Η Ιταλία ψήφισε τα πυρηνικά, μηδέν αντιδραστήρες

Η ιταλική Γερουσία ενέκρινε οριστικά στις 23 Σεπτεμβρίου τον νόμο που ανοίγει στη χώρα τον δρόμο πίσω στην πυρηνική ενέργεια. Υπέρ ψήφισαν 81 γερουσιαστές, κατά 51, και 7 απείχαν (ANSA, Sky TG24). Ο νόμος δεν εγκρίνει κανέναν αντιδραστήρα. Δίνει στην κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι έναν χρόνο για να γράψει τους κανόνες. Η Ελλάδα μόλις άρχισε να εξετάζει αν θέλει καν πυρηνικό πρόγραμμα, και η ιταλική διαδρομή δείχνει πόσα στάδια χωρίζουν μια ψήφο από την πρώτη κιλοβατώρα.

Δύο φορές «όχι»

Για να καταλάβει κανείς τι σημαίνει αυτή η ψήφος, πρέπει να γυρίσει στον Νοέμβριο του 1987, ενάμιση χρόνο μετά το Τσερνόμπιλ. Στα δημοψηφίσματα της 8ης και 9ης Νοεμβρίου οι Ιταλοί κατάργησαν τρεις συγκεκριμένες διατάξεις. Τα ποσοστά υπέρ της κατάργησης κυμάνθηκαν από 72% έως 81%, σύμφωνα με τις διαθέσιμες καταγραφές (Geopop). Η πρώτη διάταξη επέτρεπε στο κράτος να ορίζει πού θα χτιστεί ένας σταθμός, όταν οι τοπικές αρχές δεν αποφάσιζαν. Οι άλλες δύο αφορούσαν πληρωμές στους δήμους που φιλοξενούσαν σταθμούς και τη συμμετοχή της ENEL (της εταιρείας ηλεκτρισμού) σε έργα του εξωτερικού.

Κανένα ερώτημα δεν ζητούσε να κλείσουν οι αντιδραστήρες. Το κλείσιμο ήρθε με μεταγενέστερες πολιτικές αποφάσεις και ολοκληρώθηκε ως το 1990 (Il Baco da Seta). Αργότερα επιχειρήθηκε επιστροφή στα πυρηνικά, αλλά ένα δεύτερο δημοψήφισμα, το 2011, κατάργησε και εκείνο το πλαίσιο με περίπου 94% (Corriere della Sera).

Τι ψηφίστηκε

Στη Γερουσία υπέρ ψήφισαν τα κυβερνητικά κόμματα και η Azione. Κατά ψήφισαν το Δημοκρατικό Κόμμα, το Κίνημα 5 Αστέρων και η συμμαχία Πρασίνων και Αριστεράς, ενώ η Italia Viva απείχε (Corriere). Πρόκειται για νόμο εξουσιοδότησης. Η Βουλή δεν γράφει η ίδια τους κανόνες, αλλά αναθέτει στην κυβέρνηση να τους εκδώσει με διατάγματα μέσα σε 12 μήνες από την έναρξη ισχύος του νόμου (Sky TG24). Τα διατάγματα θα καλύψουν την τεχνολογία, τη χωροθέτηση, το καύσιμο, τα απόβλητα και την ασφάλεια.

Εδώ το 1987 επανέρχεται. Ο νόμος προβλέπει διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους δήμους, αλλά από τις διατάξεις του δεν προκύπτει γενικό δικαίωμα βέτο (Γερουσία). Το θέμα του πρώτου δημοψηφίσματος, δηλαδή ποιος αποφασίζει πού θα χτιστεί ένας σταθμός, περνά τώρα στα διατάγματα.

Γιατί τώρα

Η κυβέρνηση επικαλείται ένα υπαρκτό πρόβλημα. Το 2023 οι καθαρές εισαγωγές κάλυπταν το 76,1% της ενέργειας που είχε διαθέσιμη η Ιταλία, και το φυσικό αέριο παρήγαγε περίπου το 45% του ηλεκτρισμού της (EEA). Η εξάρτηση αυτή φαίνεται στη χονδρική τιμή. Το 2025 η μεγαβατώρα κόστιζε κατά μέσο όρο περίπου 116 ευρώ στην Ιταλία και 85 ευρώ στην ΕΕ, οπότε η ιταλική ήταν ακριβότερη κατά περισσότερο από ένα τρίτο (EUNews). Ο υπουργός Ενεργειακής Ασφάλειας Τζιλμπέρτο Πικέτο Φρατίν υπόσχεται λογαριασμούς μειωμένους κατά 30% έως 40%. Κανένας δημοσιευμένος υπολογισμός έργου δεν στηρίζει προς το παρόν αυτόν τον αριθμό (Milano Finanza).

Η Ελλάδα ένα στάδιο πίσω

Στις 10 Μαρτίου, στο Παρίσι, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι η Ελλάδα θα διερευνήσει αν η πυρηνική ενέργεια μπορεί να έχει ρόλο στο ενεργειακό της σύστημα (iefimerida). Το καλοκαίρι το υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε τη σύσταση διυπουργικής επιτροπής (To Brief). Σύμφωνα με δημοσιεύματα της 9ης Σεπτεμβρίου, πρόεδρος της επιτροπής είναι ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος και η τελική έκθεση αναμένεται μέσα σε 24 μήνες (BusinessDaily). Η Ελλάδα λοιπόν εξετάζει ακόμη αν θέλει πυρηνικό πρόγραμμα. Η Ιταλία έχει ήδη εντολή από το κοινοβούλιο να γράψει τους κανόνες του.

Ακόμη κι έτσι, η Ιταλία απέχει πολύ από την πρώτη κιλοβατώρα. Μετά τα διατάγματα έρχονται οι αποφάσεις κάθε μεγάλου έργου: ποιος θα επενδύσει, με ποια τεχνολογία, σε ποια θέση. Ακολουθούν η άδεια κατασκευής, οι δοκιμές και η άδεια λειτουργίας (Dire). Δύο ερωτήματα όμως ο νόμος τα αφήνει ανοιχτά. Το πρώτο είναι ποιος θα αδειοδοτεί και θα επιθεωρεί την ασφάλεια των σταθμών, αφού η ίδρυση νέας ανεξάρτητης αρχής εξετάζεται ακόμη ως μία από τις επιλογές (Γερουσία). Το δεύτερο είναι ποιος θα πληρώσει: δεν έχει καθοριστεί πώς θα μοιραστεί ο κίνδυνος του κόστους ανάμεσα σε επιχειρήσεις, κράτος και καταναλωτές (Avvenire).

Ο Πικέτο Φρατίν τοποθετεί τις πρώτες μονάδες στο 2033–34. Ο ίδιος το χαρακτηρίζει εκτίμηση που βασίζεται σε στοιχεία εξειδικευμένων εταιρειών, και δεν υπάρχει αδειοδοτημένο έργο που να τη στηρίζει (ANSA). Οι δύο πιο πρόσφατοι νέοι αντιδραστήρες της Ευρώπης, το Olkiluoto 3 στη Φινλανδία και το Flamanville 3 στη Γαλλία, χρειάστηκαν 17 με 18 χρόνια από την έναρξη της κατασκευής ως τη σύνδεση με το δίκτυο (WNISR). Εκείνοι ήταν μεγάλες μονάδες. Η Ρώμη προβάλλει μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες, με ισχύ έως 300 μεγαβάτ ο καθένας, όμως στην Ευρώπη δεν λειτουργεί ακόμη κανένας τέτοιος αντιδραστήρας και τα λίγα παραδείγματα σε λειτουργία βρίσκονται στη Ρωσία και την Κίνα (ΔΟΑΕ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Κανείς επομένως δεν μπορεί ακόμη να δείξει ότι στην Ευρώπη ο μικρός αντιδραστήρας είναι ο γρηγορότερος δρόμος.

Με την ψήφο της 23ης Σεπτεμβρίου η Ιταλία δεν απέκτησε πυρηνικό ρεύμα. Απέκτησε προθεσμία ενός χρόνου για να αποφασίσει ποιος θα το ελέγχει και ποιος θα το πληρώνει, και η Ελλάδα δεν έχει φτάσει ακόμη ούτε σε αυτό το σημείο.