Ο Καμπίλα ηγείται μετώπου με την ένοπλη M23

Το βράδυ της 12ης Οκτωβρίου, στην κατοικία του στη Γκόμα, ο πρώην πρόεδρος της ΛΔ Κονγκό Ζοζέφ Καμπίλα εμφανίστηκε ως επικεφαλής νέου πολιτικοστρατιωτικού μετώπου. Δίπλα του κάθονταν οι ηγέτες του Κινήματος της 23ης Μαρτίου, της ένοπλης M23 (AP). Η ένοπλη ομάδα που ελέγχει τη Γκόμα έχει πλέον για δημόσιο πρόσωπο έναν πρώην αρχηγό κράτους. Για τους κατοίκους μετρούν δύο πράγματα: αν θα κρατήσει η εκεχειρία και αν θα συνεχίσει να φτάνει η βοήθεια.

Το νέο Μέτωπο για την Επανίδρυση του Έθνους (FRN) το παρουσίασε ο Κλοντ Ιμπαλάνκι. Δήλωσε ότι το μέτωπο θα συντονίσει τις «δυνάμεις αντίστασης» με κάθε μέσο, και με βία (AFP).

Το ιδρυτικό κείμενο, όπως το εξέτασε το Actualité.cd, ορίζει ότι η υπογραφή του «θέτει οριστικά τέλος στην ύπαρξη» της AFC. Η AFC, η Συμμαχία του Ποταμού Κονγκό, ήταν ως τώρα η πολιτική στέγη της M23. Το ίδιο κείμενο υπόσχεται αγώνα κατά της «τυραννίας» με «όλα τα μέσα, συμπεριλαμβανομένης της βίας», και επικαλείται το άρθρο 64 του Συντάγματος. Αυτή η ερμηνεία ανήκει στους ιδρυτές· καμία ανεξάρτητη αρχή δεν έχει κρίνει νόμιμη την ένοπλη δράση.

Ο Καμπίλα, που δεν μίλησε στην ανακοίνωση, έχει καταδικαστεί ερήμην σε θάνατο από στρατοδικείο στις 30 Σεπτεμβρίου 2025, για κατηγορίες που περιλαμβάνουν προδοσία και εγκλήματα πολέμου. Σύμφωνα με τη Human Rights Watch, δεν είχε συνήγορο στη δίκη, και το κόμμα του τη χαρακτήρισε πολιτικά υποκινούμενη. Μπορούσε να εμφανιστεί δημόσια μόνο σε πόλη που δεν ελέγχει η κυβέρνηση.

Ποιοι μπαίνουν στο νέο σχήμα

Η M23 σχηματίστηκε το 2012 και ξαναπήρε τα όπλα το 2021. Τον Ιανουάριο του 2025 κατέλαβε τη Γκόμα, πρωτεύουσα του Βόρειου Κίβου στην ανατολή της χώρας. Η AFC δημιουργήθηκε το 2023 ως ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο γύρω της, με επικεφαλής τον Κορνέιγ Νανγκά (IPIS).

Στο FRN αντιπρόεδροι γίνονται ο Νανγκά και ο πρόεδρος της M23 Μπερτράν Μπισίμγουα. Ο στρατιωτικός διοικητής της M23, Σουλτάνι Μακένγκα, αναλαμβάνει το επιτελείο του στρατιωτικού σκέλους (Actualité.cd). Οι πρώτες περιγραφές διαφέρουν όμως για τους τίτλους, και κανένας τίτλος δεν δείχνει ακόμη ποιος παίρνει τις επιχειρησιακές αποφάσεις.

Το Jeune Afrique γράφει, με βάση πηγές κοντά στο κίνημα, ότι διαλύθηκε ολόκληρη η AFC/M23. Τα δημοσιευμένα αποσπάσματα της πράξης, πάντως, καταργούν ρητά μόνο την AFC.

Τι κερδίζει κάθε πλευρά

Η απλούστερη εξήγηση για τη συμμαχία: ένα κίνημα που η Κινσάσα παρουσιάζει ως όργανο ξένης χώρας αποκτά κονγκολέζικη πολιτική κορυφή και εσωτερική ατζέντα. Ο Καμπίλα, από την πλευρά του, αποκτά κάτι που δεν είχε ως πρώην πρόεδρος: έδαφος και όπλα πίσω από τη φωνή του.

Η ατζέντα είναι ήδη γραμμένη. Ο Καμπίλα κυβέρνησε από το 2001 έως το 2019. Στις 9 Οκτωβρίου κατηγόρησε τον διάδοχό του, Φέλιξ Τσισεκέντι, για διαφθορά, κακή διακυβέρνηση και αποτυχίες στην ανατολή (Reuters).

Την εικόνα του ξένου οργάνου τροφοδοτεί έκθεση εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ, που αποδίδει στη Ρουάντα σημαντικό έλεγχο επί της M23 (AP). Το Κιγκάλι αρνείται ότι στηρίζει την εξέγερση. Επικαλείται απειλές στα σύνορά του, κυρίως από τις Δημοκρατικές Δυνάμεις για την Απελευθέρωση της Ρουάντα (FDLR), ένοπλη ομάδα Χούτου που δρα στο ανατολικό Κονγκό. Η ανακοίνωση της Γκόμα δεν αποδεικνύει ούτε αλλαγή της ρουανδικής στάσης ούτε διεθνή αναγνώριση του μετώπου.

Η Ντόχα και η πόλη

Στη Ντόχα, πρωτεύουσα του Κατάρ, η κυβέρνηση διαπραγματευόταν με την AFC/M23. Η πράξη του FRN καταργεί την AFC. Ο συνομιλητής της Κινσάσα αλλάζει έτσι όνομα στη μέση της διαδικασίας.

Τον Φεβρουάριο οι δύο πλευρές είχαν επιβεβαιώσει την εκεχειρία. Τον Απρίλιο συμφώνησαν σε ανθρωπιστική πρόσβαση, απελευθέρωση κρατουμένων και μηχανισμό επαλήθευσης (κοινές ανακοινώσεις). Δεν έχει δημοσιοποιηθεί νέα κοινή πράξη που να λέει αν το FRN αναλαμβάνει αυτές τις δεσμεύσεις ή ποιος θα το εκπροσωπεί.

Η εκεχειρία δοκιμαζόταν ήδη πριν από την ανακοίνωση. Στις αρχές Οκτωβρίου ξέσπασαν νέες μάχες στο Μασίσι, και αντιπροσωπεία της Αφρικανικής Ένωσης έσπευσε να τη διασώσει (Africanews). Η Γκόμα έχει ήδη ζήσει τι σημαίνει κατάρρευση: στη μάχη του Ιανουαρίου 2025 βρίσκονταν στην πόλη πάνω από μισό εκατομμύριο εκτοπισμένοι, και κόπηκε κρίσιμη βοήθεια (HRW).

Στη Γκόμα άλλαξε η υπογραφή πάνω από τα όπλα, όχι ακόμη τα όπλα. Το πρώτο κριτήριο είναι η δέσμευση του Απριλίου για ανθρωπιστική πρόσβαση. Αν το FRN την τηρήσει στο δικό του όνομα, η Ντόχα έχει ακόμη συνομιλητή. Αν όχι, ο πρώην πρόεδρος θα έχει γίνει το πρόσωπο της μάχης και όχι της διαπραγμάτευσης.