Η Κομισιόν προτείνει ψηφιακό διαβατήριο κοινωνικής ασφάλισης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε στις 15 Σεπτεμβρίου ένα ψηφιακό έγγραφο που θα αποδεικνύει, από την οθόνη του κινητού, σε ποια χώρα είναι ασφαλισμένος ένας εργαζόμενος: το «ευρωπαϊκό διαβατήριο κοινωνικής ασφάλισης», το ESSPASS. Αν δουλεύεις ή σκέφτεσαι να δουλέψεις σε άλλη χώρα της ΕΕ, κράτα τι ακριβώς κατατέθηκε: μία ανακοίνωση πολιτικής και πέντε νομοθετικές προτάσεις, όχι ένα σύστημα που λειτουργεί ήδη (DG EMPL). Η εκτελεστική αντιπρόεδρος Ροξάνα Μινζάτου το συνόψισε ως εξής: όπου κι αν εργάζεσαι στην ΕΕ, οι δεξιότητες και τα κοινωνικά δικαιώματά σου πρέπει να σε ακολουθούν (Eunews).

Για να φανεί τι αλλάζει, ακολουθήστε τη διαδρομή ενός Έλληνα τεχνικού που η εταιρεία του τον στέλνει για οκτώ μήνες στη Γερμανία. Χρειάζεται πρώτα το πιστοποιητικό A1, το χαρτί που βεβαιώνει ποιας χώρας η νομοθεσία ασφάλισης τον καλύπτει, ώστε να μείνει ασφαλισμένος στην Ελλάδα ενώ εργάζεται προσωρινά αλλού (Καν. 883/2004). Σήμερα το έγγραφο εκδίδεται, ταξιδεύει, ελέγχεται με καθυστερήσεις. Η πρόταση θέλει να το κάνει ηλεκτρονικό: αίτηση, λήψη και επίδειξη από το ψηφιακό πορτοφόλι ταυτότητας, με την υπηρεσία της άλλης χώρας να επαληθεύει σε δευτερόλεπτα τη γνησιότητά του.

Το ESSPASS δεν δημιουργεί κανένα νέο κοινωνικό δικαίωμα. Το A1 δεν αποδεικνύει ότι πληρώθηκαν πράγματι οι εισφορές, ούτε απαλλάσσει τον εργοδότη από τους κανόνες αμοιβής της χώρας υποδοχής. Οι συντελεστές εισφορών, οι προϋποθέσεις και τα ποσά των παροχών παραμένουν εθνικά (Καν. 987/2009). Αυτό που ψηφιοποιείται είναι η απόδειξη και ο διασυνοριακός έλεγχος, όχι το ίδιο το δικαίωμα.

Το χρονοδιάγραμμα

Τίποτα δεν είναι άμεσο. Η επίσημη ανακοίνωση τοποθετεί την ψηφιοποίηση του A1 έναν χρόνο μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, και την Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθένειας (την ΕΚΑΑ, που καλύπτει την αναγκαία περίθαλψη σε προσωρινή παραμονή) μαζί με άλλα έγγραφα εντός τριετίας (DG EMPL). Στα προσόντα, η Επιτροπή υπόσχεται απλούστερη αναγνώριση τίτλων από χώρες εκτός ΕΕ εντός δύο ετών από την υιοθέτηση.

Οι πολυδιαφημισμένες «πέντε εβδομάδες» ισχύουν στενά. Αφορούν επτά επαγγέλματα που ήδη τυγχάνουν αυτόματης αναγνώρισης (γιατροί, νοσηλευτές, οδοντίατροι, μαίες, κτηνίατροι, φαρμακοποιοί και αρχιτέκτονες): για αυτά ο στόχος πέφτει από τρεις μήνες στις πέντε εβδομάδες, με αφετηρία τον πλήρη φάκελο. Η γενική διαδικασία για όλους τους άλλους στοχεύει στις έντεκα εβδομάδες, από έως τέσσερις μήνες σήμερα (EU Perspectives, ANSA). Στην ίδια βάση, ψηφιακά και συγκρίσιμα προσόντα υπόσχεται η Επιτροπή εντός τριών ετών από την υιοθέτηση.

Προσοχή όμως σε μια διάκριση: το να επαληθεύεται ψηφιακά ένα πτυχίο δεν ισοδυναμεί με άδεια άσκησης. Ένα νοσοκομείο μπορεί να δει ότι το πτυχίο μιας νοσηλεύτριας είναι γνήσιο, αλλά η εγγραφή και η γλωσσική επάρκεια παραμένουν προϋποθέσεις, και την τελική απόφαση την παίρνει η αρμόδια εθνική αρχή (Οδηγία 2005/36/ΕΚ).

Αυτό το «ποιος αποφασίζει» τρέχει σε όλο το πακέτο. Η πρόταση ενισχύει την Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας (την ELA, που συντονίζει τους εθνικούς επιθεωρητές) με καλύτερη ανάλυση κινδύνων, αλλά τους επιτόπιους ελέγχους και τις κυρώσεις τους κρατούν οι εθνικές υπηρεσίες (Καν. 2019/1149). Γι' αυτό και τα σωματεία προειδοποιούν πως η ψηφιακή αποθήκευση ενός εγγράφου δεν είναι από μόνη της επαλήθευση ότι ο εργαζόμενος όντως πληρώνεται και ασφαλίζεται (EFBWW). Όπως το θέτει η Mercedes Miletti, σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC), οι επισφαλείς άδειες και οι αλυσίδες υπεργολαβίας μπορούν να διατηρούν την εκμετάλλευση ακόμη και με άψογους διοικητικούς κανόνες (EU Perspectives).

Ποιους αφορά; Περίπου 14 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ ζουν σε άλλο κράτος μέλος και περίπου 2 εκατομμύρια διασχίζουν σύνορα για δουλειά (DG EMPL). Ανάμεσά τους, όλο και περισσότεροι Έλληνες πτυχιούχοι που φεύγουν για δουλειά σε άλλη χώρα της ΕΕ (To Brief). Ο μηχανισμός δεν είναι θεωρητικός: μόνο το 2020-2024 αναγνωρίστηκαν τα προσόντα πάνω από 185.000 επαγγελματιών (DG EMPL).

Στο συνολικό όφελος, η ίδια η Κομισιόν δίνει δύο διαφορετικούς αριθμούς: 6 δισ. ευρώ έως το 2040 στην κεντρική της σελίδα (Κομισιόν), 5 δισ. στην αρμόδια υπηρεσία εργασίας (DG EMPL). Και τα δύο είναι προβλέψεις σωρευτικού οφέλους ως το 2040, όχι κέρδος που έχει ήδη μπει σε κάποια τσέπη.

Το επόμενο βήμα είναι θεσμικό: οι πέντε προτάσεις πρέπει να περάσουν από το Ευρωκοινοβούλιο και το Συμβούλιο πριν μπει οτιδήποτε σε ισχύ. Μέχρι τότε, ο Έλληνας τεχνικός θα κουβαλά το χαρτί του A1 στη Γερμανία· για πρώτη φορά, όμως, ξέρει πότε θα μπορέσει να το αφήσει.