ΗΠΑ ζητούν έξοδο συμμάχων από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) στη Χάγη είναι το μόνο μόνιμο δικαστήριο που δικάζει άτομα για γενοκτονία και εγκλήματα πολέμου, και οι ΗΠΑ, που ποτέ δεν έγιναν μέλος του, θέλουν πλέον να το αδειάσουν από μέσα. Σε συνέχεια των κυρώσεων που είχαν επιβάλει τον Αύγουστο στην ίδια την πρόεδρό του (To Brief), η Ουάσινγκτον κάνει ένα βήμα παραπέρα: ζητά τώρα και από τους συμμάχους της να εγκαταλείψουν το δικαστήριο.

Το πρακτορείο Politico αποκάλυψε στις 10 Σεπτεμβρίου ότι, σε κλειστή συνεδρίαση των πρέσβεων του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες στα μέσα Ιουλίου, ο Αμερικανός πρέσβης Μάθιου Γουίτακερ ζήτησε από τους συμμάχους να αποχωρήσουν από το Καταστατικό της Ρώμης, την ιδρυτική συνθήκη του ΔΠΔ. «Θα παρακολουθούμε στενά ποιος στέκεται στο πλευρό της Αμερικής», φέρεται να είπε. Η αμερικανική αποστολή διένειμε και έγγραφο που ζητούσε άμεσα βήματα εξόδου, δημόσια καταδίκη του Δικαστηρίου και διακοπή κάθε υλικής στήριξης, σύμφωνα με τρεις ανώνυμους διπλωμάτες που μίλησαν στο Politico· το έγγραφο δεν δημοσιοποιήθηκε και η Ουάσινγκτον δεν σχολίασε (Politico). Το αίτημα εντάσσεται στο ίδιο μοτίβο πειθάρχησης συμμάχων που τον Απρίλιο είχε φτάσει μέχρι τη διαρροή σχεδίων του Πενταγώνου για αποβολή της Ισπανίας από το ΝΑΤΟ (To Brief).

Τι μπορεί να της κάνει ένα δικαστήριο στο οποίο δεν ανήκει

Γιατί ενδιαφέρεται η Ουάσινγκτον για ένα δικαστήριο στο οποίο δεν ανήκει; Η απάντηση βρίσκεται στο άρθρο 12 του Καταστατικού: το ΔΠΔ μπορεί να δικάσει εγκλήματα που τελέστηκαν στο έδαφος κράτους-μέλους, ανεξάρτητα από την υπηκοότητα του υπόπτου (Καταστατικό). Αυτό σημαίνει ότι Αμερικανοί, ή αξιωματούχοι μη μελών όπως το Ισραήλ, θα μπορούσαν να βρεθούν κατηγορούμενοι ενώπιόν του. Το πλήγμα που επιδιώκουν οι ΗΠΑ είναι υλικό: σύμφωνα με αναδημοσίευση της ανακοίνωσης της Συνέλευσης των Κρατών Μερών, ο εγκεκριμένος προϋπολογισμός του 2026 φτάνει τα 196,9 εκατ. ευρώ και στηρίζεται στις υποχρεωτικές εισφορές των μελών (Mirage News). Κάθε αποχώρηση αφαιρεί μελλοντικές εισφορές και αφήνει στους υπόλοιπους το δίλημμα: να πληρώσουν περισσότερο ή να συρρικνώσουν τις έρευνες.

Η εκστρατεία έχει ονόματα και ημερομηνίες. Ο Ντόναλντ Τραμπ έστησε το πλαίσιο κυρώσεων με εκτελεστικό διάταγμα τον Φεβρουάριο του 2025 (Federal Register). Στις 29 Ιουνίου 2026 ο υπηρεσιακός υπουργός Δικαιοσύνης Τοντ Μπλανς έγραψε στην πρόεδρο του ΔΠΔ ότι οι ΗΠΑ δεν θα συνεργαστούν σε καμία διαδικασία κατά Αμερικανών (υπουργείο Δικαιοσύνης). Στις 18 Αυγούστου ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο συνέδεσε δημόσια νέες κυρώσεις με την προσδοκία να σταματήσουν και άλλες χώρες τη χρηματοδότηση και τη συμμετοχή τους (State Department). Και δεν έμεινε στα λόγια: το Τσαντ ανακοίνωσε αποχώρηση στις 27 Ιουλίου, τέσσερις μέρες αφότου Αμερικανός αξιωματούχος ζήτησε από τον υπουργό Εξωτερικών του «επανεξέταση» της συμμετοχής. Ο ίδιος ο υπουργός δήλωσε ωστόσο ότι η απόφαση δεν ελήφθη κατ' απαίτηση των Αμερικανών (Le Monde).

Η αριθμητική δουλεύει εναντίον της Ουάσινγκτον

Από τους 32 συμμάχους στο ΝΑΤΟ, οι 30 είναι μέλη του Καταστατικού της Ρώμης· έξω μένουν μόνο οι ίδιες οι ΗΠΑ και η Τουρκία (κράτη μέλη ΔΠΔ). Η Ελλάδα κύρωσε τη συνθήκη το 2002 (Μητρώο ΟΗΕ), δεσμεύεται επιπλέον από ευρωπαϊκή απόφαση στήριξης του Δικαστηρίου (EUR-Lex) και τον Φεβρουάριο του 2025 συνυπέγραψε με άλλα 78 κράτη δήλωση υπέρ της ακεραιότητάς του (κοινή δήλωση).

Εδώ η διαφωνία για τη δικαιοδοσία γίνεται τεστ συμμαχικής πειθαρχίας. Στη συνεδρίαση, κατά το Politico, αντέδρασαν η Γαλλία και η Ολλανδία, ενώ δημόσια οι δύο χώρες επαναλαμβάνουν τη στήριξή τους στο Δικαστήριο (diplomatie.gouv.fr, NOS). Κάθε αποχώρηση, εξάλλου, δεν αφαιρεί μόνο χρήματα: μικραίνει και το σώμα των κρατών που δίνει στον θεσμό την πολιτική του νομιμοποίηση.

Ακόμη κι αν κάποιοι υποχωρήσουν, η έξοδος δεν λειτουργεί σαν διακόπτης. Το άρθρο 127 ορίζει ότι η αποχώρηση ισχύει έναν ολόκληρο χρόνο μετά την ειδοποίηση και δεν σβήνει τις υποθέσεις που είχαν ήδη ανοίξει (Καταστατικό). Οι Φιλιππίνες το απέδειξαν: αποχώρησαν το 2019, όμως ο πρώην πρόεδρος Ροντρίγκο Ντουτέρτε παραδόθηκε στο ΔΠΔ το 2025 και τον Απρίλιο του 2026 το εφετείο επιβεβαίωσε τη δικαιοδοσία για τα χρόνια που η χώρα ήταν μέλος (Manila Bulletin, Coalition for the ICC).

Γι' αυτό ο πραγματικός στόχος δεν είναι η νομική εξουσία του Δικαστηρίου, που επιβιώνει, αλλά η ικανότητά του να την ασκήσει. Το ΔΠΔ δεν έχει δική του αστυνομία: για κάθε σύλληψη, κάθε παράδοση, κάθε αποδεικτικό στοιχείο εξαρτάται από τα κράτη. Αν αρκετά πάψουν να συνεργάζονται, τα εντάλματα μένουν στο συρτάρι, και το Δικαστήριο κρατά την εξουσία να δικάζει χωρίς τη δύναμη να φέρει κάποιον μπροστά στον δικαστή. Αυτό, κι όχι μια τυπική αποχώρηση, είναι το πραγματικό στοίχημα της Ουάσινγκτον.