Η Κομισιόν εξαγγέλλει άμυνα χωρίς εξασφαλισμένο χρήμα

Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εκφώνησε στις 16 Σεπτεμβρίου στο Στρασβούργο την ετήσια ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης. Είναι, μία φορά τον χρόνο, ο απολογισμός και το πρόγραμμα εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και φέτος περιλάμβανε 21 νέες πρωτοβουλίες με αιχμή την άμυνα, την ασφάλεια και τη στήριξη της Ουκρανίας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το ερώτημα για κάθε ευρωπαϊκή κυβέρνηση, την ελληνική συμπεριλαμβανομένη: ποιες από αυτές έχουν χρήμα από πίσω, και ποιες είναι πολιτικοί τίτλοι που περιμένουν ακόμη νομοθεσία, προϋπολογισμό και ομοφωνία των 27.

Η πιο χειροπιαστή αμυντική κίνηση είναι η κατεύθυνση αδιάθετης χρηματοδότησης από ένα εργαλείο που υπάρχει ήδη. Το SAFE δανείζει κράτη-μέλη έως 150 δισ. ευρώ για κοινές αμυντικές προμήθειες, με αποπληρωμή που τρέχει έως και σε 45 χρόνια (Κανονισμός SAFE). Από αυτά, 10 με 15 δισ. ευρώ αδιάθετης δανειακής χωρητικότητας θα κατευθυνθούν σε κοινά ευρωουκρανικά αμυντικά έργα. Πρώτο ονομαστικά μπαίνει το Freyja, ένα αρθρωτό σύστημα αεράμυνας που συνδέει ουκρανικά αναχαιτιστικά με ευρωπαϊκά ραντάρ και συστήματα διοίκησης (Militarnyi). Τα δάνεια όμως τα αποπληρώνουν τα κράτη που τα λαμβάνουν, όχι η Ουκρανία: δεν πρόκειται για δωρεά προς το Κίεβο, αλλά για κοινές αγορές όπου ουκρανικές εταιρείες μπαίνουν ως ανάδοχοι. Τελικό ποσό και εκτελεστική απόφαση με δικαιούχους δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί (Ευρωκοινοβούλιο).

Αυτό αφήνει ανέγγιχτο το μεγάλο νούμερο. Για το 2027, το Κίεβο εκτιμά ότι του λείπουν ακόμη 32,6 δισ. δολάρια εξωτερικής χρηματοδότησης, σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών Σεργκίι Μαρτσένκο (Forbes Ukraine). Το SAFE χρηματοδοτεί αμυντικές συμβάσεις, όχι τον γενικό προϋπολογισμό ενός κράτους σε πόλεμο, και η ομιλία δεν παρουσίασε πακέτο γι' αυτό το κενό. Ούτε επανέφερε τον πιο προφανή μηχανισμό κάλυψής του: την αξιοποίηση των περίπου 210 δισ. ευρώ σε παγωμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία, που μπλοκάρουν νομικές ενστάσεις του Βελγίου και της ΕΚΤ (BBC Ukrainian). Η απόσταση ανάμεσα στις εξαγγελίες και το δεσμευμένο χρήμα δεν είναι καινούργια στα ευρωπαϊκά αμυντικά σχέδια (To Brief).

Δίπλα στα λεφτά, η φον ντερ Λάιεν πρότεινε νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας: ένα Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας και ένα πρωτόκολλο αντίδρασης σε υβριδικές επιθέσεις, δηλαδή στον συνδυασμό κυβερνοεπιθέσεων, σαμποτάζ, παραπληροφόρησης ή πληγμάτων σε υποδομές που μένουν κάτω από το όριο ένοπλης επίθεσης και συχνά χωρίς σαφή δράστη (Reuters). Στην πράξη είναι ένα πολιτικό «κουμπί» που θα επιτρέπει σε ένα κράτος να συγκαλεί άμεσα τα 27 για συντονισμό, χωρίς αυτόματη στρατιωτική συνδρομή, τη στιγμή που ΕΕ και ΝΑΤΟ διαθέτουν ήδη κύτταρα ανάλυσης υβριδικών απειλών (NATO). Πρότεινε επίσης καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» για τον Καναδά του Μαρκ Κάρνεϊ, που παρακολουθούσε από το βήμα, μια ιδέα που δεν προβλέπεται καν στις Συνθήκες και θα απαιτούσε διεθνή συμφωνία με ομοφωνία των κρατών (Globe and Mail).

Στο οικονομικό σκέλος, η πιο συγκεκριμένη νέα κίνηση είναι μια ευρωπαϊκή εταιρεία κρίσιμων πρώτων υλών, που θα προμηθεύεται και θα αποθηκεύει υλικά απαραίτητα για τσιπ, μπαταρίες, καθαρές τεχνολογίες και όπλα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Είναι η ίδια λογική «στρατηγικής αυτονομίας», δηλαδή μείωσης της εξάρτησης από τρίτους για ό,τι κρίνεται κρίσιμο, που φέτος οδήγησε και στη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με την Αυστραλία (To Brief). Τα υπόλοιπα, όπως ο οδικός χάρτης της ενιαίας αγοράς ή η ευρωπαϊκή προτίμηση στις δημόσιες συμβάσεις, είναι κυρίως επιτάχυνση όσων ήδη τρέχουν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Ποιος εγκρίνει και ποιος πληρώνει

Όλα καταλήγουν στο ίδιο ταμείο. Ο νέος πολυετής προϋπολογισμός που πρότεινε η Επιτροπή φτάνει τα 1,76 τρισ. ευρώ, με περίπου 131 δισ. για άμυνα, ασφάλεια και διάστημα, αλλά παραμένει πρόταση, όχι εγκεκριμένη δαπάνη (πρόταση Επιτροπής). Για να περάσει χρειάζεται ομοφωνία των 27 κυβερνήσεων και συναίνεση του Ευρωκοινοβουλίου. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες του Βορρά ζητούν περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων και απορρίπτουν νέο κοινό χρέος (γερμανική κυβέρνηση), ενώ το Κοινοβούλιο ζητά μεγαλύτερο προϋπολογισμό και προστασία της γεωργίας και της συνοχής (Ευρωκοινοβούλιο). Χωρίς νέα έσοδα, άμυνα, ανταγωνιστικότητα, γεωργία και συνοχή ανταγωνίζονται για το ίδιο ταβάνι, μια μάχη που έχει ήδη ανοίξει (To Brief).

Για την Ελλάδα, τίποτα από αυτά δεν μεταφράζεται σήμερα σε αυτόματη χρηματοδότηση ή υποχρέωση. Η Αθήνα συμμετέχει ήδη σε τέσσερις από τις πέντε πρώτες μεγάλες αμυντικές κατευθύνσεις της ΕΕ, από τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη έως την αεράμυνα (Euronews, efsyn). Όμως η όποια ελληνική συμμετοχή στα ευρωουκρανικά έργα θα περάσει από διακρατικές κοινοπραξίες και ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς, όχι από μια απευθείας αίτηση μιας εταιρείας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ελληνικά ποσά, αναθέσεις ή ποσοστά βιομηχανικής επιστροφής δεν έχουν τεκμηριωθεί.

Το πραγματικό μήνυμα του Στρασβούργου είναι ότι η ατζέντα και το χρήμα κάθονται σε δύο διαφορετικά τραπέζια. Οι εξαγγελίες ορίζουν πού θέλει να πάει η Επιτροπή· η έγκριση και η πληρωμή τους περνούν από 27 κυβερνήσεις που ήδη διαφωνούν για το ποιος βάζει το χέρι στην τσέπη. Μέχρι να λυθεί αυτό, το ουκρανικό κενό των 32,6 δισ. δολαρίων και η ευρωπαϊκή αμυντική φιλοδοξία μένουν υποσχέσεις με ημερομηνία λήξης τον επόμενο προϋπολογισμό.