Iran Faces Major Unrest as US Threatens Intervention Amid Deadly Crackdown

Το Ιράν μπαίνει σε μια φάση εσωτερικής κρίσης που για πρώτη φορά μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 μοιάζει «υπαρξιακή» για το θεοκρατικό σύστημα: οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν από οικονομική κατάρρευση (νόμισμα/πληθωρισμός) και μετατοπίστηκαν σε ανοιχτό αίτημα ανατροπής της κορυφής της εξουσίας. Η απάντηση της Τεχεράνης είναι ωμή: καταστολή μεγάλης κλίμακας, σχεδόν καθολικό «σκοτάδι» στις επικοινωνίες και ενεργοποίηση του δικαστικού οπλοστασίου με κατηγορίες που μπορούν να οδηγήσουν σε εκτελέσεις. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον ανεβάζει το θερμόμετρο με οικονομικά μέτρα τύπου «δευτερογενών» κυρώσεων και δηλωμένη προθυμία να εξετάσει στρατιωτικές και κυβερνο-επιλογές. Το αποτέλεσμα είναι ένα επικίνδυνο μείγμα: εσωτερική εξέγερση + εξωτερική πίεση + υψηλή πιθανότητα περιφερειακής διάχυσης.

Η ιστορία είναι συνέχεια της χθεσινής εικόνας: η κρίση δεν «έσπασε» ξαφνικά, κλιμακώνεται μέρα με τη μέρα, με ολοένα πιο σκληρές επιλογές από όλες τις πλευρές.

Από τη νομισματική κατάρρευση στην πολιτική ρήξη

Το τρέχον κύμα ξεκίνησε στις 28 Δεκεμβρίου 2025, όταν η κατάρρευση του ριάλ και η εκτίναξη του κόστους ζωής έβγαλαν κόσμο στον δρόμο. Οι πρώτες εστίες ήταν οικονομικές (κλειστά μαγαζιά/στάσεις εργασίας), αλλά η δυναμική γρήγορα πήρε πολιτικό χαρακτήρα. Σε λίγες ημέρες, οργανώσεις δικαιωμάτων κατέγραψαν δεκάδες θανάτους σε πολλές πόλεις, ένδειξη ότι το κράτος επέλεξε «σύνθλιψη» αντί για αποκλιμάκωση. (https://www.amnesty.org.uk/press-releases/iran-deaths-and-injuries-increase-during-renewed-protest-repression-amnesty-and)

Εδώ υπάρχει ένα μοτίβο που έχει επαναληφθεί στο Ιράν: όταν η εξουσία φοβάται ότι μια κινητοποίηση μπορεί να γίνει μόνιμη (δηλαδή να αποκτήσει διάρκεια, δίκτυα, ηγεσία, οικονομική παράλυση), δεν διαπραγματεύεται. Μετατρέπει τη διαμαρτυρία σε ζήτημα «εσωτερικής ασφάλειας» και βάζει στο παιχνίδι τους σκληρούς μηχανισμούς.

Η σχεδόν πλήρης διακοπή πρόσβασης στο διαδίκτυο από τις 8 Ιανουαρίου 2026 είναι κομβική, γιατί κόβει τον συντονισμό των διαδηλωτών, περιορίζει τη ροή εικόνας/τεκμηρίωσης προς τα έξω και μειώνει το πολιτικό κόστος της καταστολής. (https://techcrunch.com/2026/01/08/internet-collapses-in-iran-amid-protests-over-economic-crisis/)

Το Ιράν έχει ιστορικό χρήσης αυτού του εργαλείου. Το 2019, σε πανεθνικές διαδηλώσεις για τις τιμές καυσίμων, οι αρχές επέβαλαν εκτεταμένο internet shutdown, την ώρα που εξελισσόταν η πιο βίαιη φάση καταστολής. (https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2020/11/iran-internet-deliberately-shut-down-during-november-2019-killings-new-investigation/?ltclid=)

Πώς λειτουργεί ο σκληρός πυρήνας του ιρανικού κράτους

Για να διαβάσουμε την αντοχή του καθεστώτος, χρειάζεται να δούμε τους θεσμούς που έχουν πραγματική ισχύ.

• IRGC (Islamic Revolutionary Guard Corps / Φρουροί της Επανάστασης): παράλληλος στρατός και μηχανισμός εσωτερικής ασφάλειας, με ισχυρή οικονομική επιρροή. Η αποστολή του σε κρίσεις είναι η επιβίωση του συστήματος.
• Basij: παραστρατιωτική πολιτοφυλακή, χρήσιμη για «έλεγχο γειτονιάς», συλλήψεις, εκφοβισμό.
• Δικαιοσύνη: στο Ιράν δεν λειτουργεί μόνο ως θεσμός απονομής δικαίου. Σε περιόδους αναταραχής λειτουργεί ως μηχανισμός παραδειγματισμού.

Η δικαστική κλιμάκωση με κατηγορίες όπως η «moharebeh» (συνήθως αποδίδεται ως «πόλεμος κατά του Θεού») έχει συγκεκριμένη χρησιμότητα: επιταχύνει τη μετατροπή μιας πολιτικής πράξης (διαμαρτυρία/σύγκρουση) σε «υπαρξιακή απειλή» κατά της τάξης και νομιμοποιεί θανατικές ποινές. (https://today.lorientlejour.com/article/1491384/iran-threatens-death-penalty-for-rioters-as-concern-grows-for-protester-lead-.html)

Αυτή η εργαλειοποίηση του νόμου έχει διπλό κοινό-στόχο: εσωτερικά λειτουργεί ως τρομοκράτηση, εξωτερικά στέλνει μήνυμα ότι η Τεχεράνη δεν διαπραγματεύεται υπό πίεση.

Η Ουάσιγκτον ανεβάζει το κόστος: οικονομική πίεση με «μακρύ χέρι»

Η αμερικανική απάντηση κινείται σε δύο ταχύτητες: ρητορική προς τους διαδηλωτές και πρακτικά μέτρα οικονομικού πολέμου.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε δασμό 25% σε χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν—μια λογική «δευτερογενών» κυρώσεων, όπου η Ουάσιγκτον δεν τιμωρεί μόνο το Ιράν, αλλά και τρίτους που συνεχίζουν το εμπόριο μαζί του. (https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-says-countries-doing-business-with-iran-face-25-tariff-2026-01-12/)

Τέτοιου τύπου μέτρα είναι κεντρικό εργαλείο της αμερικανικής ισχύος: το δολάριο, η πρόσβαση στην αμερικανική αγορά και το διεθνές τραπεζικό σύστημα λειτουργούν σαν πολλαπλασιαστής πίεσης. Για χώρες που κάνουν σοβαρό εμπόριο με τις ΗΠΑ, το κόστος συμμόρφωσης συχνά είναι μικρότερο από το κόστος «αντίστασης».

Παράλληλα, ο Τραμπ προχώρησε σε δημόσιες παραινέσεις προς τους διαδηλωτές και σε απειλές «πολύ ισχυρής δράσης» σε περίπτωση εκτελέσεων, με τη φράση «help is on its way» να λειτουργεί ως σκόπιμη ασάφεια: μπορεί να σημαίνει από τεχνολογική βοήθεια/κυβερνο-στήριξη έως στρατιωτικά πλήγματα. (https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13/)

Η ασάφεια εδώ έχει αποτρεπτική λογική: κρατά την Τεχεράνη σε αβεβαιότητα για το εύρος της αμερικανικής αντίδρασης και την αναγκάζει να υπολογίζει μεγαλύτερο ρίσκο.

Το «σχήμα αλλαγής ηγεσίας» και το ρίσκο της εξωτερικής σφραγίδας

Η μυστική συνάντηση του Αμερικανού απεσταλμένου Steve Witkoff με τον εξόριστο Ρεζά Παχλαβί (τον γιο του τελευταίου Σάχη) είναι πολιτικά εκρηκτική, όχι επειδή αποδεικνύει ότι ο Παχλαβί ελέγχει το εσωτερικό κίνημα, αλλά επειδή δίνει στην Τεχεράνη ένα «απτό» επιχείρημα για το αφήγημα της ξένης ανάμειξης. (https://www.reuters.com/world/middle-east/us-envoy-witkoff-reza-pahlavi-discussed-iran-protests-axios-reports-2026-01-13/)

Σε επίπεδο ισχύος, τέτοιες κινήσεις λειτουργούν ως σήμα προς τρεις κατευθύνσεις:

1. Προς το εσωτερικό του Ιράν: «υπάρχει πιθανή εναλλακτική, η Δύση μιλά με αντιπολίτευση».
2. Προς συμμάχους των ΗΠΑ (Ισραήλ/Κόλπος): «η Ουάσιγκτον δεν είναι παθητική».
3. Προς Ρωσία–Κίνα: «δεν αφήνω την Τεχεράνη αποκλειστικά στη δική σας σφαίρα επιρροής».

Το τίμημα είναι ότι η αντιπολίτευση κινδυνεύει να «σφραγιστεί» ως όργανο ξένων, κάτι που ιστορικά έχει βοηθήσει την ιρανική εξουσία να συσπειρώνει μέρος της κοινωνίας γύρω από την κρατική κυριαρχία.

Η Ευρώπη, ο ΟΗΕ και τα όρια της θεσμικής πίεσης

Η ΕΕ κινείται στο αναμενόμενο ευρωπαϊκό μοτίβο: καταγγελία της υπέρμετρης βίας και προετοιμασία νέων στοχευμένων κυρώσεων. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι θα προταθούν «γρήγορα» πρόσθετες κυρώσεις για όσους ευθύνονται για την καταστολή. (https://www.reuters.com/world/eu-swiftly-propose-further-sanctions-iran-von-der-leyen-says-2026-01-13/)

Ο ΟΗΕ, μέσω του γραφείου ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εξέφρασε συναγερμό για τις απώλειες—μια κίνηση που αυξάνει το διπλωματικό κόστος για την Τεχεράνη, χωρίς όμως να εγγυάται αλλαγή συμπεριφοράς όταν το καθεστώς θεωρεί ότι παίζει την επιβίωσή του. (https://www.reuters.com/business/media-telecom/un-rights-office-says-hundreds-killed-iran-protests-2026-01-13/)

Η θεσμική πίεση έχει δομικό περιορισμό: για να αλλάξει συμπεριφορά ένα κράτος σε κρίση, πρέπει το κόστος να απειλεί την ικανότητά του να κυβερνά ή να χρηματοδοτεί την ασφάλειά του. Όταν μια ηγεσία πιστεύει ότι η υποχώρηση ανοίγει τον δρόμο για κατάρρευση, απορροφά κυρώσεις και ποντάρει στην αντοχή.

Η μεγάλη σκακιέρα πίσω από το Ιράν: ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα

Το Ιράν δεν είναι απλώς «ένα κράτος σε κρίση». Είναι κόμβος σε τρία μεγάλα πεδία ανταγωνισμού:

• Ενεργειακές ροές (πετρέλαιο/ναυτιλία).
• Αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή (Ισραήλ–Κόλπος–πληρεξούσιοι/“proxy” δρώντες).
• Ανταγωνισμός Δύσης–Ρωσίας–Κίνας για επιρροή, τεχνολογία, οικονομικές διαδρομές.

Η Ρωσία και η Κίνα αντιτίθενται παραδοσιακά σε «εξωτερική αλλαγή καθεστώτος», όχι από ιδεαλισμό περί κυριαρχίας, αλλά επειδή ένα προηγούμενο επιτυχούς δυτικής επέμβασης δημιουργεί κόστος και για τις δικές τους εσωτερικές/περιφερειακές ανησυχίες. Παράλληλα, κάθε αμερικανική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή απορροφά πόρους και προσοχή—πολύτιμο αγαθό σε ένα διεθνές σύστημα πολλαπλών μετώπων.

Η κάνουλα του Ορμούζ: όταν μια εσωτερική κρίση γίνεται παγκόσμια τιμή

Ο πιο άμεσος αγωγός μετάδοσης της κρίσης στην παγκόσμια οικονομία είναι τα Στενά του Ορμούζ (Strait of Hormuz): θαλάσσιο «στενό πέρασμα» από το οποίο διέρχεται τεράστιος όγκος πετρελαίου. Η αμερικανική Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας (EIA) εκτιμά ότι το 2023 πέρασαν κατά μέσο όρο περίπου 20,9 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης υγρών καυσίμων. (https://www.eia.gov/international/content/analysis/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/?utm_source=openai)

Αυτό σημαίνει κάτι απλό: ακόμη και χωρίς πλήρες «κλείσιμο» του Ορμούζ, αρκεί μια σειρά επιθέσεων/παρενοχλήσεων σε δεξαμενόπλοια ή μια αξιόπιστη απειλή ναρκοθέτησης για να ανέβει το ασφάλιστρο κινδύνου (risk premium) στις τιμές του πετρελαίου. Οι αγορές προεξοφλούν τον κίνδυνο πριν γίνει η ζημιά.

Σε πρακτικό επίπεδο, το εμπόριο λειτουργεί με ασφαλιστικές καλύψεις. Όταν μια θαλάσσια ζώνη χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου, τα πολεμικά ασφάλιστρα (war-risk premiums) ανεβαίνουν απότομα. Το προηγούμενο της Ερυθράς Θάλασσας δείχνει ότι τα premiums μπορούν να φτάσουν περίπου έως το 1% της αξίας του πλοίου σε έντονη κλιμάκωση. (https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-07-11/red-sea-insurance-premium-spikes-as-houthi-risks-return)

Η περιφερειακή διάχυση: Ισραήλ, πληρεξούσιοι και «ασύμμετρες» απαντήσεις

Το Ιράν διαθέτει έναν τρόπο προβολής ισχύος που δεν απαιτεί συμβατικό πόλεμο: δίκτυο συμμαχικών οργανώσεων και πολιτοφυλακών (proxy forces) σε Λίβανο, Ιράκ, Συρία, Υεμένη. Αυτό επιτρέπει απαντήσεις με «αμφισημία»: χτυπήματα που ανεβάζουν το κόστος των αντιπάλων χωρίς να οδηγούν αυτόματα σε γενικευμένο πόλεμο.

Ο δείκτης κινδύνου εδώ είναι το Ισραήλ. Ρεπορτάζ ανέφερε ότι τέθηκε σε «υψηλή επιφυλακή» για ενδεχόμενη αμερικανική εμπλοκή, ακριβώς επειδή τα ιρανικά αντίποινα συχνά περνούν μέσα από περιφερειακά μέτωπα. (https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/israel-high-alert-possibility-us-intervention-iran-sources-say)

Σε αυτό το περιβάλλον, μια αμερικανική αεροπορική ή κυβερνο-ενέργεια δεν μένει διμερές επεισόδιο. Τείνει να πυροδοτεί αλυσίδα: πίεση σε ναυτιλία, επιθέσεις σε βάσεις, κυβερνοχτυπήματα σε υποδομές, ενεργοποίηση πολιτοφυλακών.

Ποιοι κερδίζουν ισχύ καθώς το Ιράν καίγεται

Η ερώτηση «ποιος κερδίζει» δεν έχει μία απάντηση. Αλλά υπάρχουν καθαρές τάσεις ισχύος.

1) Οι σκληροπυρηνικοί μηχανισμοί μέσα στο Ιράν

Βραχυπρόθεσμα, ο κερδισμένος είναι ο μηχανισμός ασφαλείας (IRGC και συναφείς δομές). Σε κρίσεις νομιμοποίησης, το πολιτικό κέντρο γίνεται πιο εξαρτημένο από όσους ελέγχουν τη βία και την επιτήρηση. Η δικαστική κλιμάκωση με «moharebeh» ενισχύει αυτή την εξάρτηση, γιατί μεταφέρει την πολιτική διαμάχη σε πεδίο ποινικής/υπαρξιακής σύγκρουσης. (https://today.lorientlejour.com/article/1491384/iran-threatens-death-penalty-for-rioters-as-concern-grows-for-protester-lead-.html)

Μακροπρόθεσμα όμως, το κόστος είναι διαβρωτικό: όσο περισσότερο αίμα και φόβος, τόσο δυσκολότερη η επιστροφή σε «κανονικότητα» που να παράγει ανάπτυξη και κοινωνική συναίνεση.

2) Η Ουάσιγκτον, ως διαχειριστής αποτροπής στην περιοχή

Οι ΗΠΑ κερδίζουν ένα παράθυρο πίεσης: μπορούν να παρουσιάσουν τον εαυτό τους ως δύναμη που «τιμωρεί» καταστολή και ταυτόχρονα χτίζει αποτροπή προς το Ιράν. Το εργαλείο των δασμών 25% σε τρίτους είναι ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον θέλει να περιορίσει τις οικονομικές ανάσες της Τεχεράνης με τρόπο που να επηρεάζει και άλλες πρωτεύουσες. (https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-says-countries-doing-business-with-iran-face-25-tariff-2026-01-12/)

Το ρίσκο για τις ΗΠΑ είναι ο «βάλτος κλιμάκωσης»: αν εμπλακούν, θα χρειαστεί να προστατεύσουν ναυτιλία, βάσεις και συμμάχους, με πιθανές απώλειες και ενεργειακό σοκ που χτυπά και τον δυτικό πληθωρισμό.

3) Ρωσία και Κίνα: έμμεσο γεωπολιτικό κέρδος από αμερικανική απορρόφηση

Μια παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή μετακινεί την προσοχή της Δύσης από άλλα μέτωπα και αυξάνει την αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας. Για τη Ρωσία, που ιστορικά ωφελείται από υψηλότερες τιμές υδρογονανθράκων, ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να είναι οικονομικά χρήσιμο, ακόμη κι αν δεν ελέγχει την κρίση. Για την Κίνα, το κέρδος είναι πιο σύνθετο: θέλει σταθερές ροές ενέργειας, αλλά επίσης θέλει να περιορίσει την αμερικανική ικανότητα να «συγκεντρώνει» ισχύ στην Ασία. Άρα προκύπτει ένα μείγμα κινήτρων.

4) Η εξόριστη αντιπολίτευση: ορατότητα, όχι απαραίτητα έλεγχος

Ο Παχλαβί κερδίζει αναγνωρισιμότητα και πρόσβαση σε δυτικούς διαύλους, κάτι που φάνηκε και από την επαφή Witkoff–Παχλαβί. (https://www.reuters.com/world/middle-east/us-envoy-witkoff-reza-pahlavi-discussed-iran-protests-axios-reports-2026-01-13/) Το εσωτερικό πολιτικό κεφάλαιο όμως κρίνεται στο πεδίο: οργάνωση, ικανότητα γενικής απεργίας, ρήγματα στις δυνάμεις ασφαλείας—στοιχεία που υπό blackout είναι δύσκολο να επιβεβαιωθούν με αξιοπιστία.

Η ελληνική διάσταση: γιατί μας αφορά άμεσα

Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να βλέπει το Ιράν ως «μακρινή ιστορία». Η μετάδοση του κόστους γίνεται γρήγορα και με πολλαπλά κανάλια: ενέργεια, ναυτιλία, συμμαχικές υποχρεώσεις, πιθανές μεταναστευτικές πιέσεις (αν υπάρξει περιφερειακή αποσταθεροποίηση).

1) Καύσιμα και ακρίβεια: ο λογαριασμός της γεωπολιτικής

Η Ελλάδα είναι καθαρός εισαγωγέας ενέργειας. Όταν το Ορμούζ γίνεται ζώνη υψηλού κινδύνου, το πετρέλαιο ενσωματώνει ασφάλιστρο φόβου. Η EIA δίνει το μέγεθος του διακυβεύματος με τα 20,9 εκατ. βαρέλια/ημέρα που περνούν από το στενό. (https://www.eia.gov/international/content/analysis/special_topics/World_Oil_Transit_Chokepoints/?utm_source=openai)

Στην πράξη, άνοδος στο Brent (διεθνής τιμή αναφοράς) περνά σταδιακά:

• στη χονδρική καυσίμων,
• στις μεταφορές,
• στον πληθωρισμό (κόστος διανομής τροφίμων/προϊόντων),
• και τελικά στην πολιτική πίεση για επιδοτήσεις ή φορολογικές παρεμβάσεις.

2) Ναυτιλία: η ελληνική έκθεση σε «ασφάλιστρα πολέμου»

Η ελληνόκτητη ναυτιλία δραστηριοποιείται έντονα σε ενεργειακές μεταφορές. Όταν ανεβαίνουν τα war-risk premiums, αλλάζουν τα οικονομικά μιας διαδρομής μέσα σε ημέρες. Το προηγούμενο δείχνει premiums έως περίπου 1% της αξίας πλοίου σε ζώνη κινδύνου. (https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-07-11/red-sea-insurance-premium-spikes-as-houthi-risks-return)

Αυτό έχει διπλό αποτέλεσμα:

• οι πλοιοκτήτες πληρώνουν περισσότερο για να περάσουν,
• οι ναύλοι και τα κόστη μεταφοράς μετακυλίονται στην αλυσίδα τιμών (άρα και στην ευρωπαϊκή αγορά, άρα και στην Ελλάδα).

3) Φυσικό αέριο και η «πύλη» της Αλεξανδρούπολης

Η Ελλάδα έχει χτίσει τα τελευταία χρόνια υποδομές που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Το FSRU Αλεξανδρούπολης (πλωτός σταθμός αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG—δηλαδή υγροποιημένου φυσικού αερίου που ξαναγίνεται αέριο για να μπει στο δίκτυο) ξεκίνησε εμπορική λειτουργία τον Οκτώβριο 2024, με δυναμικότητα περίπου 5,5 bcm/έτος. (https://www.reuters.com/business/energy/lng-terminal-off-northern-greece-diversifies-gas-routes-europe-2024-10-01/?utm_source=openai)

Σε κρίσεις τύπου Ιράν–ΗΠΑ, η σημασία τέτοιων υποδομών μεγαλώνει γιατί:

• δίνουν εναλλακτικές πηγές προμήθειας,
• μειώνουν την εξάρτηση περιοχών από έναν προμηθευτή,
• αυξάνουν τη γεωπολιτική αξία της Ελλάδας εντός ΕΕ/ΝΑΤΟ.

Ταυτόχρονα, το LNG είναι αγορά που τιμολογεί γρήγορα τον κίνδυνο. Άρα η Ελλάδα μπορεί να έχει υποδομή-πλεονέκτημα, αλλά να αντιμετωπίζει ακριβότερα φορτία σε παγκόσμια ένταση.

4) Ευρωπαϊκά εργαλεία και το «μαξιλάρι» αποθεμάτων

Η ΕΕ έχει εργαλεία ενεργειακής άμυνας, όπως κανόνες για αποθήκευση φυσικού αερίου (στόχοι πληρότητας, συντονισμός, μηχανισμοί αλληλεγγύης). Αυτά δεν εξαφανίζουν το σοκ τιμών, αλλά μειώνουν τον κίνδυνο φυσικής έλλειψης. (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=comnat%3ASWD_2025_0435_FIN&utm_source=openai)

5) Διπλωματία και προστασία πολιτών

Σε επίπεδο άμεσης κρατικής λειτουργίας, η πρώτη γραμμή είναι η προξενική διαχείριση: οδηγίες προς Έλληνες πολίτες στην περιοχή, επικοινωνία με πρεσβείες, συστάσεις ασφάλειας. Υπάρχουν σχετικές ενημερώσεις στις επίσημες σελίδες του ελληνικού ΥΠΕΞ/αποστολών. (https://www.mfa.gr/missionsabroad/israel?utm_source=openai)

6) Συμμαχικές υποδομές: Σούδα, logistics και πολιτικό ρίσκο

Η Ελλάδα έχει στρατηγικές υποδομές που χρησιμοποιούνται από συμμάχους για επιχειρήσεις/ανεφοδιασμό/στήριξη στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε περίπτωση αμερικανικής επιχείρησης, αυξάνεται η πιθανότητα αιτημάτων για διευκολύνσεις. Το δίλημμα είναι πρακτικό: η ενίσχυση αξιοπιστίας στη συμμαχία συνοδεύεται από πιθανότητα να γίνει η Ελλάδα στόχος ρητορικών ή και υβριδικών αντιποίνων.

Η παλιά πληγή της JCPOA και γιατί η εμπιστοσύνη είναι μηδενική

Ο πυρήνας της δυσπιστίας Δύσης–Ιράν χτίστηκε την τελευταία δεκαετία γύρω από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα.

• Το 2015 υπογράφηκε η JCPOA (Joint Comprehensive Plan of Action): μια συμφωνία που περιόριζε το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα έναντι άρσης κυρώσεων. (https://www.eeas.europa.eu/eeas/nuclear-agreement-%E2%80%93-jcpoa_en)
• Το 2018 οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τη JCPOA και επανέφεραν κυρώσεις, ακυρώνοντας στην πράξη το «αντάλλαγμα» που περίμενε η Τεχεράνη. (https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/president-donald-j-trump-ending-united-states-participation-unacceptable-iran-deal/)

Αυτό έχει άμεση επίπτωση στο σήμερα: η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει τις δυτικές εγγυήσεις ως πολιτικά αναστρέψιμες, ενώ η αμερικανική πλευρά αντιμετωπίζει κάθε ιρανικό άνοιγμα ως τακτικό ελιγμό.

Επιπλέον, το 2019 οι ΗΠΑ χαρακτήρισαν τους IRGC ως «Ξένη Τρομοκρατική Οργάνωση» (FTO), ένα βήμα που ανεβάζει το νομικό και επιχειρησιακό κόστος οποιασδήποτε επαφής/αποκλιμάκωσης και σκληραίνει το πλαίσιο σύγκρουσης. (https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/statement-president-designation-islamic-revolutionary-guard-corps-foreign-terrorist-organization/)

Τι να περιμένουμε τις επόμενες εβδομάδες: οι κρίσιμοι δείκτες

Οι εξελίξεις θα κριθούν σε μερικούς απτούς δείκτες ισχύος (όχι σε δηλώσεις):

1. Συνοχή των δυνάμεων ασφαλείας στο εσωτερικό: όσο το IRGC και οι μηχανισμοί καταστολής μένουν ενιαίοι, η πιθανότητα άμεσης κατάρρευσης μειώνεται.
2. Ρυθμός και κλίμακα δικαστικών εκτελέσεων/καταδικών: η χρήση της «moharebeh» δείχνει προετοιμασία για παραδειγματισμό, που μπορεί να φέρει και διεθνή κλιμάκωση πιέσεων. (https://today.lorientlejour.com/article/1491384/iran-threatens-death-penalty-for-rioters-as-concern-grows-for-protester-lead-.html)
3. Πραγματικές κινήσεις των ΗΠΑ πέρα από ρητορική: ο δασμός 25% είναι ήδη υλικό μέτρο. (https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-says-countries-doing-business-with-iran-face-25-tariff-2026-01-12/) Το επόμενο βήμα θα ήταν κυρώσεις με μεγαλύτερο βάθος, κυβερνοεπιχειρήσεις ή στοχευμένα πλήγματα.
4. Αντίδραση των αγορών ενέργειας και ασφάλισης: Brent, ναύλοι δεξαμενόπλοιων, war-risk premiums. (https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-07-11/red-sea-insurance-premium-spikes-as-houthi-risks-return)
5. Σήματα περιφερειακής ενεργοποίησης: αυξημένη επιφυλακή στο Ισραήλ ή χτυπήματα από proxies λειτουργούν ως προειδοποίηση ότι η κρίση βγαίνει από τα ιρανικά σύνορα. (https://www.al-monitor.com/originals/2026/01/israel-high-alert-possibility-us-intervention-iran-sources-say)

Συμπέρασμα: η κρίση του Ιράν ως μάχη αντοχής και αποτροπής

Το πιθανότερο βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα είναι μια σύγκρουση φθοράς: το καθεστώς ποντάρει στη βία, στη διακοπή επικοινωνιών και στον φόβο για να σπάσει τη δυναμική των δρόμων. (https://techcrunch.com/2026/01/08/internet-collapses-in-iran-amid-protests-over-economic-crisis/) Η Ουάσιγκτον ποντάρει στην οικονομική ασφυξία και στη στρατηγική αβεβαιότητα, επιδιώκοντας να αυξήσει το κόστος καταστολής και να κρατήσει ανοικτό το ενδεχόμενο πιο σκληρών επιλογών. (https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13/)

Η ΕΕ κινείται προς κυρώσεις, ο ΟΗΕ προς καταγγελία, αλλά η έκβαση θα κριθεί από την ισορροπία σκληρής ισχύος: ποιος αντέχει περισσότερο, ποιος ελέγχει τους μηχανισμούς βίας, ποιος μπορεί να επιβάλει κόστος στην άλλη πλευρά χωρίς να πληρώσει δυσανάλογο τίμημα. (https://www.reuters.com/world/eu-swiftly-propose-further-sanctions-iran-von-der-leyen-says-2026-01-13/)

Για την Ελλάδα, το πρακτικό συμπέρασμα είναι συγκεκριμένο: το Ιράν συνδέεται με τον λογαριασμό στο πρατήριο, με το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών, με τη σταθερότητα μιας ήδη εύφλεκτης γειτονιάς και με τη γεωπολιτική αξία των ελληνικών υποδομών ενέργειας και άμυνας. Η Αλεξανδρούπολη ως ενεργειακή πύλη και οι ευρωπαϊκοί κανόνες αποθεμάτων λειτουργούν ως «μαξιλάρι», όχι ως ασπίδα πλήρους προστασίας. (https://www.reuters.com/business/energy/lng-terminal-off-northern-greece-diversifies-gas-routes-europe-2024-10-01/?utm_source=openai) (https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=comnat%3ASWD_2025_0435_FIN&utm_source=openai)

Η κρίση θα συνεχίσει να παράγει γεγονότα υψηλού ρίσκου όσο συνυπάρχουν τρία στοιχεία: μαζική εσωτερική αμφισβήτηση, σκληρή κρατική καταστολή και εξωτερική πίεση που αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής κλιμάκωσης. Αυτό το τρίπτυχο σπάνια σβήνει μόνο του.