Το Ιράν δημοσιεύει μαύρη λίστα, προωθεί διόδια στο Ορμούζ

Ένας νέος ιρανικός φορέας που παρουσιάζεται ως αρμόδιος για τη διέλευση στα Στενά του Ορμούζ, η «Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου» (PGSA), δημοσίευσε στις 23 Αυγούστου μαύρη λίστα με 46 πλοία. Όσα παραβιάζουν τους ιρανικούς κανόνες διέλευσης, προειδοποίησε, θα αντιμετωπίσουν πρόστιμα, κράτηση ή κατάσχεση φορτίου (Reuters, Newsweek). Πρόκειται για το πέρασμα απ' όπου διακινείται περίπου το ένα τέταρτο του θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου (IEA). Σε συνέχεια του τελεσίγραφου Τραμπ των αρχών Αυγούστου (To Brief), η Τεχεράνη δεν απειλεί πια απλώς να κλείσει το στενό: το μετατρέπει σε ελεγχόμενο τελωνείο.

Πλοιοκτήτες που θέλουν να περάσουν απευθύνονται, όπως περιγράφει το ναυτιλιακό Lloyd's List, σε «εγκεκριμένους μεσάζοντες» με δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC, το ιδεολογικό στρατιωτικό σώμα του καθεστώτος). Υποβάλλουν τον μοναδικό αριθμό IMO που ταυτοποιεί κάθε πλοίο, την αλυσίδα ιδιοκτησίας, το φορτίο και το πλήρωμα, και ο φάκελος περνά για έλεγχο από τη ναυτική διοίκηση του IRGC στην επαρχία Χορμοζγκάν, που βρέχει το στενό από ιρανικής πλευράς. Αν εγκριθεί, δίνεται κωδικός διέλευσης και συγκεκριμένη διαδρομή κοντά στο ιρανικό νησί Λαράκ. Για μία τουλάχιστον διέλευση καταγράφηκε πληρωμή περίπου 2 εκατ. δολαρίων, με άλλες να διακανονίζονται σε γουάν (Lloyd's List).

Η ίδια η προειδοποίηση της PGSA προσθέτει ότι και τα πλοία που μεταφορτώνουν φορτίο εν πλω με «μη συμμορφούμενα» σκάφη θα μπαίνουν στη λίστα (Türkiye Today). Η ΕΕ, από την πλευρά της, έχει ήδη επιβάλει κυρώσεις στη ναυτική διοίκηση του IRGC στο Χορμοζγκάν και στον αξιωματούχο Χαμίντ Χοσεϊνί, ακριβώς επειδή προωθούν την πολιτική «υπόβαλε στοιχεία, περίμενε αξιολόγηση, πλήρωσε τέλη διέλευσης» (Maritime Executive).

Από την πρακτική στον νόμο

Στις 23 Αυγούστου, ο εκπρόσωπος της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας Χασάν Γασγκαβί ανακοίνωσε ότι επιτροπή ενέκρινε διάταξη για χρεώσεις σε ναυτιλιακές, περιβαλλοντικές, ασφαλιστικές και υπηρεσίες ασφαλείας, πληρωτέες σε ιρανικά ριάλ ή όποιο άλλο νόμισμα ορίσει η Τεχεράνη (IRNA). Η ιρανική Fars πρόσθεσε λεπτομέρειες: είσπραξη από το Γενικό Επιτελείο Ενόπλων Δυνάμεων, ρητή εξαίρεση του δολαρίου και έως δεκαπλάσια «ταρίφα» για πλοία χωρών που έχουν κατασχέσει ιρανικά περιουσιακά στοιχεία ή επιβάλει κυρώσεις (Fars). Όμως η διάταξη πέρασε μόνο από επιτροπή: χρειάζεται ακόμη ψήφο στην ολομέλεια και έγκριση από το Συμβούλιο των Φρουρών πριν γίνει δεσμευτικός νόμος (Iran International).

Αυτό εξηγεί γιατί το κόστος δεν σταματά στους εφοπλιστές. Από το στενό διακινούνται περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, με το 80% να κατευθύνεται στην Ασία (IEA). Η Κίνα, που περνά από εδώ περίπου τα μισά των εισαγωγών πετρελαίου της (Columbia CGEP), ζήτησε στις 24 Αυγούστου μαζί με την Ιορδανία «αποκατάσταση της κανονικής ναυσιπλοΐας» (Xinhua).

Νομικά, το σχέδιο πατά σε αμφισβητούμενο έδαφος. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) κατοχυρώνει στα διεθνή στενά την «ελεύθερη διέλευση», όπου τα πλοία περνούν χωρίς άδεια και το παράκτιο κράτος δεν χρεώνει το ίδιο το πέρασμα (UNCLOS). Μονομερή διόδια και μαύρες λίστες ανά σημαία προσκρούουν σε αυτόν τον κανόνα, γι' αυτό και η Ουάσινγκτον απορρίπτει κάθε ρύθμιση «με άδειες, εγκρίσεις ή τέλη» (Just Security, CNBC). Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει υπογράψει χωρίς να επικυρώσει τη Σύμβαση και αμφισβητεί το κεφάλαιο αυτό (Lawfare). Πρόκειται, δηλαδή, για σύγκρουση δύο θέσεων, όχι για λυμένο ζήτημα.

Για την ελληνική ναυτιλία το κόστος είναι ήδη μετρήσιμο. Το BBC Verify κατέγραψε το ελληνόκτητο Epaminondas να δέχεται πυρά από ιρανικές δυνάμεις τον Απρίλιο (BBC), το προϊοντοφόρο Kavomalas συμφερόντων Προκοπίου φέρεται να χτυπήθηκε και να βρέθηκε υπό ιρανικό έλεγχο (Marine Insight), ενώ σε ελληνόκτητο φορτηγό υπό αθηναϊκή διαχείριση καταγράφηκε αγνοούμενος ναυτικός μετά από πλήγμα (Proto Thema). Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου εκτινάχθηκαν από περίπου 0,125% σε 2,5%-5% της αξίας του πλοίου, δηλαδή εκατομμύρια δολάρια για ένα και μόνο πέρασμα μεγάλου δεξαμενόπλοιου (Insurance World). Και εδώ κρύβεται μια παγίδα: μια πληρωμή συνδεδεμένη με το IRGC μπορεί να εκθέσει τον ίδιο τον πλοιοκτήτη σε δυτικές κυρώσεις και να θέσει σε κίνδυνο την ασφαλιστική του κάλυψη (LMA).

Και όμως, το στενό δεν έχει κλείσει. Η Lloyd's List Intelligence κατέγραψε πρόσφατα 22 εισερχόμενα και 21 εξερχόμενα μη ιρανικά περάσματα σε μία εβδομάδα (Lloyd's List Intelligence). Η Τεχεράνη εισπράττει ήδη διόδια που το κοινοβούλιό της δεν έχει ακόμη κάνει νόμο, χτίζοντας το τελωνείο ενώ ακόμη γράφεται ο κανονισμός του.