Ισραηλινά πλήγματα στον Λίβανο και ανταλλαγές με τη Χεζμπολάχ

Τα ισραηλινά πλήγματα της 18ης Μαΐου στον Λίβανο δείχνουν πώς μια εκεχειρία μπορεί να λειτουργεί ως καθεστώς ελεγχόμενης βίας. Λιβανικές αρχές και διεθνή μέσα κατέγραψαν 7 νεκρούς, ανάμεσά τους παιδιά, σε χτυπήματα στον νότιο και ανατολικό Λίβανο (Arab News, Ahram Online).

Το γεγονός έρχεται ενώ η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται ήδη υπό πίεση από την κρίση ΗΠΑ-Ιράν και την ένταση στον Κόλπο (To Brief). Στον Λίβανο, όμως, το επίδικο είναι πιο συγκεκριμένο: ποιος αποφασίζει πότε μια εκεχειρία επιτρέπει επίθεση.

Σύμφωνα με τον ισραηλινό στρατό, τα πλήγματα στόχευσαν πάνω από 30 υποδομές της Χεζμπολάχ, αποθήκες όπλων και θέσεις παρατήρησης (JNS). Το Ισραήλ παρουσιάζει αυτή τη δράση ως προληπτική αυτοάμυνα απέναντι σε ρουκέτες, drones και ένοπλη υποδομή που, κατά την ισραηλινή ανάγνωση, ο λιβανέζικος στρατός δεν εξουδετερώνει. Αυτή η λογική μετατρέπει την εκεχειρία σε στρατιωτικό φίλτρο: η βία δεν σταματά, απλώς πρέπει να περιγραφεί ως «απάντηση» ή «αποτροπή».

Το νομικό πλαίσιο δίνει χώρο σε αυτή την ερμηνεία. Η εκεχειρία επιτρέπει δράση απέναντι σε planned, imminent ή ongoing attacks, ενώ το Ισραήλ επικαλείται και το Άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ για την αυτοάμυνα (UN, Euronews). Όταν όμως δεν υπάρχει δημόσιος και κοινά αποδεκτός διαιτητής για κάθε περιστατικό, το κράτος που χτυπά γίνεται ταυτόχρονα κατήγορος, κριτής και εκτελεστής. Αποφασίζει μόνο του αν η απειλή ήταν άμεση, αν η απάντηση ήταν αναλογική και αν η παραβίαση ξεκίνησε από την άλλη πλευρά.

Αυτό παγιδεύει τη λιβανέζικη κυβέρνηση. Ο πρόεδρος Ζοζέφ Αούν και η κυβέρνηση Σαλάμ ζητούν παύση των ισραηλινών πληγμάτων και αποχώρηση από τον νότο, ενώ παράλληλα μιλούν για κρατικό μονοπώλιο στα όπλα (Xinhua, Ahram Online). Η Χεζμπολάχ απαντά ότι τα όπλα της είναι εσωτερική λιβανέζικη υπόθεση και ότι οι επιθέσεις της απαντούν σε ισραηλινές παραβιάσεις (Carnegie). Κάθε ισραηλινό πλήγμα που σκοτώνει αμάχους αποδυναμώνει το κράτος που καλείται να αφοπλίσει τη Χεζμπολάχ. Κάθε εκτόξευση της Χεζμπολάχ δίνει στο Ισραήλ νέο επιχείρημα για να κρατήσει την πρωτοβουλία.

Η επιτήρηση της εκεχειρίας δεν αλλάζει αυτή τη σχέση ισχύος. Η UNIFIL παρακολουθεί, αναφέρει και στηρίζει τον λιβανέζικο στρατό, αλλά δεν έχει εντολή να επιβάλει με τη βία τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ ή να σταματήσει ισραηλινές αεροπορικές επιχειρήσεις (UNIFIL). Ο ΟΗΕ χαιρέτισε την παράταση της παύσης εχθροπραξιών κατά 45 ημέρες, ενώ αμερικανικά κανάλια προετοιμάζουν security track στις 29 Μαΐου και πολιτικές συνομιλίες στις 2-3 Ιουνίου (UN, MTV Lebanon). Η δημόσια διαδικασία βρίσκεται στον ΟΗΕ. Η πραγματική πίεση ασκείται στο αμερικανικό κανάλι, εκεί όπου οι εγγυήσεις ασφαλείας μεταφράζονται σε όρους στρατιωτικής ανοχής.

Από αυτό το σημείο προκύπτει η ελληνική διάσταση. Η Σούδα και η Ανατολική Μεσόγειος έχουν αξία για τις ΗΠΑ ακριβώς επειδή υποστηρίζουν τον σχεδιασμό ασφαλείας σε μια περιοχή όπου ο Λίβανος, το Ισραήλ, η Συρία και ο Κόλπος συνδέονται επιχειρησιακά. Η Αθήνα έχει επενδύσει παράλληλα στην αμυντική συνεργασία με το Ισραήλ, μεταξύ άλλων μέσω του συστήματος PULS της Elbit (StockTitan, Army Recognition).

Αυτό δίνει στην Ελλάδα βάρος, αλλά περιορίζει και την ευκολία της ουδετερότητας. Η Αθήνα θέλει να εμφανίζεται ως δύναμη σταθερότητας σε σχήματα με την Κύπρο, την Ιορδανία και αραβικούς συνομιλητές (Ahram). Όσο όμως η εκεχειρία στον Λίβανο παράγει νεκρούς και αμφισβητούμενες επιθέσεις, η στενή σχέση με το Ισραήλ διαβάζεται διαφορετικά από κάθε ακροατήριο.

Η σκληρή εικόνα είναι καθαρή. Ο ισχυρότερος παίκτης κρατά το δικαίωμα να χτυπά μέσα στην εκεχειρία. Ο ασθενέστερος κρατά τα όπλα του επειδή δεν εμπιστεύεται το κράτος και τους εγγυητές. Οι διεθνείς θεσμοί καταγράφουν, αλλά δεν επιβάλλουν. Για την Ελλάδα, η στρατιωτικοποίηση της Ανατολικής Μεσογείου κάνει τη διπλωματική ισορροπία πιο ακριβή.