορά τόσο ευθέως για την Ελλάδα, τον μηχανισμό αιρεσιμότητας κράτους δικαίου (Κανονισμός 2020/2092) με ένα ευθύ επιχείρημα: η τροπολογία Φλωρίδη και μια απόφαση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου εμποδίζουν την EPPO να ερευνήσει υποθέσεις που αφορούν χρήματα της ΕΕ.

Η σύγκρουση που έσπασε στις 22 Μαΐου

Η σύγκρουση κορυφώνεται σε μια κρίσιμη στιγμή για τις έρευνες. Η EPPO έχει ήδη καλέσει περίπου 50 πρόσωπα για εξηγήσεις στον ΟΠΕΚΕΠΕ, ανάμεσά τους τους 11 βουλευτές της ΝΔ μετά την άρση της ασυλίας τους (Euronews). Παράλληλα, το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο δεν αναγνώρισε την πενταετή ανανέωση τριών Εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων που είχε αποφασίσει το Κολέγιο της EPPO (EPPO). Η δικαιοδοσία και η σύνθεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στην Ελλάδα δοκιμάζονται ταυτόχρονα.

Το άρθρο 32Α και η σύγκρουση αρμοδιοτήτων

Το επίμαχο νέο άρθρο 32Α ΚΠΔ προβλέπει για κακουργήματα βουλευτών την υποχρεωτική εισαγωγή σε ειδικό εφέτη ανακριτή (To Brief). Στην αρχική του διατύπωση, ο εφέτης ανακριτής αναλάμβανε την κύρια ανάκριση «κατά παρέκκλιση κάθε άλλης γενικής ή ειδικής διάταξης» (Enikos). Για την EPPO, η φράση αυτή διαβαζόταν ως αφαίρεση του ερευνητικού ρόλου των Εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων στις υποθέσεις της δικαιοδοσίας της.

Η τροπολογία πέρασε τελικά μόνο με τις ψήφους της ΝΔ (Newpost · Protothema), ενισχύοντας την κριτική της αντιπολίτευσης ότι η κυβέρνηση πρώτα νομοθέτησε και μετά προσπάθησε να διευκρινίσει τις προθέσεις της. Μετά τη νομοτεχνική βελτίωση, η κυβέρνηση δήλωσε στη Βουλή πως στις υποθέσεις της EPPO ο εφέτης ανακριτής περιορίζεται στη λήψη απολογίας και σε τυχόν μέτρα δικονομικού καταναγκασμού, ενώ οι υπόλοιπες πράξεις παραμένουν στους Εντεταλμένους Εισαγγελείς (Iefimerida). Η EPPO απαντά ότι η διαβεβαίωση αυτή ήρθε χωρίς εκ των προτέρων διαβούλευση και ότι η διατύπωση παραμένει προβληματική (Newsit).

Η διαδικασία που απειλεί τα κονδύλια

Ο Κανονισμός 2020/2092 δεν ενεργοποιείται για κάθε πρόβλημα κράτους δικαίου. Απαιτεί παραβίαση που να επηρεάζει «με αρκούντως άμεσο τρόπο» τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προϋπολογισμού ή τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ (EUR-Lex). Η ίδια η εμπλοκή της EPPO, που ερευνά αποκλειστικά αδικήματα κατά αυτών των συμφερόντων, αρκεί για να ανοίξει η συζήτηση.

Η διαδικασία είναι κλιμακωτή. Η επιστολή Κοβέσι λειτουργεί ως πληροφορία προς την Κομισιόν. Η Επιτροπή αξιολογεί, στέλνει γραπτή κοινοποίηση, λαμβάνει παρατηρήσεις από την Αθήνα, και μόνο μετά μπορεί να προτείνει αναλογικά μέτρα. Η αναστολή πληρωμών δεν την αποφασίζει η Κομισιόν, αλλά το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία (European Commission). Τα διαθέσιμα μέτρα: αναστολή πληρωμών, μείωση προχρηματοδότησης, πάγωμα έγκρισης προγραμμάτων.

Σε περίπτωση κυρώσεων, οι τελικοί δικαιούχοι (όπως οι αγρότες) προστατεύονται νομικά. Το κράτος υποχρεούται να τους πληρώσει από εθνικούς πόρους. Η διαδικασία αυτή είναι εντελώς διαφορετική από τις δημοσιονομικές διορθώσεις που ήδη «τρέχουν» για τον ΟΠΕΚΕΠΕ (EUR-Lex), οι οποίες οδηγούν σε απευθείας ανακτήσεις από το ελληνικό Δημόσιο.

Τα επόμενα βήματα της Κομισιόν

Η Επιτροπή δεν έχει ανακοινώσει επίσημη ενεργοποίηση διαδικασίας. Σε αυτή τη φάση, η πιθανότερη εξέλιξη είναι τεχνική αξιολόγηση της επιστολής, ενδεχόμενες διευκρινίσεις από την Αθήνα και, εφόσον κριθεί απαραίτητο, γραπτή κοινοποίηση που ανοίγει επίσημο διάλογο. Παράλληλα, η Κομισιόν διατηρεί ταχύτερα εργαλεία, όπως η διαδικασία επί παραβάσει για κακή ενσωμάτωση του κανονισμού της EPPO (EUR-Lex). Η αιρεσιμότητα είναι το βαρύ πυροβολικό και σπάνια χρησιμοποιείται πρώτη.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ζητά πλέον συγκεκριμένες εγγυήσεις: ρητή εξαίρεση των υποθέσεών της από το fast-track και πλήρη αναγνώριση της πενταετούς θητείας των εισαγγελέων της. Χωρίς αυτές, ο φάκελος της Ελλάδας στις Βρυξέλλες θα παραμείνει ανοιχτός για όσο διαρκούν οι έρευνες για τον ΟΠΕΚΕΠΕ.