Ιρλανδικό δικαστήριο μπλόκαρε έκδοση καταζητούμενου λόγω ελληνικών φυλακών

Ένα ιρλανδικό δικαστήριο αρνήθηκε να παραδώσει στην Ελλάδα έναν άνδρα που η ίδια η Αθήνα καταζητεί με ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης, κρίνοντας ότι οι ελληνικές φυλακές δεν εγγυώνται ούτε τον ελάχιστο χώρο κράτησης που ορίζει το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η απόφαση μετατρέπει τον υπερπληθυσμό των φυλακών, ένα χρόνιο εσωτερικό πρόβλημα της χώρας, σε άμεσο διεθνές θεσμικό κόστος: η Ελλάδα δυσκολεύεται πλέον να φέρει στα δικαστήριά της ανθρώπους που η ίδια κυνηγά στο εξωτερικό.

Η υπόθεση έχει όνομα. Ο Jeremiah O'Brien, 56 ετών και κάτοικος Λίμερικ, συνελήφθη με ελληνικό ένταλμα για φερόμενη διευκόλυνση της μεταφοράς 66 ανθρώπων από την Ελλάδα προς την Ιταλία. Στις 31 Ιουλίου 2026, ο δικαστής Sean Gillane του ιρλανδικού High Court, του πρωτοβάθμιου ανώτερου δικαστηρίου της χώρας, αρνήθηκε την παράδοση, κρίνοντας ότι δεν είχε αποκλειστεί πραγματικός κίνδυνος μεταχείρισης αντίθετης στο άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, δηλαδή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης (bailii.org, rte.ie).

Το αποκαλυπτικό μέρος είναι ο δρόμος ως την άρνηση. Τρεις φορές το ιρλανδικό δικαστήριο ζήτησε από την Αθήνα συγκεκριμένες, εξατομικευμένες εγγυήσεις: τον Ιανουάριο έναν κατονομασμένο τόπο κράτησης, τον Απρίλιο στοιχεία για διαθέσιμο χώρο, υπερπληθυσμό και βία μεταξύ κρατουμένων, τον Ιούνιο μια τελική δέσμευση. Στο τέλος, η ελληνική πλευρά δήλωσε ότι στον Κορυδαλλό Ι δεν μπορούσε να εξασφαλίσει ούτε τον ελάχιστο χώρο των 3 τετραγωνικών μέτρων ανά κρατούμενο σε όλη την προφυλάκιση, ούτε να κατονομάσει ασφαλή εναλλακτική φυλακή (rte.ie, tovima.com).

Πότε κάμπτεται η αμοιβαία εμπιστοσύνη

Το ευρωπαϊκό ένταλμα στηρίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη ανάμεσα στα κράτη-μέλη, όμως η νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ (οι υποθέσεις Aranyosi και Căldăraru) επιτρέπει σε ένα δικαστήριο να αρνηθεί την εκτέλεση σε ακραίες περιπτώσεις (eur-lex.europa.eu). Το τεστ έχει δύο στάδια: πρώτα χρειάζονται αξιόπιστα στοιχεία συστημικού προβλήματος στις φυλακές του κράτους που ζητά την παράδοση, έπειτα συγκεκριμένος κίνδυνος για τον ίδιο τον εκζητούμενο. Και το κατώφλι των 3 τ.μ. δεν είναι αυθαίρετο: κατά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (υπόθεση Muršić), προσωπικός χώρος κάτω από αυτό το όριο σε πολυπρόσωπο κελί δημιουργεί ισχυρό τεκμήριο παραβίασης (hudoc.echr.coe.int).

Τα στοιχεία ήταν συγκεκριμένα. Έκθεση της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά των Βασανιστηρίων (CPT), δημοσιευμένη στις 4 Μαρτίου 2026, κατέγραψε στον Κορυδαλλό Ι χώρους κάτω από 3 τ.μ., μούχλα, έντομα, ανεπαρκή θέρμανση και επικίνδυνα χαμηλή στελέχωση, με την περιορισμένη παρουσία προσωπικού να αφήνει ισχυρότερες ομάδες κρατουμένων να επιβάλλονται (coe.int, ertnews.gr).

Και η εικόνα δεν βελτιώνεται. Στις 2 Σεπτεμβρίου 2026 οι ελληνικές φυλακές μετρούσαν 14.055 κρατουμένους για 10.763 θέσεις, πληρότητα πάνω από 130%, ενώ στον ίδιο τον Κορυδαλλό Ι η πληρότητα ανέβηκε μέσα σε δύο εβδομάδες από περίπου 149% σε σχεδόν 157% (Αυγή). Είναι αριθμοί που αποτυπώθηκαν και νωρίτερα τον ίδιο μήνα (To Brief).

Τι θα χρειαζόταν ένα νέο αίτημα

Η άρνηση ισχύει «προς το παρόν», δεν είναι μόνιμη ασυλία. Νέο ελληνικό αίτημα θα μπορούσε να πετύχει με δεσμευτικές, ελέγξιμες εγγυήσεις: κατονομασμένη φυλακή και πτέρυγα, τουλάχιστον 3 τ.μ. καθαρού χώρου σε όλη την προφυλάκιση, επαρκή χρόνο εκτός κελιού, διαχείριση του κινδύνου βίας και ανεξάρτητο μηχανισμό επαλήθευσης. Δεν είναι θεωρητικό σενάριο: το Ανώτατο Δικαστήριο της Φινλανδίας ενέκρινε παράδοση στη Ρουμανία όταν εκείνη εγγυήθηκε ρητά τα 3 τ.μ., και την αρνήθηκε σε άλλη υπόθεση όταν ο χώρος ήταν μικρότερος (korkeinoikeus.fi).

Πίσω από τα νούμερα υπάρχει πολιτική διαμάχη για την αιτία. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης παρουσιάζει την αύξηση ως επιτυχία μιας αυστηρότερης ποινικής πολιτικής, λέγοντας ότι ο νέος Ποινικός Κώδικας έφερε «50% περισσότερους εγκληματίες» στις φυλακές (protothema.gr). Η αντιπολίτευση συνδέει την πληρότητα με τον νόμο 5090/2024, που περιόρισε αναστολές, μετατροπές ποινών και πρόωρες απολύσεις χωρίς να προσθέσει αντίστοιχες θέσεις (larissanet.gr).

Το ένταλμα είναι δικαστική πράξη της εισαγγελικής αρχής. Οι φυλακές, όμως, υπάγονται στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη. Εκεί βαραίνει η δυνατότητα να δεσμευτεί το κράτος για συγκεκριμένη πτέρυγα και πραγματικό χώρο, πολιτικά στον υπουργό Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. Και δεν πρόκειται μόνο για τον O'Brien: σύμφωνα με δημοσιογραφική αναφορά σε απάντηση του Φλωρίδη, 55 ελληνικά εντάλματα έμειναν ανεκτέλεστα την πενταετία 2021-2025 (Αυγή), αν και δεν έχει δημοσιοποιηθεί ανάλυση για το πόσα από αυτά αφορούν συνθήκες κράτησης.

Η νέα φυλακή που σχεδιάζει η κυβέρνηση για γύρω στο 2030 δεν απαντά στον άνθρωπο που θα παραδιδόταν σήμερα. Όσο η Ελλάδα γεμίζει τα κελιά της γρηγορότερα απ' ό,τι χτίζει, ένα ευρωπαϊκό δικαστήριο μπορεί να κρατήσει έναν καταζητούμενο μακριά από τον Έλληνα δικαστή που τον περιμένει. Έτσι, η αυστηρότητα που διαφημίζεται ως «νόμος και τάξη» γίνεται ο λόγος που το κράτος χάνει τους ανθρώπους τους οποίους το ίδιο κυνηγά.