Η Κένυα ξεκινά αντίστροφη μέτρηση για το Έμπολα

Η Κένυα έστειλε σπίτι τον τελευταίο ασθενή της με Έμπολα στις 11 Νοεμβρίου και, αν δεν εμφανιστεί νέο κρούσμα, μπορεί να κηρυχθεί απαλλαγμένη από τον ιό στις 23 Δεκεμβρίου (ΠΟΥ Αφρικής). Από τα εννέα κρούσματα της χώρας επτά άνθρωποι ανάρρωσαν και δύο πέθαναν (BBC). Την ίδια ώρα, στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, απ' όπου ήρθε ο ιός, η επιδημία ξεπέρασε τα 11.000 επιβεβαιωμένα κρούσματα και πλησιάζει τους 5.400 θανάτους (ECDC). Για το στέλεχος αυτής της επιδημίας, τον ιό Bundibugyo, δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο (ΠΟΥ), οπότε στην Κένυα το μόνο φράγμα ήταν να βρεθούν οι επαφές των ασθενών πριν αρρωστήσουν.

Η αλυσίδα στην Κένυα ξεκίνησε με έναν Κενυάτη που ζούσε στο Κονγκό. Έφτασε στο Ναϊρόμπι μέσω Ουγκάντας στις 3 Οκτωβρίου, ήδη άρρωστος, και πέθανε δύο ημέρες αργότερα (AP). Από εκείνον μολύνθηκαν οκτώ ακόμη άνθρωποι, τέσσερις συγγενείς και τέσσερις εργαζόμενοι υγείας ή φροντίδας, και όλοι βρίσκονταν ήδη σε καραντίνα όταν εμφάνισαν συμπτώματα (ECDC). Συνολικά οι αρχές εντόπισαν και παρακολούθησαν 135 επαφές, στην Κένυα και στο εξωτερικό (ΠΟΥ Αφρικής).

Γιατί μετράει τόσο η καραντίνα πριν από τα συμπτώματα; Το Έμπολα δεν μεταδίδεται από τον αέρα, ούτε πριν αρχίσουν τα συμπτώματα. Χρειάζεται άμεση επαφή με αίμα ή άλλα σωματικά υγρά ανθρώπου που ήδη νοσεί, ή με μολυσμένα αντικείμενα (ΠΟΥ). Ένας εκτεθειμένος που είναι ήδη απομονωμένος τη μέρα που αρρωσταίνει μοιάζει με σπίθα που πέφτει σε τσιμέντο αντί για ξερά χόρτα: δεν βρίσκει τίποτα να ανάψει.

Γιατί ακριβώς 42 ημέρες

Το εξιτήριο του τελευταίου ασθενούς ανοίγει μια περίοδο παρατήρησης με πρώτη ημέρα τη 12η Νοεμβρίου (ΠΟΥ Αφρικής). Το μεγαλύτερο γνωστό διάστημα από τη μόλυνση ως τα πρώτα συμπτώματα είναι 21 ημέρες, και ο κανόνας του ΠΟΥ ζητά δύο τέτοια διαστήματα στη σειρά χωρίς κανένα νέο επιβεβαιωμένο ή πιθανό κρούσμα (ΠΟΥ).

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος μολύνθηκε χωρίς να μπει ποτέ στη λίστα των επαφών. Ο πρώτος γύρος δίνει στα συμπτώματά του χρόνο να εμφανιστούν. Αν κι εκείνος πέρασε απαρατήρητος και πρόλαβε να κολλήσει κάποιον δικό του άνθρωπο, ο δεύτερος γύρος πιάνει αυτή την επόμενη γενιά. Η σιωπή όμως μετράει μόνο αν κάποιος ακούει, γι' αυτό οι ομάδες ταχείας απόκρισης της Κένυας μένουν σε επιφυλακή και ερευνούν κάθε ύποπτο περιστατικό.

Το 42ήμερο αφορά τη χώρα και δεν σημαίνει καραντίνα για κατοίκους ή επισκέπτες. Δεν υπάρχει νέα γενική ταξιδιωτική απαγόρευση, και το ECDC εκτιμά τον κίνδυνο για τον γενικό πληθυσμό της ΕΕ πολύ χαμηλό (ECDC).

Το ίδιο εργαλείο, άλλο έδαφος

Στο Κονγκό, μόνο στις 9 Νοεμβρίου καταγράφηκαν 52 νέα κρούσματα, τα περισσότερα στην Ιτούρι και στο Βόρειο Κίβου (Gaceta Médica). Η επιδημία είναι ήδη πάνω από τριπλάσια από το προηγούμενο ρεκόρ της χώρας, τα περίπου 3.470 κρούσματα του 2018-2020, και δεύτερη παγκοσμίως πίσω μόνο από τη Δυτική Αφρική του 2014-2016, που ξεπέρασε τις 28.600 (ΟΗΕ, ΠΟΥ).

Η ιχνηλάτηση που απέδωσε στην Κένυα εδώ σκοντάφτει. Στις 9 Νοεμβρίου οι ομάδες είδαν περίπου 27.000 από τις σχεδόν 34.000 καταγεγραμμένες επαφές, δηλαδή τέσσερις στις πέντε, ενώ ο στόχος είναι το 95%· στην επαρχία Tshopo η κάλυψη έπεφτε λίγο πάνω από τη μία στις δύο (Gaceta Médica). Και ο λογαριασμός μετρά μόνο όσους έχουν ήδη μπει στη λίστα. Όποιος εκτέθηκε χωρίς να καταγραφεί δεν εμφανίζεται πουθενά.

Ένα μέρος της εξήγησης είναι η βία. Ο ΠΟΥ ανέφερε στις 11 Νοεμβρίου ότι μετά τις επιθέσεις γύρω από το Beni και τη Mabalako χάθηκαν από την παρακολούθηση πάνω από 1.000 επαφές, ενώ τρεις επιβεβαιωμένοι ασθενείς δεν έχουν εντοπιστεί· σε μία από αυτές, στην Cantine-Aloya, σκοτώθηκαν 66 άμαχοι, ανάμεσά τους τρεις υγειονομικοί (ΠΟΥ). Κάθε χαμένη επαφή είναι κάποιος που μπορεί να αρρωστήσει χωρίς να τον περιμένει καμία ομάδα. Είναι ακριβώς το σενάριο που απέτρεψε η καραντίνα στο Ναϊρόμπι.

Η απόκριση στηρίζεται και σε ανθρώπους που πρέπει να πληρώνονται: στα τέλη Οκτωβρίου, εργαζόμενοι σε θεραπευτικό κέντρο της Tchomia απεργούσαν ζητώντας μισθούς τεσσάρων μηνών (AP). Και το κενό δεν σταματά στα σύνορα. Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης διαπίστωσε ότι το 95% από 71 κρούσματα που εντόπισε στα σημεία επιτήρησής του κινούνταν σε ανεπίσημες διαδρομές, έξω από τους επίσημους ελέγχους (IOM). Ο πρώτος ασθενής της Κένυας δείχνει πόσο μακριά φτάνει ένα κρούσμα που δεν το βλέπει κανείς: διέσχισε την Ουγκάντα άρρωστος και εντοπίστηκε μόλις στο Ναϊρόμπι.

Ούτε τα εμβόλια λύνουν το πρόβλημα παρακάμπτοντας την ιχνηλάτηση. Τα δύο υποψήφια ειδικά εμβόλια για τον Bundibugyo που είχαμε παρουσιάσει (To Brief) περιμένουν ακόμη εθνικές εγκρίσεις για να μπουν σε κλινική δοκιμή (ΠΟΥ). Το αδειοδοτημένο Ervebo έχει φτιαχτεί για τον συγγενικό ιό Ζαΐρ (EMA). Είναι σαν να έχει μάθει ο οργανισμός τη φωτογραφία ενός συγκεκριμένου προσώπου: η ομοιότητα με έναν συγγενή του μπορεί να βοηθήσει, αλλά δεν αποδεικνύει ότι θα τον αναγνωρίσει. Ο ΠΟΥ κρίνει ανεπαρκή τα στοιχεία ότι προστατεύει ανθρώπους από τον Bundibugyo και το εξετάζει στη δοκιμή Tumaini σε «δακτύλιο», δηλαδή το προσφέρει στις επαφές γύρω από κάθε κρούσμα (ΠΟΥ, εμβόλια, ΠΟΥ, 6/11). Ακόμη και η λύση που δοκιμάζεται φτάνει, έτσι, μόνο σε όσους έχει ήδη βρει η ιχνηλάτηση.

Στην Κένυα η αλυσίδα σταμάτησε επειδή οι ομάδες έφτασαν στις επαφές πριν εκείνες αρρωστήσουν. Στο Κονγκό η μέθοδος είναι η ίδια· αυτό που λείπει είναι ασφαλείς δρόμοι, πληρωμένοι εργαζόμενοι και χωριά όπου μια ομάδα μπορεί να επιστρέψει και την επόμενη μέρα. Γι' αυτό η αντίστροφη μέτρηση στο Ναϊρόμπι, αν φτάσει στο τέλος της, θα κλείσει μια αλυσίδα και όχι την επιδημία.