Το ιταλικό 53,7% κατά της πρωθυπουργού Μελόνι αναδεικνύει το ελληνικό θεσμικό αδιέξοδο

Η Τζόρτζια Μελόνι δεν είχε χάσει εκλογική αναμέτρηση από το 2022. Δημοτικές, περιφερειακές, ευρωεκλογές, παντού νικήτρια. Μέχρι την Κυριακή. Οι Ιταλοί απέρριψαν τη δικαστική μεταρρύθμισή της με 53,7% έναντι 46,3%, σε συμμετοχή 58,9% που κανείς δεν περίμενε (Euronews). Στο προηγούμενο ιταλικό δημοψήφισμα, το 2025, είχε ψηφίσει μόλις το 29,8%.

Η μεταρρύθμιση παρουσιάστηκε ως τεχνική: διαχωρισμός δικαστών και εισαγγελέων, αναδιάρθρωση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου (CSM), νέο πειθαρχικό δικαστήριο. Στην πράξη, αντικαθιστούσε τις εκλογές μελών του CSM με κλήρωση και μετέφερε πειθαρχικές αρμοδιότητες σε όργανο υπό κοινοβουλευτική εποπτεία (LA Times). Ακόμα και ο υπουργός Δικαιοσύνης Κάρλο Νόρντιο παραδέχτηκε ότι η μεταρρύθμιση «δεν αφορά την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης».

Ψήφος τιμωρίας, όχι συνταγματική συνείδηση

Θα ήταν ωραίο αφήγημα ότι οι Ιταλοί υπερασπίστηκαν τη δικαστική ανεξαρτησία. Τα δεδομένα λένε κάτι πιο ωμό: ένας στους τρεις δήλωσε ρητά ότι ψήφισε για να τιμωρήσει την κυβέρνηση (Corriere della Sera). Το 61% των ψηφοφόρων 18-34 ετών ψήφισε «Όχι». Στη Νάπολη το «Όχι» έφτασε 65,2%, στο Τορίνο 64,8%. Μόνο τρεις βόρειες περιφέρειες (Λομβαρδία, Βένετο, Friuli) στήριξαν τη μεταρρύθμιση (Euronews). Η Μελόνι χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «χαμένη ευκαιρία» και αρνήθηκε να παραιτηθεί, σε αντίθεση με τον Ματέο Ρέντσι που μετά το δικό του δημοψήφισμα-μπούμερανγκ το 2016 εγκατέλειψε το Palazzo Chigi μέσα σε ώρες (Guardian).

Η ήττα αποδυναμώνει τη Μελόνι και ευρωπαϊκά. Ο άξονας Merz-Meloni, που πίεζε τις Βρυξέλλες σε κλίμα, μετανάστευση και δημοσιονομικά, χάνει τον ισχυρότερο πόλο του. Μια πρωθυπουργός που ηττήθηκε εσωτερικά δυσκολεύεται να επιβάλει ατζέντα εξωτερικά.

Η αντίστροφη εικόνα στην Αθήνα

Την ίδια μέρα ξεκινούσε στην Ελλάδα η δίκη για τα Τέμπη, σε αίθουσα όπου συγγενείς θυμάτων κάθισαν στα εδώλια κατηγορουμένων λόγω έλλειψης χώρου (To Brief). Μόλις 30% των Ελλήνων εμπιστεύονται τη δικαιοσύνη, χαμηλότερο ποσοστό από κάθε άλλη χώρα της ΕΕ (Millet News).

Η δομική διαφορά δεν είναι ηθική, είναι θεσμική. Στην Ιταλία η δυσαρέσκεια εκτονώθηκε μέσω της κάλπης. Το δημοψήφισμα λειτούργησε ως βαλβίδα: η πίεση βρήκε θεσμική διέξοδο, η κυβέρνηση δέχτηκε πλήγμα, το σύστημα απορρόφησε τον κραδασμό. Στην Ελλάδα, το Άρθρο 86 εξακολουθεί να θωρακίζει υπουργούς, οι εντολείς των υποκλοπών παραμένουν ελεύθεροι (To Brief), και δεν υπάρχει αντίστοιχος θεσμικός μηχανισμός. Όταν η εκτελεστική εξουσία είναι θωρακισμένη και η πίεση δεν βρίσκει έξοδο, συσσωρεύεται στο σύστημα. Αυτό δεν είναι πρόβλημα δημοκρατικής αισθητικής. Είναι κίνδυνος σταθερότητας.