Κομισιόν προτείνει ξεπάγωμα 4,2 δισ. ευρώ στην Ουγγαρία

Στις 23 Σεπτεμβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να ξεπαγώσουν 4,2 δισ. ευρώ κονδυλίων συνοχής για την Ουγγαρία, δηλαδή χρημάτων της ΕΕ για την περιφερειακή ανάπτυξη. Πρότεινε επίσης να επιστρέψουν 21 πανεπιστήμια στο Erasmus+ (φοιτητικές ανταλλαγές) και στο Horizon Europe (χρηματοδότηση έρευνας) (EU News). Η πρόταση όμως δεν αρκεί. Αποφασίζει το Συμβούλιο των κυβερνήσεων, που έχει κανονικά έναν μήνα, και ως τότε τα μέτρα του 2022 ισχύουν (EUobserver).

Στις 9 Σεπτεμβρίου η κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ ενημέρωσε τις Βρυξέλλες ότι θεωρεί ολοκληρωμένα τα διορθωτικά μέτρα (Portfolio). Η Κομισιόν συμφώνησε ότι καλύφθηκαν οι ελλείψεις σε δημόσιες συμβάσεις, αντιδιαφθορά, συγκρούσεις συμφερόντων και διώξεις. Επικαλέστηκε την ενισχυμένη ουγγρική Αρχή Ακεραιότητας, τον ευρύτερο δικαστικό έλεγχο των εισαγγελέων και την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (ανακοίνωση της Κομισιόν). Στην ίδια προσπάθεια να ξεπαγώσουν τα ευρωπαϊκά χρήματα εντάσσεται και ένα πρόσφατο νομοσχέδιο της κυβέρνησης. Αναθεωρεί τον νόμο του 2021 για την ομοφυλοφιλία και τους ανηλίκους, που το ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ έκρινε ότι εισάγει διακρίσεις (To Brief).

Ο κανονισμός αιρεσιμότητας επιτρέπει να παγώσουν κονδύλια όταν παραβιάσεις του κράτους δικαίου θίγουν, ή απειλούν σοβαρά, τον προϋπολογισμό της ΕΕ «με επαρκώς άμεσο τρόπο». Τα κονδύλια ξεπαγώνουν όταν ο κίνδυνος αυτός εκλείψει (Κανονισμός 2020/2092). Η Κομισιόν λοιπόν δεν πιστοποίησε ότι η Ουγγαρία απαλλάχθηκε από τη διαφθορά. Έκρινε ότι τα ευρωπαϊκά χρήματα δεν κινδυνεύουν πια αρκετά ώστε να δικαιολογείται το πάγωμα. Το πάγωμα είχε πάντως πραγματικό κόστος: από τα περίπου 6,3 δισ. που δεσμεύτηκαν το 2022, πάνω από 1 δισ. χάθηκε οριστικά, επειδή έληξαν οι προθεσμίες απορρόφησης (European Newsroom).

Για τα πανεπιστήμια, το μέτρο του 2022 απαγόρευε νέες ευρωπαϊκές δεσμεύσεις με τα ιδρύματα δημόσιου συμφέροντος που τα συντηρούν (Εκτελεστική απόφαση 2022/2506). Έτσι έμειναν εκτός 21 ιδρύματα, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της Κομισιόν Μπαλάζ Ουϊβάρι (EU News). Με την άρση θα μπορούν ξανά να υπογράφουν συμβάσεις, χωρίς όμως εγγύηση ότι θα χρηματοδοτηθεί κάθε αίτηση. Άλλα δεσμευμένα κονδύλια συνοχής, που συνδέονται και με όρους θεμελιωδών δικαιωμάτων, κρίνονται με χωριστές διαδικασίες. Οι εκτιμήσεις για το ύψος τους κυμαίνονται από 2 έως περίπου 3,5 δισ., χωρίς επίσημη εξήγηση της διαφοράς (Report.az, Euronews).

Η κρίση του 2026 απέναντι στα στοιχεία του 2025

Το σημείο τριβής βρίσκεται στους διαγωνισμούς. Όπως έχει αποδοθεί η πρόταση, ο στόχος ήταν να πέσουν κάτω από 15% οι διαγωνισμοί με μία μόνο προσφορά και εθνική χρηματοδότηση. Η πρόταση αναγνωρίζει ότι ο στόχος δεν επιτεύχθηκε, αφού το ποσοστό έφτασε το 22% το 2025, αλλά κρίνει τα μέτρα συνολικά επαρκή (COM(2026)516). Το πλήρες κείμενο δεν κατέστη δυνατό να ελεγχθεί, οπότε ούτε οι αριθμοί ούτε οι ορισμοί τους επαληθεύτηκαν ανεξάρτητα.

Μια δεύτερη μέτρηση έρχεται από τη Βουδαπέστη. Την 1η Ιουλίου το Telex παρουσίασε την έκθεση της ουγγρικής Αρχής Ακεραιότητας για το 2025. Η έκθεση κατέγραφε περιορισμένο ανταγωνισμό στις δημόσιες συμβάσεις, εκτιμώμενη υπερτιμολόγηση στις κατασκευές και 19,6% σε δικό της δείκτη για τους διαγωνισμούς. Ο δείκτης αυτός δεν συγκρίνεται ευθέως με το 22%, γιατί δεν έχει κοινό ορισμό (Telex). Τα στοιχεία αφορούν χρονιά πριν από τις περισσότερες αλλαγές του 2026. Δείχνουν από πού ξεκίνησε η κυβέρνηση Μαγιάρ, όχι ότι απέτυχε. Άλλωστε ένας διαγωνισμός με μία προσφορά δεν αποδεικνύει από μόνος του απάτη.

Γι' αυτό η ευρωβουλευτής Τίνεκε Στρικ ζητά να κριθούν οι αλλαγές που εφαρμόζονται ήδη, όχι οι υποσχέσεις (Portfolio). Τον λόγο έχουν τώρα οι κυβερνήσεις, που αποφασίζουν με ειδική πλειοψηφία, δηλαδή με τουλάχιστον 15 από τα 27 κράτη που εκπροσωπούν το 65% του πληθυσμού της ΕΕ (Κανονισμός 2020/2092). Η Ουγγαρία δεν μπορεί επομένως να μπλοκάρει μόνη της την απόφαση. Οι τεχνικές συζητήσεις ορίστηκαν για τις 24 Σεπτεμβρίου και την 1η Οκτωβρίου, ενώ οι μεγάλες πρωτεύουσες δεν έχουν δημοσιοποιήσει θέσεις (EUobserver).

Ο υπουργός Μεταφορών και Επενδύσεων Ντάβιντ Βιτέζι έσπευσε να κατονομάσει έργα που θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν. Ανέφερε την αναβάθμιση του HÉV, του προαστιακού σιδηροδρόμου της Βουδαπέστης, και την επέκταση της γραμμής M3 του μετρό (24.hu). Είναι σχέδια, όχι πληρωμές. Ακόμη και αν το Συμβούλιο εγκρίνει την πρόταση, θα επανέλθουν οι δεσμεύσεις, όχι άμεσες εκταμιεύσεις. Η Κομισιόν έκρινε ότι ο κίνδυνος για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό εξέλιπε. Ο πρώτος πραγματικός έλεγχος αυτής της κρίσης θα είναι οι διαγωνισμοί για το HÉV και τη γραμμή M3, εκεί όπου η ίδια η ουγγρική Αρχή εντόπιζε πέρσι το πρόβλημα.