Οι ΗΠΑ παραδέχονται όπλα σε τροχιά

Οι ΗΠΑ επιβεβαίωσαν δημόσια ότι διαθέτουν όπλα σε τροχιά γύρω από τη Γη, μια δυνατότητα που ως τώρα ούτε επιβεβαίωναν ούτε διέψευδαν επίσημα. Αφορά τον καθένα για έναν πρακτικό λόγο: πάνω από αυτούς τους δορυφόρους περνούν η πλοήγηση, οι επικοινωνίες και ο ακριβής χρόνος που κρατούν όρθια την καθημερινή οικονομία. Παρ' όλα αυτά, η παραδοχή που περιγράψαμε χθες (To Brief) είναι νόμιμη.

Το βασικό κείμενο που διέπει τις τροχιές, η Συνθήκη για το Διάστημα του 1967, απαγορεύει μόνο την τοποθέτηση πυρηνικών και άλλων όπλων μαζικής καταστροφής σε τροχιά (UNOOSA). Για τα συμβατικά όπλα σε γήινη τροχιά δεν υπάρχει γενική απαγόρευση. Ισχύει το υπόλοιπο διεθνές δίκαιο, όπως η απαγόρευση χρήσης βίας του Χάρτη του ΟΗΕ (Χάρτης ΟΗΕ), αλλά ρητός φραγμός στην τοποθέτησή τους δεν υπάρχει.

Στις 14 Σεπτεμβρίου, στο συνέδριο της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας Air, Space & Cyber στο Μέριλαντ, ο υπουργός Αεροπορίας Τρόι Μάινκ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν «όπλα ελέγχου του διαστήματος σε τροχιά» και ότι η φράση ήταν «πολύ καλά μελετημένη» (TWZ, SpacePolicyOnline). Αρνήθηκε όμως να πει τι ακριβώς είναι: όχι τύπο, όχι αριθμό, όχι πότε εκτοξεύτηκαν, ούτε καν αν έχουν δοκιμαστεί (Military Times). Η αναγνώριση, εξήγησε, υπηρετεί την αποτροπή· οι λεπτομέρειες θα την υπονόμευαν.

Η παραδοχή δεν συγκρούεται ούτε με τη μόνη σχετική αμερικανική δέσμευση. Τον Απρίλιο του 2022 η Ουάσιγκτον υποσχέθηκε να μη διεξάγει καταστροφικές δοκιμές αντιδορυφορικών πυραύλων, δηλαδή πυραύλων που εκτοξεύονται από το έδαφος για να καταστρέψουν δορυφόρο σε τροχιά. Κατά νομική ανάλυση, πρόκειται για αυτοπεριορισμό σε μια μέθοδο δοκιμής, όχι για απαγόρευση κατοχής ή ανάπτυξης όπλων σε τροχιά (Diplomacy & Law).

Τρεις δυνάμεις, το ίδιο σύνθημα, αντίθετη πράξη

Στις 15 Σεπτεμβρίου, ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Γκούο Τζιακούν ζήτησε από τις ΗΠΑ να σταματήσουν τη «στρατιωτική επέκταση και προετοιμασία πολέμου» στο διάστημα (κινεζικό ΥΠΕΞ). Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε την ίδια μέρα ότι «το διάστημα πρέπει να είναι απαλλαγμένο από κάθε είδους όπλο» (Kommersant). Οι δύο τους ζητούν άοπλο διάστημα. Και οι τρεις χώρες έχουν ήδη δείξει το αντίθετο.

Το 2007 η Κίνα κατέστρεψε δικό της παροπλισμένο δορυφόρο με επίγειο πύραυλο, σκορπίζοντας χιλιάδες θραύσματα (BBC). Το 2021 η Ρωσία κατέστρεψε τον δικό της Kosmos-1408, παράγοντας περισσότερα από 1.500 καταγράψιμα κομμάτια συντριμμιών (NASA). Και τώρα η Ουάσιγκτον παραδέχεται όπλα ήδη σε τροχιά.

Οι δύο πλευρές διαφωνούν όμως για το ποιος κανόνας πρέπει να ισχύσει. Πεκίνο και Μόσχα προωθούν από κοινού το σχέδιο συνθήκης για την πρόληψη τοποθέτησης όπλων στο διάστημα, γνωστό ως PPWT, που θα απαγόρευε όπλα κάθε είδους σε τροχιά (κινεζική αντιπροσωπεία ΟΗΕ). Η Ουάσιγκτον αντιτείνει ότι μια τέτοια απαγόρευση δεν επαληθεύεται, και τον Οκτώβριο του 2025 χαρακτήρισε το ρωσοκινεζικό σχέδιο «θεμελιωδώς ελαττωματικό» (αμερικανική αποστολή Γενεύης). Το 2024 το Συμβούλιο Ασφαλείας δοκίμασε δύο φορές να κλείσει το χάσμα και απέτυχε και τις δύο. Το αμερικανοϊαπωνικό σχέδιο μπλοκαρίστηκε από ρωσικό βέτο· η ρωσοκινεζική εκδοχή δεν εξασφάλισε ποτέ την απαιτούμενη πλειοψηφία (Yale Journal of International Affairs, sun.mv).

Το αδιέξοδο είναι πρακτικό, όχι ιδεολογικό. Ένα διαστημόπλοιο που πλησιάζει άλλον δορυφόρο μπορεί να τον επισκευάζει ή να τον εξουδετερώνει· η παρακολούθηση δείχνει την κίνηση, όχι την πρόθεση. Γι' αυτό ό,τι έχει προχωρήσει είναι εθελοντικοί κανόνες συμπεριφοράς: σε δήλωσή της στις 21 Αυγούστου, η ΕΕ μετρούσε 38 κράτη με εθνική δέσμευση κατά των καταστροφικών αντιδορυφορικών δοκιμών (EEAS).

Γιατί μας αφορά

Η διαμάχη για τους κανόνες αγγίζει άμεσα την Ελλάδα, γιατί η Αθήνα χτίζει ήδη πάνω σε αυτές τις τροχιές. Η Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών συντονίζει τη συμμετοχή της χώρας στο Galileo PRS, την κρυπτογραφημένη υπηρεσία δορυφορικής πλοήγησης για εξουσιοδοτημένους χρήστες, και στα προγράμματα ασφαλών κυβερνητικών επικοινωνιών της ΕΕ, τα οποία συνδέει ρητά με την Πολιτική Προστασία όταν πέφτουν τα επίγεια δίκτυα (ΓΓΤΤ). Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός: μέχρι τις 3 Μαρτίου καταγράφηκαν πάνω από 1.700 παρεμβολές σε δορυφορικό σήμα πλοήγησης σε περισσότερα από 650 πλοία, με ψευδείς ψηφιακές θέσεις (CNN).

Το κοινό σύνθημα «διάστημα χωρίς όπλα» δεν κρύβει συμφωνία. Κρύβει ότι καθεμία από τις τρεις δυνάμεις θέλει κανόνα που δεσμεύει τους άλλους δύο και αφήνει ελεύθερη την ίδια. Όσο αυτό ισχύει, η Ελλάδα στηρίζει την ασφαλή πλοήγηση και τις επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης της σε τροχιές για τις οποίες δεν υπάρχει γενική απαγόρευση συμβατικών όπλων.