Στο Κονγκό, ο πόλεμος αφήνει τον Έμπολα χωρίς ιχνηλάτηση

Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, οι ομάδες υγείας έχουν καταγράψει χιλιάδες ανθρώπους που ήρθαν σε επαφή με κρούσματα Έμπολα. Στις 10 Ιουνίου, όμως, μόνο 4.141 από τις 5.768 επαφές παρακολουθούνταν πραγματικά. Σχεδόν τρεις στις δέκα έμεναν εκτός ραντάρ (WHO). Αυτός ο αριθμός, και όχι κάποια νέα μετάλλαξη του ιού, είναι ο λόγος που ο Africa CDC προειδοποιεί ότι η επιδημία «μπορεί να γίνει η χειρότερη στην ιστορία».

Η φράση παραπλανά αν διαβαστεί κυριολεκτικά. Έναν μήνα μετά την κήρυξη της επιδημίας, με 837 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 196 θανάτους στις 16 Ιουνίου (ECDC), η σημερινή έξαρση παραμένει πολύ μικρότερη από εκείνη της Δυτικής Αφρικής το 2014-16, που είχε πάνω από 28.600 κρούσματα και 11.325 νεκρούς (WHO). Το «χειρότερη» δεν περιγράφει το μέγεθος. Περιγράφει την τροχιά. Εκατοντάδες κρούσματα γίνονται ανεξέλεγκτη κρίση όταν οι επαφές δεν εντοπίζονται, οι ασθενείς βγαίνουν από την απομόνωση και οι νεκροί θάβονται χωρίς ασφαλές πρωτόκολλο.

Γιατί η ιχνηλάτηση είναι το μόνο φρένο

Εδώ είναι το κλειδί που κάνει αυτή την επιδημία διαφορετική. Το στέλεχος που κυκλοφορεί λέγεται Bundibugyo, και γι' αυτό δεν υπάρχει σήμερα εγκεκριμένο εμβόλιο ούτε ειδική θεραπεία. Τα διαθέσιμα εργαλεία (Ervebo, Inmazeb, Ebanga) αφορούν το στέλεχος Zaire, όχι αυτό (FDA). Η αντίθεση είναι έντονη: μόλις χθες, η Νότια Αφρική ξεκινούσε τη μαζική διάθεση ενός προληπτικού φαρμάκου που μειώνει τον κίνδυνο HIV πάνω από 99,9% (To Brief). Για τον Έμπολα Bundibugyo, η ιατρική δεν έχει αντίστοιχο όπλο. Η ανάσχεση επιστρέφει στα βασικά της δημόσιας υγείας: βρες ποιος νόσησε, ποιους συνάντησε, απομόνωσέ τον γρήγορα, κάνε ασφαλείς τις ταφές.

Καθένας από αυτούς τους κρίκους σπάει όταν η περιοχή είναι εμπόλεμη. Σε καταυλισμό της Ituri με περίπου 30.000 εκτοπισμένους, κάτοικοι έδιωξαν τις ομάδες που πήγαν να ιχνηλατήσουν τις επαφές των πρώτων θανάτων (The Star/Reuters). Στις 16 Ιουνίου, ένοπλοι μπήκαν σε κλινική κοντά στο Butembo και πήραν μια μητέρα και την 6χρονη κόρη της που είχε βρεθεί θετική, αφαιρώντας κυριολεκτικά ένα κρούσμα από την απομόνωση (BBC). Αλλού, πλήθος έκαψε σκηνές απομόνωσης και προσπάθησε να αρπάξει λείψανα από υγειονομική δομή, με τη δυσπιστία να τρέφεται από την πεποίθηση ότι ο Έμπολα «εφευρέθηκε» για να φέρει ξένη βοήθεια (UN News). Όταν οι οικογένειες κρύβουν ασθενείς, χάνεται και ο εντοπισμός κρουσμάτων και η δημιουργία νέων επαφών προς παρακολούθηση.

Η αντίθεση με το τι είναι εφικτό αλλού είναι ωμή. Ο Αμερικανός γιατρός Peter Stafford, που μολύνθηκε στο Κονγκό, διακομίστηκε στη Charité του Βερολίνου, έλαβε το πειραματικό αντίσωμα MBP-134 ήδη κατά τη μεταφορά και στη συνέχεια εντατική υποστηρικτική φροντίδα (ABC News). Γιατροί της Charité περιέγραψαν ως «οδυνηρή» την αντίθεση ανάμεσα στους πόρους που κινητοποιήθηκαν για έναν ασθενή και στις συνθήκες στο πεδίο (DW). Στη Bunia, ο θάλαμος απομόνωσης ενός νοσοκομείου επεκτάθηκε από 6 σε πάνω από 18 κλίνες και πάλι γέμισε, ενώ 34 υγειονομικοί μολύνθηκαν και 7 πέθαναν (The Guardian). Στο North Kivu υπάρχει ένα μόνο εργαστήριο για εξετάσεις αίματος, με καθυστερήσεις έως σχεδόν μία εβδομάδα (MSF/ReliefWeb). Η ανισότητα εδώ δεν είναι «καλύτερο φάρμακο για τους πλούσιους». Είναι ολόκληρο σύστημα φροντίδας που υπάρχει στη μία πλευρά και λείπει στην άλλη.

Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, το ECDC αξιολογεί τον κίνδυνο για το κοινό ως πολύ χαμηλό· το ζητούμενο είναι να αναγνωριστεί άμεσα ένα μεμονωμένο εισαγόμενο περιστατικό, όχι να κλείσουν σύνορα (ECDC).

Το πιο καθαρό σημάδι ελέγχου τις επόμενες εβδομάδες θα είναι αν το ποσοστό ιχνηλάτησης ανεβαίνει σταθερά πάνω από το σημερινό 71%· ο συνολικός αριθμός κρουσμάτων παραπλανά. Και εδώ ο αριθμός που μετράει την παγκόσμια κινητοποίηση είναι αμείλικτος: το κοινό σχέδιο WHO/Africa CDC κοστολογείται στα 518 εκατ. δολάρια, αλλά στα μέσα Ιουνίου είχαν εξασφαλιστεί περίπου 212 εκατ., αφήνοντας κενό περίπου 306 εκατ. δολαρίων (WHO). Όσο αυτό μένει ανοιχτό, ο ιός κερδίζει τον χρόνο που τα χρήματα δεν αγοράζουν.