Η Κομισιόν προτείνει χώρο για ενεργειακά έργα, όχι λογαριασμούς

Το ECOFIN των υπουργών Οικονομικών της ΕΕ έχει σήμερα στην ατζέντα του τη σύσταση που επιτρέπει στην Ελλάδα να ξεπεράσει τον κανόνα δαπανών για έργα ενεργειακής ασφάλειας (ημερήσια διάταξη ECOFIN). Η ρήτρα, αν εγκριθεί, αφορά φωτοβολταϊκά, μπαταρίες και κτίρια· τον λογαριασμό του χειμώνα δεν τον καλύπτει (εισήγηση Κομισιόν). Για τους λογαριασμούς, το Eurogroup της προηγούμενης μέρας συζήτησε την ακρίβεια χωρίς να εγκρίνει νέα εξαίρεση ή κοινό πακέτο επιδοτήσεων (αποτελέσματα Eurogroup, EU Perspectives).

Δύο διαφορετικά χρήματα

Ο λογαριασμός ρεύματος πληρώνεται τον επόμενο μήνα. Μια επένδυση ενεργειακής ασφάλειας, όπως ένα φωτοβολταϊκό σε δημόσιο κτίριο ή μια αντλία θερμότητας, μειώνει την κατανάλωση εισαγόμενου αερίου όταν ολοκληρωθεί, συνήθως σε βάθος ετών. Η ευρωπαϊκή συζήτηση αφορά σήμερα κυρίως το δεύτερο, ενώ η πίεση στα νοικοκυριά πέφτει στο πρώτο.

Και η πίεση είναι βαρύτερη στην Ελλάδα. Ο ετήσιος πληθωρισμός έφτασε τον Σεπτέμβριο το 5,1%, έναντι 3,8% στην ευρωζώνη, όπου η ενέργεια ήταν σχεδόν 19% ακριβότερη από πέρσι (Eurostat).

Μέσα στη χώρα, το βάρος δεν μοιράζεται ίσα. Το φτωχότερο πέμπτο των νοικοκυριών ξόδευε το 2025 πάνω από τα μισά χρήματά του σε τρόφιμα και στέγαση, το πλουσιότερο λιγότερο από το ένα τρίτο (ΕΛΣΤΑΤ). Ήδη το 2024, σχεδόν ένας στους πέντε κατοίκους δήλωνε ότι δεν μπορεί να ζεστάνει επαρκώς το σπίτι του (Eurostat).

Απέναντι σε αυτό, το εργαλείο που εξετάζεται είναι στενό. Η Κομισιόν προτείνει να επιτραπεί στην Ελλάδα να ξεπεράσει το συμφωνημένο όριο αύξησης των καθαρών δαπανών (το ταβάνι στο πόσο μπορούν να αυξάνονται κάθε χρόνο οι δημόσιες δαπάνες, χωρίς τους τόκους) κατά έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και 0,6% συνολικά την περίοδο 2026-2028 (εισήγηση Κομισιόν). Τα μέτρα πρέπει να έχουν αποφασιστεί μετά τις 28 Φεβρουαρίου 2026 και να μειώνουν την εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ενώ η εξαίρεση δεν φέρνει ευρωπαϊκά χρήματα ούτε σβήνει το κόστος από το έλλειμμα και το χρέος (σχέδιο Σύστασης).

Πρακτικά, η Αθήνα παίρνει άδεια να ξοδέψει δικά της χρήματα, και μόνο σε έργα που θα περάσουν από έλεγχο. Η κυβέρνηση υπολογίζει ότι αυτά θα ξεπεράσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 (TheTOC), όπως είχε ζητήσει ο Κυριάκος Πιερρακάκης τον Αύγουστο (To Brief).

Το αίτημα για τον ΦΠΑ

Για τους λογαριασμούς, η Αθήνα έχει καταθέσει χωριστό αίτημα. Στις 30 Σεπτεμβρίου ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε να εξαιρούνται προσωρινά ορισμένα μέτρα στήριξης από τον στόχο δαπανών και να αξιοποιούνται τα πρόσθετα έσοδα ΦΠΑ που φέρνει ο πληθωρισμός (Euronews). Το επιχείρημα έχει λογική: ο ΦΠΑ που εισπράττει το κράτος από τις ακριβότερες τιμές προέρχεται από τις ίδιες τσέπες που θα στήριζε.

Ο επίτροπος Βάλντις Ντομπρόβσκις εμφανίστηκε επιφυλακτικός στο Eurogroup: είπε ότι η ΕΕ δεν μπορεί να εισάγει συνεχώς νέες ευελιξίες, αλλά δεσμεύτηκε να εξετάσει προσεκτικότερα τα αιτήματα Ελλάδας και Ιταλίας (ANSA). Η επιφύλαξη στηρίζεται σε στοιχεία της ίδιας της Κομισιόν: 25 κράτη ξόδεψαν φέτος 17,9 δισ. ευρώ για το ενεργειακό κόστος, και πάνω από τα δύο τρίτα των μέτρων δεν είχαν στόχευση (Euronext).

Η ΕΚΤ βλέπει το ίδιο ζήτημα από άλλη πλευρά. Τον Σεπτέμβριο ανέβασε το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,50% (ΕΚΤ), και ο επικεφαλής οικονομολόγος της, Φίλιπ Λέιν, εξηγεί ότι οι γενικευμένες δημόσιες δαπάνες προσθέτουν ζήτηση τη στιγμή που η τράπεζα προσπαθεί να τη συγκρατήσει (συνέντευξη Λέιν). Γι' αυτό προκρίνει βοήθεια στοχευμένη στα χαμηλά εισοδήματα.

Τι σημαίνουν τα 200 εκατομμύρια

Το προσχέδιο προϋπολογισμού του 2027 προβλέπει 200 εκατ. ευρώ για ενδεχόμενες ανάγκες από την ενεργειακή κρίση και, χωριστά, 400 εκατ. ευρώ για ενεργειακά έργα και υποδομές (προσχέδιο 2027). Τα 200 εκατ. είναι αποθεματικό: δεν έχουν ανακοινωθεί ακόμη επίδομα, ποσό ή δικαιούχοι.

Το περιθώριο να γίνουν περισσότερα είναι σφιχτό. Το προσχέδιο προβλέπει αύξηση καθαρών δαπανών 3,6%, πάνω από το συμφωνημένο 3,1%, και στηρίζει τη συμμόρφωση στις ειδικές ευελιξίες (προσχέδιο 2027). Γι' αυτό ούτε το πρωτογενές πλεόνασμα (έσοδα μείον δαπάνες, χωρίς τους τόκους) λειτουργεί ως ελεύθερο ταμείο: ο κανόνας μετρά πόσο αυξάνονται οι δαπάνες, όχι πόσα περισσεύουν.

Η στήριξη που ήδη τρέχει δείχνει την τάξη μεγέθους. Η επιδότηση στο diesel κίνησης, 15 λεπτά ανά λίτρο στην αντλία για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου, κοστίζει περίπου 20 εκατ. ευρώ (Υπουργείο Οικονομικών). Δίνεται ανά λίτρο, χωρίς εισοδηματικό κριτήριο, άρα περισσότερα παίρνει όποιος καταναλώνει περισσότερο (ΚΥΑ).

Για τον χειμώνα, η κυβέρνηση μπορεί να αποφασίσει από τα δικά της κονδύλια: το επίδομα θέρμανσης, που περιμένει ακόμη ποσά και όρους, και στοχευμένες πιστώσεις λογαριασμών μέσα στα 200 εκατ. του αποθεματικού. Περισσότερος χώρος θα υπάρξει μόνο αν η Κομισιόν δεχτεί το αίτημα για τον ΦΠΑ. Η ρήτρα που εξετάζει σήμερα το ECOFIN θα φανεί στους λογαριασμούς όταν τα πάνελ και οι μπαταρίες μπουν σε λειτουργία, όχι φέτος τον χειμώνα.