Το καλώδιο Κρήτης-Κύπρου περιμένει τη ναυτική ειδοποίηση

Η κυβέρνηση λέει ότι θα εκδώσει τις ναυτικές ειδοποιήσεις (NAVTEX) που θα ενημερώνουν τα πλοία για τις έρευνες του καλωδίου Κρήτης-Κύπρου. Δεν έχει πει όμως πότε (Powergame). Έως σήμερα δεν έχει δημοσιευτεί ούτε ημερομηνία ούτε η ίδια η ειδοποίηση. Το κενό κοστίζει και χρήματα, γιατί η Λευκωσία έχει δέσει την έναρξη των ετήσιων πληρωμών της για το έργο ακριβώς με αυτό το χαρτί.

Τι δεσμεύτηκε η Αθήνα, και τι όχι

Στις 28 Σεπτεμβρίου ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης μίλησε στο Cosmos FM. Είπε ότι η Ελλάδα «θα αδειοδοτήσει το έργο και θα εκδώσει τις αναγκαίες NAVTEX για την έρευνα και πόντιση» και ότι δεν νοείται παρεμπόδιση ευρωπαϊκού έργου (iEidiseis). Η δέσμευση αφορά το μέλλον και δεν αναφέρει ούτε ημερομηνία ούτε όνομα πλοίου.

Την ίδια μέρα ρωτήθηκε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης για τα δημοσιεύματα που μιλούσαν για αλλαγή της διαδρομής. Απάντησε ότι «δεν γνωρίζω για κανέναν ανασχεδιασμό» και ότι, σύμφωνα με την ενημέρωσή του, ισχύει ο αρχικός σχεδιασμός (AlphaNews). Η δήλωση είναι πολιτική ενημέρωση. Δεν περιέχει τεχνική βεβαίωση από τον ΑΔΜΗΕ, τον διαχειριστή του ελληνικού δικτύου μεταφοράς που έχει αναλάβει το έργο.

Τι δείχνουν οι χάρτες

Τα δημοσιεύματα δίνουν αντίθετες εκδοχές. Το Πρώτο Θέμα δημοσίευσε χάρτη της αρχικής διαδρομής και υποστηρίζει ότι το νέο τουρκικό θαλάσσιο πάρκο δεν επιβάλλει καμία αλλαγή (Πρώτο Θέμα). Η Νέα Κρήτη γράφει το αντίθετο, ότι η χάραξη αλλάζει εξαιτίας του πάρκου (Νέα Κρήτη). Οι εικόνες που κυκλοφορούν δείχνουν μόνο γενική κατεύθυνση και δεν επιτρέπουν να μετρήσει κανείς την απόσταση από το όριο του πάρκου.

Το πάρκο Φετιγιέ-Κας θεσπίστηκε με τουρκική απόφαση τον Αύγουστο. Καλύπτει περίπου 21.700 τετραγωνικά χιλιόμετρα, έκταση σχεδόν όσο η Πελοπόννησος, και έχει επίσημα περιβαλλοντικό σκοπό (BBC Türkçe). Για να κριθεί η διαφωνία χρειάζονται δύο έγγραφα με συντεταγμένες: ο τεχνικός χάρτης του ΑΔΜΗΕ και το χαρτογραφικό παράρτημα της τουρκικής απόφασης. Κανένα από τα δύο δεν έχει εντοπιστεί δημόσια.

Το πάρκο δεν είναι η πραγματική διαφωνία

Ακόμη κι αν μετακινούνταν η διαδρομή, η τουρκική αντίρρηση θα παρέμενε. Στις 24 Σεπτεμβρίου το τουρκικό υπουργείο Άμυνας υποστήριξε ότι όποιος πόντιζει καλώδια ή κάνει έρευνες σε υφαλοκρηπίδα που η Άγκυρα θεωρεί δική της πρέπει πρώτα να συντονιστεί μαζί της (STAR). Η αξίωση αυτή αφορά τις θαλάσσιες ζώνες και όχι το περίγραμμα ενός πάρκου.

Η ελληνική θέση στηρίζεται στη διάκριση ανάμεσα στο καλώδιο και στον αγωγό. Τα άρθρα 58 και 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας επιτρέπουν την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα άλλου κράτους, εφόσον σέβεται κανείς τα δικαιώματά του. Η συναίνεση του παράκτιου κράτους για τη χάραξη της διαδρομής προβλέπεται μόνο για αγωγούς (UNCLOS).

Η τουρκική απάντηση δεν στρέφεται κατά του καλωδίου, αλλά κατά των εργασιών που γίνονται πριν από την πόντιση. Το άρθρο 246 απαιτεί συναίνεση του παράκτιου κράτους για θαλάσσια επιστημονική έρευνα στη ζώνη του, αν και η ίδια η Τουρκία δεν είναι μέρος της Σύμβασης (μητρώο συνθηκών ΟΗΕ). Μένει ανοιχτό αν η βυθομετρική αποτύπωση μιας διαδρομής, δηλαδή η χαρτογράφηση του βυθού όπου θα ακουμπήσει το καλώδιο, θεωρείται τέτοια έρευνα.

Υπάρχει και το πρακτικό ερώτημα, αν ένα πλοίο μπορεί τελικά να δουλέψει εκεί. Τον Ιούλιο του 2024 το ιταλικό ερευνητικό Ievoli Relume εργαζόταν κοντά στην Κάσο. Η Τουρκία έστειλε πολεμικά πλοία και μέρος των ερευνών αναβλήθηκε, χωρίς να υπάρξει σύγκρουση (ΕφΣυν). Σύμφωνα με στοιχεία που το Cyprus Mail αποδίδει στον ΑΔΜΗΕ, έχει ολοκληρωθεί περίπου το 60% των βυθομετρικών ερευνών (Cyprus Mail). Το Παρίσι έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμο να διαθέσει πλοίο γαλλικής σημαίας (To Brief). Ποιο πλοίο θα είναι αυτό και με ποια εντολή εργασιών δεν έχει ανακοινωθεί.

Γιατί η Λευκωσία περιμένει το χαρτί

Στις 14 Σεπτεμβρίου ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι η Κύπρος είναι έτοιμη να καταβάλλει 25 εκατ. ευρώ ετησίως. Πρόσθεσε ότι, όπως συμφώνησε με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, οι πληρωμές θα αρχίσουν όταν εκδοθεί η ελληνική NAVTEX (ΡΙΚ). Γραπτό συμφωνητικό γι' αυτόν τον όρο δεν έχει εντοπιστεί δημόσια.

Ούτε το δεύτερο σκέλος της χρηματοδότησης έχει κλείσει. Ο επενδυτικός όμιλος Meridiam υπέγραψε με τον ΑΔΜΗΕ στις 5 Αυγούστου για να αναλάβει το 66% της εταιρείας του έργου (Aftodioikisi). Τον Σεπτέμβριο, ωστόσο, οι ρυθμιστικές αρχές ζητούσαν ακόμη στοιχεία για τη συνεισφορά του (Philenews).

Αυτό που διακυβεύεται είναι η απομόνωση της Κύπρου, που παραμένει ηλεκτρικά αποκομμένη από τα δίκτυα των άλλων κρατών της ΕΕ. Το καλώδιο σχεδιάζεται με μήκος περίπου 898 χιλιομέτρων και ισχύ 1.000 μεγαβάτ, ώστε το νησί να μπορεί να εισάγει και να εξάγει ρεύμα (CNN Greece). Ο προϋπολογισμός είναι περίπου 1,9 δισ. ευρώ, με ευρωπαϊκή επιχορήγηση γύρω στα 658 εκατ. ευρώ (Aftodioikisi).

Ο προϋπολογισμός αυτός ίσως να μην είναι ο τελικός. Ο Κύπριος υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός είπε ότι ενδέχεται να μην καλύπτει όλες τις πρόσθετες υποδομές και δαπάνες. Μέλος της ΡΑΕΚ, της κυπριακής ρυθμιστικής αρχής ενέργειας, εκτίμησε το κόστος κοντά στα 3 δισ. ευρώ (Καθημερινή Κύπρου). Πρόκειται για εκτίμηση και όχι για εγκεκριμένο νέο προϋπολογισμό.

Η συζήτηση για τους χάρτες απαντά σε λάθος ερώτημα. Η επόμενη πραγματική είδηση θα είναι μια ελληνική NAVTEX με συντεταγμένες και ημερομηνία. Μέχρι να εκδοθεί, το πλοίο δεν βγαίνει στη θάλασσα και η Κύπρος δεν αρχίζει να πληρώνει.