Καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου: σαλπάρει το πλοίο, όχι το έργο

Το Abeille Marengo, ερευνητικό σκάφος με γαλλική σημαία, θα χαρτογραφήσει τον βυθό για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου. Απέπλευσε από τη Νάπολη στις 23 Οκτωβρίου και αναμένεται στο Ηράκλειο στις 27 (Capital, Οικονομικός Ταχυδρόμος). Είναι η πρώτη κίνηση στη θάλασσα για το έργο μετά από μήνες ακινησίας. Μια μέρα νωρίτερα όμως η Nexans, που έχει τη σύμβαση του καλωδίου, είπε ότι το έργο θα μπορούσε να επανεκκινήσει έως το 2028, και μόνο αν εκπληρωθούν συγκεκριμένοι όροι (Investing.com).

Το Great Sea Interconnector (GSI) είναι υποθαλάσσιο καλώδιο περίπου 900 χιλιομέτρων από την Κρήτη ως την Κύπρο, με προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ (Ypodomes). Ο σκοπός του είναι να βγάλει την Κύπρο από την απομόνωση, αφού σήμερα είναι το τελευταίο κράτος μέλος της ΕΕ χωρίς σύνδεση με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο (CBN). Ο απόπλους είναι μόνο το πρώτο από τέσσερα διαδοχικά βήματα πριν ξαναπάρει μπρος το έργο.

Τέσσερα βήματα, όχι ένα

Πρώτο βήμα είναι η άφιξη. Το στίγμα AIS (το σύστημα που εκπέμπει θέση και πορεία πλοίων) δείχνει πού βρίσκεται το σκάφος, όχι ότι μετρά κάτι. Πλοίο ξένης σημαίας χρειάζεται ειδική εξαίρεση για να δουλέψει σε ελληνικά χωρικά ύδατα. Το Λιμενικό δημοσιοποίησε την αίτηση στις 14 Οκτωβρίου (Λιμενικό). Η Καθημερινή αναφέρει ότι δόθηκαν εγκρίσεις (Καθημερινή), όμως η τελική πράξη δεν έχει εντοπιστεί δημόσια.

Δεύτερο βήμα είναι η ελληνική NAVTEX, το ραδιομήνυμα ναυτικής ασφάλειας που ειδοποιεί τα πλοία για εργασίες σε ορισμένη περιοχή και χρόνο. Έως τις 24 Οκτωβρίου δεν είχε δημοσιευτεί, και τα ρεπορτάζ εκτιμούν ότι θα εκδοθεί στις αρχές Νοεμβρίου (Energymag). Οι συντεταγμένες της θα δείξουν αν η Αθήνα αναγγέλλει εργασίες και κοντά στην Κάσο. Εκεί η Τουρκία διεκδικεί υφαλοκρηπίδα, δηλαδή δικαιώματα στον βυθό και το υπέδαφος.

Τον Ιούλιο του 2024 το ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume έκανε έρευνες ανάμεσα σε Κάσο και Κάρπαθο, ενώ κινούνταν στην περιοχή τουρκικά πολεμικά πλοία. Ο ΑΔΜΗΕ (ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας, φορέας υλοποίησης του έργου) ανακοίνωσε ότι το πλοίο ολοκλήρωσε το προγραμματισμένο σκέλος. Τουρκικές αναφορές, αντίθετα, το παρουσίασαν ως επιτυχή αποτροπή (Business Daily). Όποια εκδοχή κι αν δεχτεί κανείς, η συνολική έρευνα της όδευσης έμεινε ανολοκλήρωτη.

Σήμερα και οι δύο πλευρές έχουν θέσει τους όρους τους. Την 1η Οκτωβρίου το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ζήτησε προηγούμενο «συντονισμό» και δήλωσε ότι δεν αποδέχεται μη εγκεκριμένες δραστηριότητες στην υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί (τουρκικό ΥΠΑΜ). Στις 21 Οκτωβρίου ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν μίλησε πιο ήπια. Είπε ότι η Τουρκία δεν αντιτίθεται κατηγορηματικά στο καλώδιο, αλλά ζητά έγγραφη ενημέρωση με συντεταγμένες, ώστε να μη δημιουργηθεί προηγούμενο για τις θαλάσσιες αξιώσεις της (Hürriyet). Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης απαντά ότι η Ελλάδα θα εκδώσει τις αναγγελίες χωρίς να ζητήσει τουρκική άδεια (ΥΠΕΞ).

Τρίτο βήμα είναι οι ίδιες οι μετρήσεις. Η αίτηση για το Marengo περιγράφει όργανα που χαρτογραφούν το βάθος, εντοπίζουν εμπόδια και παίρνουν γεωτεχνικά δείγματα. Από αυτά θα προκύψει η τελική όδευση και θα κριθεί πού το καλώδιο θα θαφτεί ή θα θωρακιστεί (ΣΚΑΪ). Ο ΑΔΜΗΕ είχε ήδη πληρώσει περίπου 251 εκατ. ευρώ για το καλωδιακό σύστημα έως τα τέλη Μαρτίου 2026. Τα πρώτα 513 χιλιόμετρα καλωδίου έχουν παραχθεί (Philenews). Περιμένουν όμως έναν βυθό που έχει ερευνηθεί μόνο κατά 60% περίπου, σύμφωνα με σύνοψη του δεκαετούς προγράμματος του ΑΔΜΗΕ (Ypodomes).

Τέταρτο βήμα είναι τα χρήματα της Λευκωσίας. Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός δεσμεύτηκε στις 19 Οκτωβρίου για έως 25 εκατ. ευρώ τον χρόνο επί πέντε χρόνια. Την πρώτη δόση τη συνέδεσε με την ελληνική NAVTEX και την επανέναρξη των εργασιών (Καθημερινή Κύπρου). Ο απόπλους μόνος του, δηλαδή, δεν ξεκλειδώνει ούτε ένα ευρώ.

Γιατί η κατασκευή απέχει

Ακόμη κι αν τα τέσσερα βήματα γίνουν χωρίς εμπόδια, η κατασκευή δεν ακολουθεί αυτόματα. Ο επικεφαλής της Nexans Julien Hueber είπε στους αναλυτές στις 22 Οκτωβρίου ότι, αν το GSI επανεκκινήσει, πρώτα θα χρειαστούν μήνες ερευνών βυθού, τεχνικός σχεδιασμός και προχρηματοδότηση. Πρόσθεσε ότι για τη γραμμή παραγωγής της μετά τα μέσα του 2028 η εταιρεία εξετάζει και άλλα έργα (Investing.com). Ο ανάδοχος, με άλλα λόγια, κρατά ήδη σχέδιο Β για το εργοστάσιό του.

Στο μεταξύ, η καθυστέρηση έχει ήδη μετακινήσει την εκτίμηση ολοκλήρωσης κατά έναν χρόνο. Κυπριακή ρυθμιστική ενημέρωση μετέφερε εκτίμηση της Nexans για ολοκλήρωση στις αρχές του 2031, αντί για τις αρχές του 2030 (Cyprus Mail). Στις Βρυξέλλες, ο επίτροπος Ενέργειας Dan Jørgensen παραδέχτηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2026 ότι η Κομισιόν δεν γνωρίζει νέο χρονοδιάγραμμα. Τόνισε όμως ότι οι όροι και οι προθεσμίες της ευρωπαϊκής επιχορήγησης εξακολουθούν να ισχύουν (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Η επόμενη κίνηση που μπορεί να ελεγχθεί δεν είναι η άφιξη στο Ηράκλειο. Είναι η ελληνική NAVTEX, που θα δείξει πού είναι διατεθειμένη η Αθήνα να ερευνήσει και θα ξεκλειδώσει την πρώτη κυπριακή δόση. Αν οι συντεταγμένες της φτάνουν ως την Κάσο, το έργο θα έχει κάνει το πρώτο πραγματικό του βήμα. Ακόμη και τότε, θα είναι πρόοδος προς τον σχεδιασμό, όχι προς την πόντιση.