Ιταλία-Τουρκία: κοινή εταιρεία drones εκτός ελληνικού βέτο

Λίγες μέρες πριν από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όλη η διπλωματία γύρω από την Τουρκία έτρεχε στο παρασκήνιο, από τους αμερικανικούς κινητήρες για το μαχητικό KAAN έως την επανεκκίνηση του διαλόγου ΕΕ-Τουρκίας (To Brief). Στο ίδιο παρασκήνιο ωρίμασε ένα τετελεσμένο που αφορά άμεσα την Αθήνα.

Η ιταλική Leonardo και η τουρκική Baykar ίδρυσαν κοινή εταιρεία, την LBA Systems, για την κατασκευή μη επανδρωμένων αεροχημάτων. Πρόκειται για κοινοπραξία 50-50 με έδρα την Ιταλία (Leonardo). Η σημασία της είναι αυτή: η τουρκική αμυντική βιομηχανία μπαίνει στην ευρωπαϊκή αγορά όχι από τους θεσμούς της ΕΕ, όπου η Ελλάδα κρατά δικαίωμα βέτο, αλλά από ένα διμερές παράθυρο όπου δεν το κρατά.

Το τετελεσμένο φτάνει σε μια σύνοδο (7-8 Ιουλίου 2026) που περιστρέφεται γύρω από ένα ερώτημα: ποιος πληρώνει την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ο Ντόναλντ Τραμπ πιέζει τους συμμάχους προς τον νέο στόχο δαπανών 5% του ΑΕΠ έως το 2035, με τουλάχιστον 3,5% για καθαρά στρατιωτικές ανάγκες (Küre Encyclopedia). Ο Ερντογάν προβάλλει την Τουρκία ως τη χώρα που συνδέει τη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μέση Ανατολή, και αναμένει διμερή συνάντηση με τον Τραμπ στο περιθώριο της συνόδου (Reuters via Internazionale).

Το παράδοξο της Ρώμης

Σε αυτό το τραπέζι η Μελόνι κάθεται εκτεθειμένη, γιατί η Ιταλία δαπανά λίγα. Η Ρώμη συνέδεσε τη στάση της στο SAFE, το ευρωπαϊκό εργαλείο δανείων άμυνας ύψους έως 150 δισ. ευρώ (European Commission), με αίτημα για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία λόγω του ενεργειακού κόστους. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι υποστήριξε ότι η Ιταλία θα ζητήσει λιγότερα, ίσως 4-5 δισ. αντί για περίπου 15 δισ. (Eurasia Review). Δεν πρόκειται όμως για αποχώρηση. Η ΕΕ ξεκλείδωσε δάνεια SAFE και για τη Ρώμη (Decode39), ενώ ιταλικό βιομηχανικό σχέδιο ύψους 14,9 δισ. ευρώ είχε ήδη περάσει από την Επιτροπή (IAI).

Η ελκυστική εξήγηση, ότι «η Μελόνι πάγωσε το SAFE, άρα στράφηκε στην Τουρκία», δεν τεκμηριώνεται από κανένα δημόσιο έγγραφο. Το πιο στέρεο εύρημα είναι λεπτότερο και πιο ενδιαφέρον. Η Ρώμη κρατά ανοιχτά ταυτόχρονα και τα δύο κανάλια. Το ευρωπαϊκό χρήμα, όταν τη συμφέρει, και το διμερές βιομηχανικό κανάλι με την Άγκυρα, που της δίνει ώριμες πλατφόρμες μη επανδρωμένων αεροχημάτων σε χαμηλότερο κόστος (Brookings). Το μνημόνιο συνεργασίας (MoU) υπογράφηκε στη Ρώμη τον Μάρτιο 2025. Η Ιταλία ενέκρινε την κοινοπραξία με όρους «golden power», δηλαδή περιορισμούς εξαγωγών και προστασία της τεχνολογίας (Defence Matters, A News). Συνεργασία ναι, αλλά υπό εθνικό έλεγχο.

Πού στέκεται και πού χάνει η Αθήνα

Η ουσία για την Ελλάδα βρίσκεται σε αυτή την ασυμμετρία. Μέσα στο SAFE, η ελληνική θέση είναι ισχυρή. Εταιρείες τρίτων χωρών κόβονται στο 35% του κόστους των εξαρτημάτων, πάνω από 65% της αξίας πρέπει να είναι ευρωπαϊκής προέλευσης, και η βαθύτερη πρόσβαση απαιτεί ειδική συμφωνία ΕΕ-τρίτης χώρας που εγκρίνουν και τα 27 κράτη-μέλη (UK in a Changing Europe). Τέτοια συμφωνία με την Τουρκία δεν υπάρχει (European Parliament). Εκεί η Αθήνα και η Λευκωσία έχουν πραγματικό μοχλό. Ο υφυπουργός Άμυνας Αθανάσιος Δαβάκης δήλωσε στη Βουλή ότι η Τουρκία έχει «πρακτικά αποκλειστεί» από το SAFE, λόγω Κύπρου, διεθνούς δικαίου και της απειλής πολέμου κατά της Ελλάδας (OnAlert).

Το βέτο όμως σταματά στα σύνορα του θεσμού. Όταν η συνεργασία μετακινείται σε διμερή κοινοπραξία στο ιταλικό έδαφος, οι κοινοτικοί όροι εξασθενούν και η Αθήνα δεν έχει κουμπί να πατήσει. Αυτός είναι ο ρεαλισμός της νέας εποχής. Σε μια Ευρώπη που τρέχει να καλύψει τις ελλείψεις της σε drones, η παραγωγική ικανότητα της Άγκυρας μετράει περισσότερο από την ελληνική διπλωματική αντίρρηση. Η Τουρκία δεν αποσύρει την απειλή πολέμου (casus belli) ούτε λύνει το Κυπριακό, γίνεται όμως βιομηχανικά χρήσιμη (Irish Times).

Το ανοιχτό ερώτημα δεν είναι αν η Αθήνα μπορεί να πει άλλο ένα «όχι» στο SAFE. Είναι αν μπορεί να το μετατρέψει σε κοινή ευρωπαϊκή γραμμή όρων, τη στιγμή που ο Ερντογάν μιλά απευθείας με τον Τραμπ και η Ρώμη έχει ήδη επιλέξει το παράθυρο αντί για την πόρτα.