Κατατέθηκε σχέδιο για θαλάσσιο πάρκο Νοτίου Αιγαίου

Το ΥΠΕΝ κατέθεσε στις 16 Οκτωβρίου στο Συμβούλιο της Επικρατείας σχέδιο προεδρικού διατάγματος για το «Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1, Νότιες Κυκλάδες» (ΥΠΕΝ). Το σχέδιο απαγορεύει τη μηχανότρατα σε όλη τη θάλασσα του πάρκου και κλείνει την αλιεία κοντά στις ακτές κάθε άνοιξη, αλλά αφήνει για αργότερα το πόσα θα πάρουν οι αλιείς. Το πάρκο δεν υπάρχει ακόμη νομικά: πρώτα πρέπει να γνωμοδοτήσει το ΣτΕ.

Τι έφτασε στο ΣτΕ

Η κατάθεση έγινε γνωστή τρεις ημέρες αργότερα, στις 19 Οκτωβρίου. Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου τη συνέδεσε με τη δέσμευση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη διάσκεψη Our Ocean τον Απρίλιο του 2024 και είπε ότι τα δύο σχεδιαζόμενα πάρκα θα ανεβάσουν την προστατευόμενη θαλάσσια έκταση πάνω από 35% (Το Βήμα). Ο αριθμός αυτός περιγράφει την ημέρα που θα ολοκληρωθούν και τα δύο, όχι τη σημερινή κατάσταση.

Το ΣτΕ είναι το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο και ελέγχει τη νομιμότητα κάθε κανονιστικού διατάγματος πριν εκδοθεί. Μετά τη γνωμοδότησή του ακολουθούν η τελική έκδοση και η δημοσίευση σε ΦΕΚ. Το πλήρες κείμενο και οι χάρτες δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, οπότε ό,τι ξέρουμε για το περιεχόμενο προέρχεται από την ανακοίνωση του υπουργείου.

Ο χάρτης: 196 ζώνες, θάλασσα μεγαλύτερη από την Κρήτη

Οι 196 δεν είναι νησίδες αλλά ζώνες προστασίας, σε στεριά και θάλασσα, η καθεμιά με διαφορετικές επιτρεπόμενες χρήσεις. Η θαλάσσια έκταση του πάρκου ξεπερνά τα 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, περισσότερο από όσο πιάνει η Κρήτη. Από αυτά, περίπου 8.400 είναι νέα προστασία, πέρα από όσα καλύπτει ήδη το Natura 2000, το ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών (ΥΠΕΝ).

Τι αλλάζει για τα καΐκια

Οι κανόνες για την αλιεία είναι δύο. Ο πρώτος απαγορεύει σε όλο το πάρκο τα συρόμενα εργαλεία που αγγίζουν τον βυθό, όπως η μηχανότρατα. Ο δεύτερος απαγορεύει κάθε αλιεία από 15 Απριλίου έως 31 Μαΐου σε απόσταση μισού ναυτικού μιλίου από την ακτή, με δυνατότητα αναθεώρησης μέσω του Σχεδίου Διαχείρισης (ΥΠΕΝ). Το σχέδιο ενσωματώνει επίσης τα μέτρα που ισχύουν ήδη γύρω από την Αμοργό και προαναγγέλλει ανάλογα για το Ακρωτήριο Σαντορίνης.

Η τράτα δεν ήταν ως τώρα ελεύθερη κοντά στις ακτές. Ο ευρωπαϊκός κανονισμός 1967/2006 την αποκλείει ήδη, κατά κανόνα, εντός τριών ναυτικών μιλίων, ή πιο κοντά αν εκεί το βάθος φτάνει τα 50 μέτρα (EUR-Lex). Το νέο είναι ότι η απαγόρευση απλώνεται σε όλο το πάρκο και κλείνει και πεδία πιο ανοιχτά.

Ο στόχος, κατά το υπουργείο, είναι να σταματήσει η διατάραξη του βυθού, ενώ σταδιακοί περιορισμοί στην αγκυροβόληση θα προστατεύουν τα λιβάδια Ποσειδωνίας και τους υφάλους. Πρόκειται για σκοπούς, όχι για μετρημένα αποτελέσματα: το υπουργείο θεωρεί επιτυχημένο το καθεστώς της Αμοργού, χωρίς να έχει εντοπιστεί ανεξάρτητη σύγκριση πριν και μετά.

Το ΥΠΕΝ μιλά για αποζημίωση των αλιέων, αλλά την παραπέμπει στο Σχέδιο Διαχείρισης, χωρίς ποσό, δικαιούχους ή χρόνο πληρωμής. Ο Ιωάννης Μπουντούκος, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Πλοιοκτητών Μέσης Αλιείας, είχε ταχθεί κατά των πάρκων ήδη από τον Φεβρουάριο (Agrotypos). Χωρίς δημοσιευμένο χάρτη και απογραφή σκαφών, δεν μπορεί ακόμη να μετρηθεί πόσα πεδία κλείνουν και πόσοι θίγονται.

Γιατί ο χάρτης έχει και διπλωματικό βάρος

Το ΥΠΕΝ εντάσσει ρητά στο πάρκο την Κίναρο και τα Λέβιθα, δύο νησίδες ανατολικά της Αμοργού, και περιγράφει τις θαλάσσιες περιοχές ως ελληνικά χωρικά ύδατα. Η Καθημερινή καταγράφει τουρκική αμφισβήτηση της κυριαρχίας στις δύο νησίδες, στο πλαίσιο των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών» (Καθημερινή). Η επίσημη Άγκυρα μιλά γενικότερα για νησιωτικούς σχηματισμούς που, κατά τη θέση της, δεν μεταβιβάστηκαν στην Ελλάδα με συνθήκες. Τις δύο νησίδες δεν τις κατονομάζει (BBC Türkçe), ούτε έχει καταγραφεί ειδική τουρκική αντίδραση στο σχέδιο της 16ης Οκτωβρίου.

Η διαφορά αφορά λοιπόν την κυριαρχία σε νησίδες και τα χωρικά τους ύδατα, όχι τα δικαιώματα στον βυθό πέρα από αυτά, τη γνωστή διένεξη για την υφαλοκρηπίδα. Οι αλιευτικοί κανόνες είναι ελληνική και ευρωπαϊκή υπόθεση· η αμφισβήτηση τρέχει παράλληλα. Τα δύο τουρκικά θαλάσσια πάρκα της 15ης Αυγούστου, για τα οποία διαμαρτυρήθηκε το ελληνικό ΥΠΕΞ (ΥΠΕΞ), βρίσκονται στο Βόρειο Αιγαίο και στην περιοχή Φετιγιέ–Κας, χωρίς τεκμηριωμένη επικάλυψη με τις Κυκλάδες. Ο θαλάσσιος χάρτης έχει γίνει, πάντως, πεδίο όπου κάθε πλευρά καταγράφει παρουσία, όπως έδειξε και το τουρκικό σχέδιο για υπεράκτια αιολικά (To Brief).

Το επόμενο βήμα

Το χρονοδιάγραμμα έχει ήδη γλιστρήσει. Τον Αύγουστο ο γενικός γραμματέας Πέτρος Βαρελίδης περίμενε την κατάθεση «μέσα στις επόμενες ημέρες» (Καθημερινή, 30/8), και αυτή ήρθε δύο μήνες αργότερα. Το Βήμα αποδίδει στην κυβέρνηση την επιδίωξη να κλείσει το θέμα πριν από τις εκλογές (Το Βήμα, 7/10), χωρίς επίσημη προθεσμία. Ημερομηνία για τη γνωμοδότηση του ΣτΕ δεν έχει ανακοινωθεί.

Μέχρι να φτάσει το διάταγμα στο ΦΕΚ, οι Νότιες Κυκλάδες έχουν ένα σχέδιο προστασίας με συγκεκριμένους κανόνες και οι αλιείς τους μια υπόσχεση αποζημίωσης χωρίς αριθμό.