Ισόβια στο Μενίδι: η αδέσποτη σφαίρα που κρίθηκε φόνος

Το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο έκρινε ομόφωνα ένοχο τον βασικό κατηγορούμενο για τον θάνατο του 11χρονου Μάριου, που σκοτώθηκε το 2017 στο Μενίδι από αδέσποτη σφαίρα, και του επέβαλε ισόβια κάθειρξη χωρίς ελαφρυντικό (ERT, News247). Πέρα από τη δικαίωση μιας οικογένειας μετά από εννέα χρόνια, η απόφαση κρύβει μια νομική τομή που αφορά κάθε γλέντι με μπαλωθιές και κάθε πυροβολισμό στον αέρα: ο άσκοπος πυροβολισμός σε κατοικημένη περιοχή δεν αντιμετωπίστηκε ως ατύχημα, αλλά ως πράξη ανθρώπου που αποδέχθηκε ότι μπορεί να σκοτώσει.

Η μία λέξη που χωρίζει το ατύχημα από τον φόνο

Όλα κρίνονται από τη στάση του δράστη απέναντι στον κίνδυνο. Σε έναν πυροβολισμό μέσα σε γειτονιά, και ο πιο απρόσεκτος και ο πιο αδίστακτος βλέπουν μπροστά τους την πιθανότητα να σκοτωθεί άνθρωπος. Η διαφορά είναι τι σκέφτονται τη στιγμή που τραβούν τη σκανδάλη. Ο ένας λέει «ξέρω ότι είναι επικίνδυνο, αλλά δεν θα συμβεί κακό». Ο άλλος λέει «ξέρω ότι μπορεί να σκοτωθεί άνθρωπος και συνεχίζω» (lawspot.gr, dsanet.gr).

Η πρώτη στάση λέγεται «συνειδητή αμέλεια», η δεύτερη «ενδεχόμενος δόλος». Και η μετάβαση από τη μία στην άλλη αλλάζει ολόκληρη την κλίμακα της ποινής. Η ανθρωποκτονία από αμέλεια του άρθρου 302 του Ποινικού Κώδικα είναι ηπιότερο αδίκημα. Η ανθρωποκτονία με δόλο του άρθρου 299 τιμωρείται με ισόβια (Ποινικός Κώδικας ν. 4619/2019). Η ποινή των ισοβίων λειτουργεί ως απόδειξη της νομικής κατεύθυνσης που ακολούθησε το δικαστήριο: δεν είδε αδεξιότητα, είδε αποδοχή του θανάτου.

Επειδή κανείς δεν ομολογεί την εσωτερική του στάση, οι δικαστές τη συνάγουν από τα αντικειμενικά δεδομένα: είδος όπλου, κατεύθυνση βολής, παρουσία κόσμου και παιδιών, πυκνοκατοικημένη περιοχή. Όσο πιο προφανής ο θανατηφόρος κίνδυνος, τόσο πιο δύσκολο είναι να πειστεί το δικαστήριο ότι ο δράστης απλώς «ήλπιζε» πως δεν θα χτυπηθεί κανείς (cnn.gr). Πυροβολώντας μέσα σε γειτονιά με παιδιά, ο δρόμος προς τα ισόβια ανοίγει.

Προσοχή όμως στη διατύπωση: χωρίς δημοσιευμένο το πλήρες σκεπτικό, δεν μπορεί να γραφτεί ως δεδομένο ότι αυτή η απόφαση «δημιουργεί νέο νομολογιακό προηγούμενο». Η ελληνική νομολογία για μπαλωθιές και αδέσποτες σφαίρες παραμένει αποσπασματική και κρίνεται κατά περίπτωση (efsyn.gr). Το ασφαλές είναι ότι η απόφαση ανεβάζει τον πήχη: αντιμετωπίζει τον πυροβολισμό που για χρόνια περνούσε ως «έθιμο» ή «απερισκεψία» ως συμπεριφορά με αποδοχή του θανατηφόρου αποτελέσματος.

Ο δράστης τιμωρήθηκε, το κράτος;

Εδώ είναι που η αυστηρότητα της Δικαιοσύνης φωτίζει μια σιωπή. Στην Ελλάδα κυκλοφορούν, σύμφωνα με το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, μεταξύ 800.000 και 1.000.000 παράνομα πυροβόλα όπλα (government.gov.gr), με άλλες εκτιμήσεις να ανεβάζουν τα αδήλωτα στο 57% περίπου ενός συνόλου που φτάνει σχεδόν τα δύο εκατομμύρια (mkdn.gr). Το ίδιο μοτίβο επανέρχεται σε κάθε αιματηρό περιστατικό: ο νόμος τιμωρεί μετά, δεν σταματά πριν την απόκτηση του όπλου (To Brief).

Εννέα χρόνια μετά τον θάνατο του Μάριου, δεν υπάρχουν δημόσια, μετρήσιμα στοιχεία για το τι έκαναν η ΕΛ.ΑΣ., το υπουργείο, ο δήμος Αχαρνών και η περιφέρεια ώστε να μειωθεί η παράνομη οπλοκατοχή και οι άσκοποι πυροβολισμοί στην περιοχή. Δεν εντοπίζεται απολογισμός επιχειρήσεων, κατασχέσεων ή σταθερού προγράμματος πρόληψης, ούτε σαφής πολιτική τοποθέτηση μετά την απόφαση.

Η ισόβια κάθειρξη απαντά καθαρά στο ποινικό ερώτημα: ποιος πάτησε τη σκανδάλη. Αφήνει όμως αναπάντητο το θεσμικό. Το δικαστήριο μετέτρεψε μια μπαλωθιά σε φόνο και αυτό είναι, από μόνο του, μήνυμα προς μια ολόκληρη κουλτούρα οπλοχρησίας. Ένα μήνυμα όμως που το στέλνει η Δικαιοσύνη, όχι η πολιτεία. Και το ερώτημα που μένει στον αέρα είναι απλό: η τιμωρία του ενός αποδεικνύει ότι κάποιος, κάπου στον κρατικό μηχανισμό, έμαθε κάτι;