Ο ισραηλινός έλεγχος στον Λιτάνι σβήνει τη 1701

Η Ουάσιγκτον κατέθεσε την 1η Ιουνίου σχέδιο σταδιακής αποκλιμάκωσης στον Λίβανο: πρώτα παύση επιθέσεων από τη Χεζμπολάχ, μετά ισραηλινή αυτοσυγκράτηση στη Βηρυτό (Straits Times). Την ίδια στιγμή, η Γαλλία ζητά έκτακτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, χαρακτηρίζοντας την ισραηλινή προέλαση πέρα από τον Λιτάνι παραβίαση διεθνούς δικαίου (Al Araby). Δύο αντιδράσεις, αντίθετης κατεύθυνσης, που έχουν κοινό σημείο: διαπραγματεύονται γύρω από τα νέα τετελεσμένα στο έδαφος, όχι εναντίον τους.

Τα τετελεσμένα (To Brief) είναι δύο σημεία πάνω στον χάρτη: ο ποταμός Λιτάνι, τον οποίο διέσχισαν οι ισραηλινές δυνάμεις, και η ράχη του Μποφόρ, που πέρασε σε ισραηλινό «επιχειρησιακό έλεγχο». Για να καταλάβει κανείς γιατί η Γαλλία μιλά για παραβίαση και η Ουάσιγκτον για αποκλιμάκωση, χρειάζεται να δει πώς λειτουργεί η γεωγραφία.

Γιατί ο Λιτάνι και γιατί το Μποφόρ

Ο Λιτάνι δεν σταματά ρουκέτες ή drones. Σταματά κίνηση. Είναι το πιο σοβαρό φυσικό εμπόδιο μεταξύ της Γαλιλαίας και του εσωτερικού του νότιου Λιβάνου, και αναγκάζει πεζούς ή μηχανοκίνητους να περάσουν από συγκεκριμένες γέφυρες και διαβάσεις. Αυτές μπορούν να παρακολουθούνται, να αποκόπτονται ή να πλήττονται. Πάνω από αυτό το γεωγραφικό φίλτρο δεσπόζει το Μποφόρ, ένα μεσαιωνικό φρούριο σε ράχη με θέα στη Ναμπατίγια, στις πεδιάδες πέρα από τον Λιτάνι και στους άξονες προς τη βόρεια Γαλιλαία. Από εκεί, ένας στρατός παρατηρεί, διορθώνει πυρά και πετά drones πιο φτηνά και πιο αξιόπιστα από ό,τι από τον αέρα (Asharq Al-Awsat).

Η ισραηλινή αφήγηση τα παρουσιάζει ως προκεχωρημένη γραμμή άμυνας για την προστασία της Γαλιλαίας. Ανεξάρτητες αναλύσεις τα περιγράφουν πιο ψυχρά: τοπική τακτική υπεροχή και επιβολή τετελεσμένων. Δεν προσφέρουν ασπίδα απέναντι σε σύγχρονες ρουκέτες ή drones, τα οποία ξεπερνούν κατά πολύ το βάθος μιας στενής χερσαίας λωρίδας (This is Beirut).

Το προηγούμενο 1985-2000: η ασπίδα που έγινε παγίδα

Το Ισραήλ έχει ξανακρατήσει αυτή ακριβώς τη γεωγραφία. Από το 1985 ως το 2000 διατήρησε «ζώνη ασφαλείας» στον νότιο Λίβανο, με αγκύλωση στο Μποφόρ και στηριγμένη στον Νότιο Λιβανικό Στρατό. Η ζώνη όντως κράτησε μακριά κάποιες άμεσες απειλές. Σταδιακά όμως έγινε στατική παρουσία, με σταθερά φυλάκια που λειτουργούσαν ως μόνιμοι στόχοι. Η Χεζμπολάχ χρησιμοποίησε την κατοχή ως αφήγημα στρατολόγησης και πολιτικής νομιμοποίησης. Η αποχώρηση του 2000 ήρθε υπό βάρος απωλειών, και ο Νότιος Λιβανικός Στρατός κατέρρευσε σε λίγες μέρες (RTÉ).

Ο Ισραήλ Κατς λέει σήμερα ότι οι δυνάμεις θα κρατήσουν το Μποφόρ ως τμήμα «ζώνης ασφαλείας» (Internazionale/Reuters). Η γλώσσα είναι σχεδόν λέξη προς λέξη του 1985. Η διαφορά είναι ότι τα οπλικά συστήματα έχουν αλλάξει, και μια στενή χερσαία λωρίδα είναι πιο διάτρητη από ποτέ.

Η ντε φάκτο κατάργηση της Απόφασης 1701

Η Απόφαση 1701 του ΟΗΕ προέβλεπε έναν συγκεκριμένο μηχανισμό μετά τον πόλεμο του 2006. Ισραηλινή αποχώρηση πίσω από τη Μπλε Γραμμή (τα de facto σύνορα του 2000), ανάπτυξη του Λιβανικού Στρατού και της UNIFIL (της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ), και ζώνη ως τον Λιτάνι χωρίς ένοπλους και όπλα εκτός του λιβανικού κράτους (UNSC 1701). Ο ισραηλινός ισχυρισμός ότι η Χεζμπολάχ υπονόμευε αυτό το πλαίσιο δεν είναι αβάσιμος. Όμως η προέλαση πέρα από τον Λιτάνι δεν εφαρμόζει τη 1701: την αντικαθιστά. Στη θέση του μηχανισμού του Λιβανικού Στρατού και της UNIFIL, μπαίνει ισραηλινός στρατιωτικός έλεγχος (UNIFIL Mandate).

Στο πεδίο, η ασυμμετρία είναι σαφής. Ο ΟΗΕ μέτρησε πάνω από 3.300 ισραηλινά πλήγματα έναντι 187 βλημάτων από τη Χεζμπολάχ και συμμάχους από τις 24 ως τις 30 Μαΐου (OPB/AP). Περίπου ένα εκατομμύριο εσωτερικά εκτοπισμένοι μετακινούνται ξανά μέσα σε λιβανικό έδαφος, ενώ καταγράφονται πλήγματα σε δομές υγείας και απομονωμένες κοινότητες (UN Geneva, UN News Arabic).

Πού μπορεί πραγματικά να γίνει κάτι, και η ελληνική σιωπή

Ο μόνος αληθινός μοχλός αποκλιμάκωσης βρίσκεται στην Ουάσιγκτον. Μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να συνδέσουν αμερικανική στήριξη με χρονοδιάγραμμα αποχώρησης και αυστηρό ορισμό της «επικείμενης απειλής» (Quincy Institute). Το σχέδιο της 1ης Ιουνίου δείχνει το αντίθετο: ο σταδιακός μηχανισμός που προτείνει αφήνει ανέπαφο το ισραηλινό αποτύπωμα πέρα από τον Λιτάνι. Το Συμβούλιο Ασφαλείας μπορεί να καταγγείλει, αλλά αμερικανικό βέτο αδειάζει κάθε δεσμευτική απόφαση. Η UNIFIL παρατηρεί και αναφέρει, δεν επιβάλλει (Al-Monitor/AFP).

Η Ελλάδα, ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας με δηλωμένη προσήλωση στη 1701, βρίσκεται σε δύσκολη ισορροπία. Στις επίσημες σελίδες του ΥΠΕΞ και στο αρχείο των ελληνικών δηλώσεων στο ΣΑ δεν εντοπίζεται έως σήμερα ευκρινής δημόσια τοποθέτηση για την προέλαση σε Λιτάνι και Μποφόρ (MFA Greece, Greece UNSC archive). Η σιωπή δεν είναι ουδέτερη. Η Απόφαση 1701, αν δεν υπερασπιστεί κανείς, παύει να υπάρχει στο έδαφος. Μαζί της παύει να υπάρχει το πλαίσιο πάνω στο οποίο η Αθήνα στηρίζει τη δική της επιχειρηματολογία σε άλλες οριοθετήσεις: ότι το διεθνές δίκαιο δεσμεύει και τους ισχυρούς.