Ιταλία και Τυνησία απορρίπτουν λιβυκές διεκδικήσεις στον ΟΗΕ

Η Ρώμη κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα, και η αντίφαση είναι ο πυρήνας της ιστορίας. Στις 26 Μαΐου 2026 κατέθεσε επίσημη ένσταση στον ΟΗΕ, απορρίπτοντας τις μονομερείς θαλάσσιες γραμμές που χάραξε η Λιβύη (Proto Thema). Λίγες εβδομάδες αργότερα, τον Ιούνιο, έβαζε σε λειτουργία κοινή επιχειρησιακή αίθουσα στην Τρίπολη για το μεταναστευτικό. Στο ίδιο τραπέζι κάθονταν λιβυκές αρχές, η Τουρκία και το Κατάρ (Euronews Italia).

Γιατί μας αφορά; Επειδή η γραμμή που η Ιταλία απορρίπτει είναι η ίδια που αγγίζει τα ελληνικά δικαιώματα νότια της Κρήτης. Η Λιβύη την κατέθεσε στις 27 Μαΐου 2025. Το έγγραφο ξεκινούσε από τα σημεία του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 και πρόβαλλε «μέση γραμμή» που σχεδόν μηδενίζει την επήρεια των ελληνικών νησιών (UN Libya State File). Η Αθήνα παρακολουθεί στενά, καθώς η νέα συμφωνία υπεράκτιας εξερεύνησης στη Βεγγάζη δείχνει ότι η τουρκολιβυκή γραμμή προσπαθεί να γίνει ενεργειακό τετελεσμένο (To Brief).

Η τακτική της στεγανοποίησης

Η ιταλική αντίφαση δεν είναι αμηχανία. Είναι ψυχρός υπολογισμός. Η ENI, ο ιταλικός ενεργειακός κολοσσός, δηλώνει κορυφαίος παραγωγός αερίου στη Λιβύη. Ο αγωγός της GreenStream τροφοδοτεί τη Σικελία, και μέσα στο 2026 η εταιρεία απέκτησε νέα άδεια υπεράκτιας εξερεύνησης (Eni). Παράλληλα, ο υπουργός Εσωτερικών Matteo Piantedosi κινήθηκε και προς την Τρίπολη και προς τη Βεγγάζη για ασφάλεια και μετανάστευση (AGI/MAECI).

Με τέτοια συμφέροντα στο τραπέζι, η Ρώμη δεν έχει την πολυτέλεια να σπάσει με τη Λιβύη. Γι' αυτό λέει στον ΟΗΕ «δεν αποδεχόμαστε τη γραμμή σας» και στην Τρίπολη «η συνεργασία συνεχίζεται». Πίσω από τη νομική ένσταση κρύβεται η προστασία του ιταλικού θαλάσσιου χώρου γύρω από Σικελία, Πελάγιες και Μάλτα, τον οποίο η λιβυκή χάραξη του 2025 ακούμπησε ευθέως (Analisi Difesa).

Το νεύρο που πάτησε η Λιβύη είναι παλιό. Το 1985, στην υπόθεση Λιβύης κατά Μάλτας, η Ιταλία είχε ζητήσει να παρέμβει, φοβούμενη ότι οι αξιώσεις άγγιζαν ιταλική υφαλοκρηπίδα. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης της αρνήθηκε την παρέμβαση και περιόρισε την κρίση του σε ζώνη χωρίς αξιώσεις τρίτων (ICJ). Τότε, το Δικαστήριο απέρριψε την αυτόματη ίση απόσταση ως κανόνα και έδωσε προτεραιότητα στη συμφωνία των μερών και σε μια δίκαιη λύση. Με αυτή τη λογική συγκρούεται η σημερινή λιβυκή γραμμή. Σε μια θάλασσα που μοιράζονται πολλά κράτη, δεν χαράζεις σύνορα μόνος σου, μέσα από περιοχές των γειτόνων, όπως ορίζει η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) (UNCLOS άρθρο 83).

Η Τύνιδα και το δεδικασμένο του 1982

Η πιο αποκαλυπτική φωνή δεν είναι η ελληνική ούτε η ιταλική. Είναι η τυνησιακή, ακριβώς επειδή είναι η λιγότερο θορυβώδης. Η Τύνιδα δεν μιλά ως μακρινός τρίτος. Έχει δικαστικά επεξεργασμένη σχέση με τη Λιβύη, μέσα από την απόφαση της Χάγης το 1982 για την υφαλοκρηπίδα και τη συμφωνία εφαρμογής του 1988 (ICJ). Κανονιστικό τυνησιακό κείμενο του 2021 εξακολουθεί να απαριθμεί αυτές τις διευθετήσεις ως ενεργό θεσμικό χάρτη της χώρας στη θάλασσα (9anoun).

Η ένσταση της Τύνιδας υποστηρίζει ότι η λιβυκή χάραξη υπονομεύει αυτό το προϋπάρχον πλαίσιο (Pentapostagma). Το μήνυμα είναι καθαρό: η γραμμή της Τρίπολης δεν σκοντάφτει μόνο στην Ελλάδα και την Ιταλία, αλλά και σε ένα βορειοαφρικανικό νομικό αρχείο που προηγείται του τουρκολιβυκού μνημονίου. Έτσι η λιβυκή αξίωση παύει να μοιάζει στενή ελληνοτουρκική διαμάχη και γίνεται πρόβλημα νομιμοποίησης για περισσότερα κράτη.

Προσοχή όμως στην υπερβολή. Κανένα «μεσογειακό τείχος» δεν έχει χτιστεί. Δεν υπάρχει συντονισμένη πρωτοβουλία Ελλάδας, Ιταλίας, Τυνησίας και Μάλτας, ενώ η ΕΕ στη Λιβύη προτεραιοποιεί τη σταθεροποίηση, όχι μια νέα καμπάνια οριοθέτησης (EEAS). Γαλλία, Ελλάδα και Κύπρος τηρούν σκληρότερη γραμμή απέναντι στην Άγκυρα, ενώ Γερμανία, Ισπανία και Ιταλία προτιμούν συμβιβασμό (CER). Και η Αθήνα παίζει διπλό δίαυλο: τεχνικές συνομιλίες με την Τρίπολη και χωριστό κανάλι με την ανατολική Λιβύη για μετανάστευση και ασφάλεια (iefimerida).

Το αρχείο του ΟΗΕ δεν κρίνει ποιος έχει δίκιο. Καταγράφει. Όμως κάθε διακοίνωση που μένει αναπάντητη γίνεται αύριο επιχείρημα σε διαπραγμάτευση, σε αδειοδότηση, σε ένα μελλοντικό δικαστήριο. Το ερώτημα είναι αν η διεύρυνση των ενστάσεων φρενάρει την Τουρκία πριν οι γραμμές στον χάρτη μετατραπούν σε γεωτρύπανα στη θάλασσα.