Κοινοβουλευτικό «όχι» στον Τραμπ για το Ιράν

Την ίδια εβδομάδα που οι ΗΠΑ και το Ιράν αντάλλασσαν χτυπήματα στον Περσικό Κόλπο, με ένα ιρανικό πλήγμα να πέφτει σε κτίριο επιβατών του αεροδρομίου του Κουβέιτ (To Brief), η σύγκρουση άνοιξε ένα δεύτερο μέτωπο μέσα στην ίδια την Ουάσιγκτον. Στις 3 Ιουνίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε 215-208 να ζητήσει από τον Ντόναλντ Τραμπ να αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις από τις εχθροπραξίες κατά του Ιράν (Congress.gov, CBS News).

Το ψήφισμα είναι ένα πολιτικό χαστούκι στον πρόεδρο. Δεν έχει όμως τη νομική ισχύ να τραβήξει ούτε ένα πλοίο από τον Κόλπο. Για να καταλάβει κανείς αυτή την απόσταση, ανάμεσα στο δυνατό μήνυμα και το μηδενικό πρακτικό αποτέλεσμα, πρέπει να δει τι πραγματικά κρατάει στα χέρια του το Κογκρέσο.

Το ρήγμα των τεσσάρων

Το ρήγμα το άνοιξαν τέσσερις Ρεπουμπλικανοί που άλλαξαν στρατόπεδο: ο Thomas Massie, ο Brian Fitzpatrick, ο Tom Barrett και ο Warren Davidson (Politico). Δεν ψηφίζουν όλοι για τον ίδιο λόγο, και εκεί κρύβεται η σημασία τους. Ο Massie είναι ο πιο σταθερός αντιπολεμικός φιλελεύθερος του κόμματος. Ο Barrett, βετεράνος του στρατού, δεν ζητά απλώς παύση αλλά συγκεκριμένα όρια αποστολής και περιορισμένη εξουσιοδότηση για τις επιχειρήσεις (Barrett House). Όταν ένας πρώην στρατιωτικός και ένας ιδεολόγος κατά των πολέμων καταλήγουν στην ίδια ψήφο, η δυσφορία δεν είναι περιθωριακή.

Η κούραση φαίνεται και έξω από το Κογκρέσο. Δημοσκόπηση των YouGov και Economist έδειξε ότι η πλειοψηφία των Αμερικανών θέλει γρήγορη συμφωνία για τερματισμό του πολέμου (YouGov). Πριν τρεις μήνες, ένα σχεδόν πανομοιότυπο ψήφισμα είχε απορριφθεί στη Βουλή 219-212, στις 5 Μαρτίου (Al Jazeera). Η μετατόπιση μερικών δεκάδων ψήφων μέσα σε ένα τρίμηνο δείχνει ότι η αντοχή του κόμματος στον πόλεμο φθείρεται.

Γιατί δεν είναι νόμος

Εδώ μπαίνει η μηχανική του αμερικανικού συστήματος. Το μέτρο, το H. Con. Res. 86, είναι ένα μη δεσμευτικό ψήφισμα. Στηρίζεται στον νόμο του 1973 για τις πολεμικές εξουσίες, που γεννήθηκε από την οργή για το Βιετνάμ και ορίζει ότι ένας πρόεδρος δεν μπορεί να κρατά αμερικανικές δυνάμεις σε μάχη πάνω από 60 ημέρες χωρίς έγκριση του Κογκρέσου.

Το κρίσιμο σημείο: αυτού του τύπου το ψήφισμα δεν φτάνει ποτέ στο γραφείο του προέδρου για υπογραφή. Άρα δεν γίνεται νόμος του κράτους (U.S. Senate). Είναι μια δήλωση βούλησης, όχι μια εντολή. Για να δεσμεύσει πραγματικά τον Τραμπ, το Κογκρέσο θα έπρεπε να περάσει κανονικό νομοσχέδιο. Τότε ο πρόεδρος θα ασκούσε βέτο, και για να ανατραπεί ένα βέτο χρειάζονται τα δύο τρίτα σε Βουλή και Γερουσία. Το 215-208 δεν πλησιάζει καν αυτό το όριο.

Η γκρίζα ζώνη της «αυτοάμυνας»

Ακόμα κι αν το ψήφισμα είχε ισχύ, θα σκόνταφτε σε μια λέξη: «εχθροπραξίες». Ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio υποστήριξε στη Βουλή ότι η «Epic Fury», η κεντρική αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, έχει τελειώσει, και ότι ό,τι συνεχίζεται είναι «εντελώς αμυντικό» (Stars and Stripes). Η CENTCOM, η Κεντρική Διοίκηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων για τη Μέση Ανατολή, παρουσιάζει τα πλήγματα στο Qeshm και τις αναχαιτίσεις ιρανικών πυραύλων ως προστασία δυνάμεων και ναυσιπλοΐας (CENTCOM). Αναχαιτίσεις και «άμυνα» χωράνε εύκολα έξω από το πεδίο εφαρμογής του νόμου. Μόνο επαναλαμβανόμενα επιθετικά πλήγματα ή αποκλεισμός θα μετρούσαν αναμφίβολα ως συνεχιζόμενος πόλεμος.

Στην Τεχεράνη η ανάγνωση είναι ψύχραιμη. Τα ιρανικά μέσα παρουσιάζουν την ψήφο ως ένδειξη αμερικανικής εσωτερικής ρωγμής και κόπωσης, όχι ως γεγονός που σταματά τα χτυπήματα (Mehr). Είναι κέρδος εικόνας, όχι διαπραγματευτικό χαρτί.

Για την Ελλάδα η αντίφαση είναι ορατή. Ενώ η Ουάσιγκτον συζητά ανοιχτά αν ο πόλεμος έχει κοινοβουλευτική νομιμοποίηση, στην Αθήνα η χρήση της Σούδας αντιμετωπίζεται ως τεχνική ρουτίνα (Protothema). Καθαρή ελληνική κυβερνητική αντίδραση για τη συγκεκριμένη ψήφο δεν καταγράφηκε, ούτε ενεργοποιήθηκαν τα εργαλεία κοινοβουλευτικού ελέγχου (Hellenic Parliament).

Όσο βαθαίνουν οι ρωγμές στους Ρεπουμπλικανούς, ο Τραμπ ξέρει ότι κάθε νέο πλήγμα στον Κόλπο δεν κρίνεται πλέον μόνο στο πεδίο, αλλά και στο εσωτερικό του κόμματός του.