ΗΠΑ: Πρόταση βγάζει μη πολίτες από τη μοιρασιά εδρών

Στις 10 Σεπτεμβρίου η στατιστική υπηρεσία των ΗΠΑ, το Census Bureau, δημοσίευσε έναν προτεινόμενο κανονισμό που αλλάζει ποιοι άνθρωποι θα μετρούν όταν μοιράζονται οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων ανάμεσα στις πολιτείες. Η εμβέλεια είναι που εκπλήσσει: ο κανόνας δεν αφορά μόνο τους παράτυπους μετανάστες· εξαιρεί κάθε αλλοδαπό που δεν είναι ταυτόχρονα Αμερικανός πολίτης ή κάτοχος «green card» (της κάρτας μόνιμης διαμονής). Έτσι και πρόσφυγες, αιτούντες άσυλο και κάτοχοι προσωρινών θεωρήσεων, άνθρωποι που ζουν και εργάζονται νόμιμα στη χώρα, παύουν να προσμετρώνται στον πληθυσμό που κατανέμει πολιτική ισχύ (Federal Register, USA Today).

Είναι το επόμενο βήμα σε μια σειρά κινήσεων της κυβέρνησης Τραμπ γύρω από το ποιος «ανήκει» πλήρως στο σώμα των πολιτών, μετά τα διατάγματα του Αυγούστου που περιόριζαν την αυτόματη υπηκοότητα λόγω γέννησης (To Brief). Το κείμενο φέρει την υπογραφή του υπουργού Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ, δεν είναι ακόμη οριστικός κανόνας και η δημόσια διαβούλευση λήγει στις 13 Οκτωβρίου. Για όσους δεν είναι πολίτες ή μόνιμοι κάτοικοι, το έγγραφο σημειώνει ρητά: «δεν προσμετρώνται για την κατανομή». Ένας πρόσφυγας που έχει αποκτήσει green card θα μετράει· ο ίδιος άνθρωπος πριν την αποκτήσει, όχι (Regulations.gov).

Εδώ αρχίζει η σύγκρουση με το Σύνταγμα. Η 14η Τροπολογία ορίζει ότι η κατανομή εδρών γίνεται μετρώντας «το σύνολο των προσώπων σε κάθε πολιτεία», πρόσωπα, όχι πολίτες ούτε ψηφοφόρους (Constitution Annotated). Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η φυσική παρουσία δεν αρκεί για να θεωρηθεί κάποιος «κάτοικος» και ότι μόνο η μόνιμη άδεια εξασφαλίζει τον διαρκή δεσμό που απαιτείται. Το αντεπιχείρημα, που προβάλλει μεταξύ άλλων η οργάνωση πολιτικών ελευθεριών ACLU, είναι ότι το μεταναστευτικό καθεστώς δεν αποτυπώνει την πραγματική, πολυετή κατοικία και δεν επιτρέπει να παρακαμφθεί η λέξη «πρόσωπα» (The Hill).

Δεν είναι η πρώτη απόπειρα. Στις 21 Ιουλίου 2020 ο Τραμπ είχε ζητήσει να αφαιρεθούν οι παράτυποι μετανάστες από τη βάση κατανομής. Στην υπόθεση Trump v. New York το Ανώτατο Δικαστήριο δεν έκρινε τη νομιμότητα της πολιτικής: απέρριψε την προσφυγή ως πρόωρη, επειδή δεν ήταν σαφές πώς θα εφαρμοζόταν (Supreme Court). Η νέα πρόταση επιχειρεί να ενσωματώσει τον αποκλεισμό μέσα στον ίδιο τον ορισμό του «κατοίκου», ώστε να σταθεί καλύτερα σε δικαστικό έλεγχο.

Γιατί όμως μετράει ποιος μετριέται; Επειδή η δεκαετής απογραφή δεν παράγει μόνο γνώση· μοιράζει εξουσία. Οι 435 έδρες της Βουλής κατανέμονται στις πολιτείες με βάση τον πληθυσμό: κάθε πολιτεία παίρνει τουλάχιστον μία, οι υπόλοιπες 385 μοιράζονται με μαθηματικό τύπο. Και οι εκλέκτορες κάθε πολιτείας, αυτοί που εκλέγουν τον πρόεδρο, ισούνται με τις έδρες της συν δύο γερουσιαστές. Άρα κάθε έδρα που μετακινείται από πολιτεία σε πολιτεία μετακινεί μαζί και μία ψήφο στο Εκλεκτορικό Κολέγιο (National Archives).

Πόσοι άνθρωποι επηρεάζονται και ποιος τελικά κερδίζει; Μια παλαιότερη, στενότερη εκτίμηση δείχνει τη μηχανική: ανάλυση του Pew το 2020 υπολόγιζε ότι, αν αφαιρούνταν μόνο οι παράτυποι μετανάστες, Καλιφόρνια, Φλόριντα και Τέξας θα έχαναν από μία έδρα, ενώ Αλαμπάμα, Μινεσότα και Οχάιο θα κέρδιζαν από μία, πολιτείες και των δύο κομμάτων, κερδισμένες και χαμένες (Pew Research). Για το σημερινό, ευρύτερο πεδίο όμως η εικόνα είναι ακόμη κενή: η συνοδευτική ανάλυση επιπτώσεων δεν έχει δημοσιοποιηθεί με τους πίνακές της, δεν εντοπίστηκε ανεξάρτητη προσομοίωση ανά πολιτεία και κανένα καθαρό ρεπουμπλικανικό όφελος δεν έχει αποδειχθεί (CRS, Axios). Ούτε τα ομοσπονδιακά κονδύλια ακολουθούν αυτόματα τις έδρες.

Υπάρχει και μια δεύτερη, πιο σιωπηλή αλλαγή. Ο ίδιος κανονισμός καταργεί τις ερωτήσεις για τη φυλή και την εθνοτική καταγωγή από το δεκαετές ερωτηματολόγιο, όχι όμως από τις άλλες, δειγματοληπτικές έρευνες της υπηρεσίας (AP). Η διαφορά δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια: μόνο η πλήρης απογραφή δίνει δεδομένα φυλής στο επίπεδο του απογραφικού τετραγώνου, της μικρότερης γεωγραφικής μονάδας της απογραφής, κι ακριβώς αυτά χρησιμοποιούνται για να χαράσσονται εκλογικές περιφέρειες και να ελέγχεται αν περιορίζεται η εκπροσώπηση μειονοτήτων (Census Bureau). Χωρίς αυτά, το εργαλείο που προστατεύει τη μειονοτική ψήφο χάνει το καύσιμό του.

Η απογραφή θα εξακολουθεί να καταγράφει αυτούς τους ανθρώπους· εκείνο που αλλάζει είναι το σύνολο που μετατρέπεται σε έδρες και εκλεκτορικές ψήφους. Το αν θα σταθεί στο δικαστήριο μένει ανοιχτό: η γενική εισαγγελέας της Νέας Υόρκης Λετίσια Τζέιμς έχει δηλώσει ότι εξετάζει προσφυγή (Politico). Το Σύνταγμα λέει «πρόσωπα»· ο κανόνας λέει «πολίτες και κάτοχοι green card».